Trong những tuần gần đây, nhiều nguồn tin truyền thông cho rằng Mỹ và Israel đã kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran. Tuy nhiên trên thực tế, ngay cả các quan chức quân sự Mỹ cũng thừa nhận điều này chưa xảy ra.
Sau nhiều ngày tiến hành các cuộc tấn công tầm xa, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bắt đầu chuyển sang các cuộc không kích trực tiếp bằng bom dẫn đường và vũ khí tấn công chính xác. Mục tiêu của bước chuyển này là tăng tần suất và cường độ các cuộc tấn công nhằm gây áp lực liên tục lên hệ thống quân sự của Iran.
Trong giai đoạn đầu chiến dịch, nhiều đòn tấn công được thực hiện từ khoảng cách an toàn bằng tên lửa hành trình như AGM-158 JASSM, phóng từ bên ngoài không phận Iran. Các máy bay ném bom chiến lược như B-52 Stratofortress thường thực hiện nhiệm vụ theo cách này để tránh nguy cơ từ hệ thống phòng không.
Tuy nhiên, khi chiến dịch chuyển sang giai đoạn tấn công trực tiếp bằng bom dẫn đường GPS như JDAM, máy bay buộc phải bay sâu hơn vào không phận Iran. Điều này làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với phi công.
Dù nhiều hệ thống phòng không cố định đã bị phá hủy, Iran vẫn duy trì một mạng lưới phòng không cơ động khá phức tạp. Các hệ thống này có thể nhanh chóng thay đổi vị trí, ẩn nấp và bất ngờ khai hỏa.
Đặc biệt nguy hiểm là các hệ thống tên lửa đất đối không sử dụng cảm biến quang điện tử hoặc hồng ngoại. Khác với radar, các cảm biến thụ động này không phát ra tín hiệu nên máy bay đối phương rất khó phát hiện.
Ngay cả các máy bay tàng hình hiện đại như F-35 Lightning II hoặc F-22 Raptor cũng không hoàn toàn miễn nhiễm trước các hệ thống này. Các máy bay chiến đấu thế hệ thứ tư như F-16 Fighting Falcon thậm chí còn dễ bị tổn thương hơn khi phải bay vào khu vực có phòng không dày đặc.
Để giảm bớt rủi ro cho lực lượng tấn công, Mỹ phải triển khai các nhiệm vụ trấn áp phòng không (SEAD/DEAD). Các máy bay chiến đấu chuyên nhiệm vụ này mang theo tên lửa chống radar như AGM-88 HARM.
Phiên bản mới nhất của loại vũ khí này, AGM-88E AARGM, được trang bị hệ thống dẫn đường đa chế độ gồm GPS, radar thụ động và cảm biến sóng milimet. Điều này cho phép nó tấn công cả các mục tiêu di động như xe phóng tên lửa hoặc radar đã tắt nguồn. Những máy bay mang nhiệm vụ SEAD thường bay trước các đội hình tấn công để phá hủy hoặc vô hiệu hóa hệ thống phòng không.
Ngoài máy bay chiến đấu, Mỹ còn sử dụng UAV để truy tìm các hệ thống phòng không còn hoạt động. Một trong những nền tảng được sử dụng nhiều là MQ-9 Reaper.
Nhờ thời gian bay dài và khả năng trinh sát tốt, MQ-9 có thể phát hiện các mục tiêu như bệ phóng tên lửa, radar hoặc tàu chiến.
Tuy nhiên, UAV cũng không phải “bất khả xâm phạm”. Trong nhiều cuộc xung đột gần đây, các hệ thống phòng không tầm ngắn đã bắn hạ nhiều UAV đắt tiền. Điều này cho thấy ngay cả các nền tảng không người lái cũng dễ bị tổn thương.
Phần lớn các cuộc không kích hiện nay tập trung ở phía tây Iran, gần Iraq và Vịnh Ba Tư. Điều này giúp máy bay Mỹ dễ dàng tiếp cận mục tiêu và rút lui. Ngược lại, miền đông Iran nằm sâu trong nội địa và xa các căn cứ đồng minh. Nếu máy bay bị bắn rơi ở khu vực này, việc cứu hộ phi công sẽ cực kỳ khó khăn.
Đó là lý do tại sao nhiều máy bay ném bom Mỹ vẫn tấn công từ khoảng cách an toàn thay vì xâm nhập sâu vào lãnh thổ Iran.
Dù sở hữu lực lượng không quân mạnh nhất thế giới, Mỹ vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro khi hoạt động trong không phận đối phương. Iran có thể không có hệ thống phòng không tiên tiến như các cường quốc quân sự lớn, nhưng mạng lưới phòng không cơ động, tên lửa tầm ngắn và các hệ thống cảm biến thụ động vẫn đủ sức gây nguy hiểm.
Vì vậy, mục tiêu thực tế của Mỹ không phải là kiểm soát hoàn toàn bầu trời Iran ngay lập tức. Thay vào đó, họ cố gắng từng bước tạo ra các “hành lang an toàn” trên không để máy bay có thể hoạt động hiệu quả hơn.
Trong chiến tranh hiện đại, ưu thế trên không hiếm khi đạt được ngay lập tức. Ngay cả với những lực lượng không quân mạnh nhất, đó vẫn là một quá trình lâu dài, tốn kém và đầy rủi ro.
