Việt Nam lọt tầm ngắm của hai 'ông lớn' máy bay điện: Hãng Trung Quốc sắp bay thử tại Hà Nội, hãng Mỹ nhắm xây nhà máy tại Chu Lai

Ngày 29/9, tại Hà Nội, CTCP Thương mại Đầu tư và Công nghệ Hưng Việt ký biên bản ghi nhớ với Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội về thử nghiệm có kiểm soát các phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện, tức eVTOL.

Loại phương tiện nằm ở trung tâm chương trình là EH216-S của EHang, doanh nghiệp Trung Quốc đang niêm yết trên Nasdaq. Đây là chiếc máy bay điện không người lái có thể chở người, cất và hạ cánh theo phương thẳng đứng mà không cần sân bay hay đường băng truyền thống.

Cũng trong ngày 29/9, một cái tên khác trong ngành eVTOL thế giới xuất hiện tại Đà Nẵng.

Người dẫn đầu đoàn công tác là JoeBen Bevirt, nhà sáng lập, Tổng giám đốc kiêm Kiến trúc sư trưởng của Tập đoàn Joby Aviation. Doanh nghiệp Mỹ này tới tìm hiểu khả năng đầu tư sản xuất phương tiện cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện và các lĩnh vực năng lượng sạch tại thành phố.

 DN Trung Quốc muốn bắt đầu bằng những chuyến bay ở Hà Nội

Trong thông báo phát đi ngày 29/9, EHang cho biết Việt Nam trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới tham gia chương trình Global Fast Track của hãng, sau Sri Lanka. Hà Nội là thành phố đầu tiên được lựa chọn tại Việt Nam.

Theo thỏa thuận, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội sẽ hướng dẫn quá trình đăng ký và phê duyệt thử nghiệm trong cơ chế sandbox. Hưng Việt đóng vai trò đơn vị triển khai trong nước, chuẩn bị hồ sơ và bố trí nguồn lực kỹ thuật, tài chính, nhân sự từ tháng 10/2026.

EHang sẽ đưa EH216-S cùng hệ thống công nghệ và chương trình đào tạo nhân sự vào thử nghiệm.

Địa điểm dự kiến là Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Sau khi hoàn thành thủ tục và được cấp phép, các bên mới có thể thực hiện những chuyến bay thử có kiểm soát. Song song với việc cho máy bay hoạt động, kế hoạch còn bao gồm xây dựng mô hình quản lý giao thông máy bay không người lái, trung tâm điều hành, đào tạo kỹ thuật và nghiên cứu tiêu chuẩn vận hành.

Tuy nhiên, tham vọng của EHang không dừng ở một cuộc trình diễn tại Hòa Lạc.

Trong thông báo bằng tiếng Anh, hãng nói rõ sau Hà Nội sẽ tìm cách mở rộng hoạt động sang TP.HCM và Đà Nẵng, hướng tới những mô hình thương mại như đi lại trong đô thị và phục vụ các điểm du lịch.

Cũng trong ngày 29/9, EHang, Hưng Việt, Aerial Sea Ventures và Tập đoàn Hateco ký một biên bản ghi nhớ khác để nghiên cứu thử nghiệm UAV và eVTOL trong logistics, cảng biển và bất động sản. Điều này mở ra một nhánh sử dụng rộng hơn việc chở người, trong đó phương tiện bay điện có thể được thử cho các hoạt động từ bờ ra tàu biển hay giữa những đầu mối logistics.

Nói cách khác, EHang đang thử đi vào Việt Nam từ phía vận hành. Hãng mang một sản phẩm đã tương đối hoàn thiện về mặt chứng nhận tại thị trường quê nhà sang tìm đường thích ứng với quy định Việt Nam.

EH216-S đã được Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc cấp chứng nhận loại. Tháng 3/2025, hai đơn vị vận hành sử dụng dòng máy bay này tiếp tục nhận những chứng nhận khai thác đầu tiên dành cho phương tiện bay dân dụng không người lái chở người tại Trung Quốc, cho phép bán vé cho một số hoạt động du lịch và tham quan trên không.

Chiếc máy bay mà EHang muốn đưa vào sandbox tại Hà Nội có hai chỗ ngồi, tầm bay khoảng 30 km và tốc độ thiết kế tối đa 130 km/h. Nó hoàn toàn chạy điện và vận hành theo các đường bay được thiết lập trước mà không cần phi công ngồi trong buồng lái.

Joby Aviation Mỹ muốn xây cơ sở sản xuất máy bay

Tại cuộc làm việc với chính quyền Đà Nẵng ngày 29/9, JoeBen Bevirt cho biết Joby quan tâm hai hướng đầu tư. Một trong số đó là xây dựng cơ sở sản xuất các loại máy bay, với mong muốn nghiên cứu khả năng đặt nhà máy tại khu vực sân bay.

Sân bay Chu Lai được phía Joby nêu là một trong những địa điểm đặc biệt quan tâm trong quá trình khảo sát. Vào ngày 30/9, Đoàn công tác đã tìm hiểu vị trí, quỹ đất, hiện trạng hạ tầng và khả năng kết nối với Cảng hàng không Chu Lai của Khu phi thuế quan gắn với sân bay Chu Lai. Đây là khu vực được nghiên cứu, định hướng trong phương án bố trí dây chuyền lắp ráp cuối (FAL) và chuỗi cung ứng eVTOL, phù hợp với yêu cầu của nhà đầu tư về địa điểm có khả năng kết nối thuận lợi với sân bay.

Hiện đây mới là quá trình tìm hiểu cơ hội đầu tư. Chưa có dự án nhà máy Joby nào tại Việt Nam được công bố, cũng chưa có vốn đầu tư hay công suất cụ thể.

 Joby Aviation được thành lập tại California năm 2009 và đang phát triển một mẫu taxi bay điện hoàn toàn khác EH216-S. Máy bay của Joby có một phi công và chở tối đa bốn hành khách, sử dụng sáu động cơ điện với cánh quạt có khả năng thay đổi góc để cất cánh thẳng đứng trước khi chuyển sang bay bằng cánh như một máy bay thông thường.

Theo thông số của Joby, phương tiện có thể đạt tốc độ khoảng 320 km/h, tầm bay mục tiêu khoảng 160 km với một lần sạc.

Nếu EH216-S của Trung Quốc giống một phương tiện di chuyển quãng ngắn trong nội đô hoặc tại các khu du lịch, máy bay Joby được định vị cho những hành trình xa và tốc độ cao hơn.

Joby cũng không phải một startup nhỏ đang bắt đầu thử nghiệm ý tưởng. Toyota là đối tác chiến lược đặc biệt quan trọng của công ty. Đến cuối năm 2025, hãng xe Nhật đã đầu tư gần 650 triệu USD vào Joby và còn cam kết các khoản đầu tư bổ sung. Tháng 6/2026, hai bên tiến thêm một bước khi thành lập liên doanh để chuẩn bị cho sản xuất taxi bay quy mô thương mại.

Tại Mỹ, Joby đang mở rộng năng lực sản xuất ở California và Ohio. Đầu năm nay, doanh nghiệp công bố mua thêm một cơ sở khoảng 700.000 feet vuông tại khu vực Dayton, với mục tiêu hỗ trợ kế hoạch tăng sản lượng lên bốn máy bay mỗi tháng trong năm 2027.

Tháng 3/2026, chiếc máy bay đầu tiên được chế tạo theo cấu hình phù hợp với yêu cầu chứng nhận của FAA bắt đầu bay thử. Đến cuối tháng 7, Joby cho biết đang đạt tiến triển ở giai đoạn thứ năm, cũng là giai đoạn cuối của quy trình chứng nhận, nhưng chưa nhận được chứng nhận loại đầy đủ.

Nếu dự án tiến xa hơn giai đoạn khảo sát, Việt Nam không chỉ đứng ở phía sử dụng một phương tiện bay điện nhập khẩu, mà có thể tham gia vào chuỗi sản xuất của một ngành hàng không còn rất mới.