Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy mạnh nỗ lực hạ giá dầu diesel tại Mỹ bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu diesel của Nga, đồng thời tuyên bố Nga và Ukraine ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng.
Theo Reuters, giá dầu diesel tăng vọt tại Mỹ đang gây thiệt hại cho các tài xế xe tải và nông dân, đồng thời trở thành mối lo ngại đối với cử tri và các đảng phái chính trị trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.
Nguồn cung dầu diesel từ Nga có thể tạo ra khác biệt lớn đến mức nào?
Hôm 9/10, ông Trump tuyên bố Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel, tương đương 2,25 triệu thùng, cho thị trường Mỹ và toàn cầu.
Tuy nhiên, theo dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), lượng dầu diesel này thậm chí không đủ đáp ứng nhu cầu của riêng ngành vận tải Mỹ trong một ngày. Ngành này tiêu thụ khoảng 2,94 triệu thùng mỗi ngày.
Ông Trump cho biết Nga sẽ cung cấp thêm 500.000 tấn trong tháng 11 và thêm 1 triệu tấn nữa "ngay sau đó". Tổng lượng dầu diesel này vẫn thấp hơn nhu cầu của ngành vận tải Mỹ trong chưa đầy 4 ngày.
Một chiếc xe tải cỡ lớn chạy ngang qua biển báo giá xăng và dầu diesel dọc theo đường cao tốc liên tiểu bang 5 ở California, Mỹ. Ảnh: Reuters
Những trở ngại nào có thể phát sinh?
Mỹ đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với xuất khẩu dầu diesel của Nga.
Tuy nhiên, vẫn chưa rõ những loại tàu chở dầu nào có thể được sử dụng để vận chuyển nhiên liệu này, do nhiều tàu vẫn nằm trong diện bị trừng phạt.
Tình trạng hoạt động của các nhà máy lọc dầu Nga sau những cuộc tấn công gần đây của Ukraine cũng là một vấn đề cần tính đến.
Nga có thể xuất khẩu bao nhiêu dầu diesel?
Trước khi Ukraine bắt đầu các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga từ năm 2024, Nga có khả năng xuất khẩu khoảng 100.000 tấn dầu diesel mỗi ngày.
Sau khi các nhà máy lọc dầu bị thiệt hại, Nga đã cấm xuất khẩu dầu diesel từ tháng 7 nhằm đáp ứng nhu cầu trong nước. Moscow gia hạn lệnh cấm đối với các quốc gia không có thỏa thuận song phương đến ngày 31/10, trong khi vẫn duy trì xuất khẩu ổn định sang các quốc gia "thân thiện", chủ yếu ở Trung Á.
Theo các nguồn tin trong ngành, nếu Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, Moscow có thể đáp ứng yêu cầu ban đầu của ông Trump về việc xuất khẩu 300.000 tấn dầu diesel.
Các nguồn tin cho biết Nga có thể sản xuất 300.000 tấn dầu diesel trong tháng này nếu một nhà máy lọc dầu lớn ở phần lãnh thổ châu Âu của nước này, vốn bị máy bay không người lái tấn công, hoạt động trở lại.
Xuất khẩu thêm dầu diesel có giúp ích cho kinh tế Nga?
Theo Tổng thống Nga Vladimir Putin, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu đã gây thiệt hại cho nền kinh tế Nga tương đương 1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tức khoảng 26,6 tỷ USD, theo tính toán của Reuters.
Việc xuất khẩu 300.000 tấn dầu diesel có thể mang lại khoảng 400 triệu USD doanh thu, trong đó chỉ một phần nhỏ được chuyển vào ngân sách nhà nước Nga. Nga chủ yếu đánh thuế sản lượng dầu mỏ, thay vì đánh thuế xuất khẩu dầu và nhiên liệu.
Nga có khoảng 30 nhà máy lọc dầu lớn, trong khi Ukraine hiện không có nhà máy lọc dầu nào đang hoạt động.
Mỹ và Nga đạt được thỏa thuận về nguồn cung dầu. Ảnh: AFP
Người Ukraine giận dữ
Thỏa thuận của ông Trump với Tổng thống Nga Vladimir Putin vấp phải phản ứng mạnh từ Kiev. Theo AP, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng việc Mỹ nới lỏng trừng phạt gửi đi tín hiệu rằng Moscow có thể tiếp tục cuộc chiến mà không phải chịu thêm sức ép.
Ông Zelensky cho rằng các cuộc tấn công cho thấy Moscow hiểu rằng bất kỳ động thái nới lỏng sức ép nào cũng đồng nghĩa với việc Nga có thể tiếp tục chiến đấu và tấn công các thành phố.
Ông cũng cảnh báo mỗi tỷ USD Nga kiếm thêm từ xuất khẩu sẽ giúp Moscow có thêm nguồn lực để mua linh kiện vũ khí, nâng cấp máy bay không người lái, sản xuất tên lửa và tuyển mộ lực lượng chiến đấu. Tổng thống Ukraine kêu gọi Mỹ, châu Âu và các đối tác hạn chế khả năng tiếp tục tiến hành chiến tranh của Nga.
Trong khi đó, rất nhiều người dân Ukraine tập trung tại quảng trường Độc lập ở Kiev đón nhận thỏa thuận này với sự pha trộn giữa giận dữ và cam chịu.
Đồng minh của Mỹ phản đối
Các đồng minh châu Âu của Ukraine cũng bày tỏ sự thất vọng về thỏa thuận này và cho biết họ vẫn giữ vững cam kết trừng phạt của mình.
Thủ tướng Thụy Điển Ulf Kristersson cho biết Stockholm lấy làm tiếc về thỏa thuận này, "vì doanh thu năng lượng là yếu tố then chốt trong nguồn tài chính quân sự của Nga", và lưu ý rằng Liên minh châu Âu sẽ thông qua gói trừng phạt toàn diện nhất từ trước đến nay với 1.600 mục tiêu nhắm vào tổ hợp công nghiệp quân sự của Nga.
Người phát ngôn Stefan Kornelius cho biết chính phủ Đức "vẫn cam kết duy trì các biện pháp trừng phạt đã áp đặt lên Nga và đang hợp tác với các đối tác châu Âu để áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt khác", đồng thời khẳng định sự ủng hộ dành cho Ukraine "vẫn không hề lay chuyển".
Thủ tướng Anh Andy Burnham cho biết nước này sẽ tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul tái khẳng định sự ủng hộ của Berlin đối với lãnh đạo Ukraine sau khi ông Trump kêu gọi thay thế ông Zelensky, đồng thời kêu gọi gia tăng sức ép lên Nga nhằm nối lại các cuộc đàm phán hòa bình.
Trong cuộc điện đàm hôm 11/10, Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ sự ủng hộ đối với ông Zelensky, cho rằng thỏa thuận này "đi ngược lại hoàn toàn với những nỗ lực của Ukraine, Canada và các đồng minh nhằm tạo dựng hòa bình và ổn định ở châu Âu".
Hôm 12/10, Điện Kremlin cho biết các cuộc đàm phán về lệnh ngừng bắn vẫn đang diễn ra, đồng thời từ chối bình luận về việc liệu thỏa thuận ngừng bắn có chỉ giới hạn ở các nhà máy lọc dầu hay không.
