Giám đốc điều hành công ty phát triển máy bay không người lái Geron của Nga, ông Vladimir Tabunov, mới đây đã công bố việc phát triển nền tảng không người lái đa năng tầng bình lưu mang tên “Predator”. Theo giới thiệu, Predator được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ trinh sát tầm xa ở độ cao lớn, nhằm thay thế một phần chức năng của các hệ thống trinh sát vệ tinh và mặt đất, trong bối cảnh Nga đang tìm cách tăng cường năng lực giám sát chiến lược với chi phí thấp hơn.
Theo thông số ban đầu, Predator có thể bay ở tốc độ cận âm thấp Mach 0,46, tầm hoạt động lên tới 12.000 km, trần bay 15.000 m và mang được tải trọng tối đa 500 kg. Nền tảng này được tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), chế độ quét 3D, cùng các cảm biến tiên tiến nhằm phục vụ nhiều nhiệm vụ khác nhau, từ trinh sát quân sự đến nghiên cứu khoa học.
Ông Tabunov cho biết Predator còn có khả năng thực hiện các nhiệm vụ thăm dò không gian cận kề. “Việc phát triển Predator đã tích hợp những giải pháp mà theo quan điểm của chúng tôi có thể mang lại những kết quả công nghệ đáng kể cho tiến bộ khoa học - kỹ thuật, cũng như phục vụ các nhiệm vụ liên quan đến việc khám phá không gian gần Trái Đất”, ông nhấn mạnh. Nhận định này làm dấy lên suy đoán rằng các cảm biến của Predator có thể đủ khả năng cung cấp dữ liệu chỉ thị mục tiêu cho các nhiệm vụ tác chiến chống vệ tinh trong tương lai.
Predator và MiG-25R: Hai triết lý trinh sát đối lập
Việc so sánh Predator với MiG-25R Foxbat, máy bay trinh sát chiến lược mang tính biểu tượng nhất của Liên Xô và Nga, cho thấy sự khác biệt sâu sắc về triết lý thiết kế. Dù cùng được định hướng cho nhiệm vụ trinh sát ở độ cao lớn, song hai nền tảng này đại diện cho hai thời kỳ và hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.
Predator được quảng bá là UAV trinh sát tầng cao, nhưng trần bay 15.000 m của nó thực tế không phải là con số quá nổi bật. Hầu hết các tiêm kích hiện đại ngày nay đều có thể hoạt động ở độ cao tối thiểu khoảng 16.000 m, trong khi nhiều dòng máy bay - như tiêm kích Su-27 thời Liên Xô - có thể dễ dàng bay ở độ cao trên 20.000 m.
Ngược lại, MiG-25 vẫn đang nắm giữ kỷ lục thế giới về độ cao bay với 37.650 m, và thường xuyên thực hiện các nhiệm vụ trinh sát chiến lược ở độ cao gần 22.000 m. Không chỉ vượt trội về trần bay, MiG-25 còn nằm ở thái cực hoàn toàn khác về tốc độ: máy bay này có tốc độ hành trình Mach 2,4 và có thể đạt tới Mach 3,2, cho phép nó xâm nhập và thoát ly nhanh khỏi các khu vực được bảo vệ dày đặc.
UAV Predator: Hiệu quả kinh tế đổi lấy khả năng đột phá?
Predator và MiG-25 được thiết kế cách nhau hơn 60 năm, phản ánh sự thay đổi lớn trong tư duy tác chiến trinh sát. Predator được kỳ vọng có chi phí vận hành và bảo dưỡng thấp hơn nhiều, đồng thời phụ thuộc mạnh vào hệ thống điện tử hàng không, cảm biến và AI để trinh sát từ xa mà không cần bay trực tiếp qua khu vực mục tiêu.
Trong khi đó, MiG-25 được thiết kế cho kịch bản xâm nhập không phận được bảo vệ nghiêm ngặt, điều mà nó đã nhiều lần chứng minh trong thời Chiến tranh Lạnh thông qua các nhiệm vụ trinh sát ảnh và trinh sát điện tử. Việc MiG-25 bị loại biên vào năm 2013 phần lớn xuất phát từ thiếu kinh phí hiện đại hóa sâu hệ thống điện tử, chứ không phải do hạn chế về tính năng khí động học.
Sau khi MiG-25 ngừng hoạt động, Lực lượng Hàng không - Vũ trụ Nga đã gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm một nền tảng trinh sát chiến lược thay thế tương xứng, đặc biệt trong bối cảnh ngân sách quốc phòng chịu nhiều sức ép.
Trong những năm qua, Nga đã từng bước cải thiện năng lực trinh sát bằng cách mua sắm UAV của Israel, đặc biệt là dòng Forpost, và sau đó sản xuất trong nước theo giấy phép. Điều này giúp Nga xây dựng được một tổ hợp trinh sát – tấn công tương đối hiệu quả.
Tuy nhiên, Nga vẫn bị đánh giá là tụt hậu đáng kể so với Mỹ và Trung Quốc - hai quốc gia đang dẫn đầu thế giới trong phát triển UAV trinh sát tầm cao, tầm xa. Những hạn chế về công nghệ cảm biến, động cơ và chuỗi cung ứng linh kiện vẫn là thách thức lớn đối với ngành UAV Nga.
Trong bối cảnh đó, giới phân tích cho rằng Trung Quốc có thể đóng vai trò quan trọng trong chương trình Predator, thông qua hỗ trợ linh kiện, chuyên môn kỹ thuật và thậm chí là chuyển giao công nghệ. Nga và Trung Quốc có lợi ích chiến lược chung tại Bắc Cực, nơi các hoạt động quân sự của phương Tây đang gia tăng nhanh chóng.
Với tầm bay lên tới 12.000 km, Predator được đánh giá là đặc biệt phù hợp cho các nhiệm vụ trinh sát kéo dài tại Bắc Cực, nơi điều kiện khắc nghiệt khiến việc duy trì các nền tảng có người lái trở nên tốn kém và rủi ro.
