Thông tư 81 do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành có hiệu lực từ ngày 15/11 quy định ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận và quản lý tiền hỗ trợ. Việc hỗ trợ phải bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, không ấn định mức đóng góp hoặc gây bất lợi cho học sinh không được hỗ trợ.

Tuy nhiên, trước thời điểm quy định mới có hiệu lực, việc vận động đóng góp trong các lớp học vẫn là chủ đề gây tranh luận, nhất là khi một số khoản tiền được đổi tên thành “ủng hộ” hoặc “tạm ứng”.

Báo Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý giáo dục Việt Nam về vấn đề trên.

Các khoản hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế

- Thưa ông, trước những quy định mới về hoạt động thu, chi của Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhiều phụ huynh phản ánh rằng từ đầu năm học đến nay, một số khoản thu bị phản ánh là quỹ của Ban đại diện cha mẹ học sinh được đổi tên thành quỹ ủng hộ, quỹ hỗ trợ hoặc các tên gọi khác. Theo ông, hiện tượng này có đáng lo ngại và cần được siết chặt hơn không?.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quy định về tổ chức và hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Những quy định này tương đối cụ thể, trong đó tinh thần chung là không để việc thành lập quỹ trở thành công cụ lợi dụng phụ huynh.

Thứ nhất, những khoản kinh phí phục vụ hoạt động của nhà trường như mua sắm dụng cụ, thiết bị dạy học, xây dựng hoặc sửa chữa cơ sở vật chất, nhà vệ sinh, nhà để xe… thuộc trách nhiệm của Nhà nước và các cơ quan có thẩm quyền, không thể mặc nhiên chuyển thành nghĩa vụ đóng góp của phụ huynh.

Thứ hai, trong quá trình giáo dục học sinh, có những hoạt động cần huy động thêm nguồn lực để phục vụ trực tiếp cho việc học tập và rèn luyện của các em. Chẳng hạn, nhà trường tổ chức một buổi báo cáo chuyên đề, hoạt động trải nghiệm hoặc một chuyến đi thực tế cần thuê phương tiện di chuyển. Nếu nhà trường không có đủ kinh phí cho hoạt động đó thì phụ huynh có thể tự nguyện thống nhất hỗ trợ, trên cơ sở tính toán khoản chi thực tế và không thu vượt quá nhu cầu.

Việc đóng góp cũng không được áp đặt theo mức bình quân đối với tất cả phụ huynh. Những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, không có điều kiện đóng góp thì cần được tôn trọng, không nên tạo áp lực cho họ.

Tôi cho rằng cách tiếp cận này vừa bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, vừa có tính nhân văn. Nếu cấm tuyệt đối mọi sự hỗ trợ thì trong những trường hợp thực sự cần thiết, nhà trường và phụ huynh cũng sẽ gặp khó khăn khi tổ chức các hoạt động phục vụ học sinh.

Điều quan trọng là phải phân biệt rõ khoản hỗ trợ tự nguyện phục vụ trực tiếp cho việc học tập, rèn luyện của học sinh với việc lợi dụng danh nghĩa quỹ phụ huynh để chi cho những mục đích không phù hợp.

Trước đây, có nơi sử dụng danh nghĩa đóng góp của phụ huynh để cải thiện đời sống giáo viên hoặc chi cho những khoản không phục vụ trực tiếp cho học sinh. Những việc như vậy không được phép. Các khoản hỗ trợ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, phục vụ trực tiếp cho việc học tập và rèn luyện của con em mình, đồng thời phải được sử dụng đúng mục đích, không để tồn quỹ tùy tiện.

Nhà trường phải thực hiện đúng trách nhiệm của mình

- Trong trường hợp phát sinh những hoạt động cần huy động nguồn lực như vậy, có phụ huynh đồng tình nhưng cũng có người không đồng ý. Theo ông, có cần thiết phải đặt ra một quy chế cụ thể để giải quyết những trường hợp này không?

Các quy định hiện hành đã đặt ra những nguyên tắc cơ bản. Theo tôi, điều quan trọng là nhà trường phải thực hiện đúng trách nhiệm của mình, chứ không thể để Ban đại diện cha mẹ học sinh tự ý quyết định việc thu, chi.

Việc tổ chức các khoản thu phục vụ hoạt động của phụ huynh phải được trao đổi với hiệu trưởng và được hiệu trưởng đồng ý trước khi thực hiện. Không thể nhân danh Ban đại diện cha mẹ học sinh để tự ý vận động, thu tiền rồi mới báo cáo nhà trường.

Nhà trường có quyền chủ động trong phạm vi cho phép, nhưng sự chủ động ấy phải nhằm giải quyết những nhu cầu thực tế, phù hợp với điều kiện của nhà trường và phục vụ trực tiếp cho học sinh.

- Như vậy, trước khi thông báo vận động phụ huynh đóng góp, Ban đại diện cha mẹ học sinh cần trao đổi, thống nhất với ban giám hiệu; đồng thời, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm đối với việc tổ chức thực hiện và kiểm tra các khoản thu, chi, đúng không thưa ông?

Đúng vậy. Trước khi vận động đóng góp, Ban đại diện cha mẹ học sinh phải nêu rõ khoản chi nào là cần thiết, mục đích sử dụng ra sao và đã báo cáo, được hiệu trưởng đồng ý hay chưa. Việc vận động phải bảo đảm không vi phạm các quy định của Nhà nước.

Đối với những phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn, không thể tham gia đóng góp, cần có sự chia sẻ và linh hoạt. Những gia đình có điều kiện hơn có thể tự nguyện hỗ trợ thêm để hoạt động chung vẫn được thực hiện, thay vì yêu cầu tất cả phụ huynh phải đóng góp như nhau.

Nếu gia đình nào thực sự khó khăn thì phải tôn trọng hoàn cảnh của họ, không được gây áp lực hay buộc họ phải đóng tiền. Theo tôi, đây là cách làm có tính nhân văn, vừa bảo đảm hoạt động giáo dục cần thiết, vừa tránh tạo thêm gánh nặng cho phụ huynh.