Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự sáp nhập các đơn vị hành chính theo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội từ giữa năm 2025 nhằm tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, trong lĩnh vực đầu tư công, dường như hiệu quả kinh tế vẫn là một bài toán chưa có lời giải thỏa đáng khi các gói thầu vẫn "chảy" về những cái tên quen thuộc như Công ty Phan Gia Phát Kon Tum với tỉ lệ tiết kiệm "nhỏ giọt".

Tại gói thầu xây lắp ở xã Sa Loong, mặc dù giá gói thầu lên đến hơn 3,3 tỷ đồng, nhưng quá trình lựa chọn nhà thầu chỉ tiết kiệm được cho nhà nước hơn 9 triệu đồng. Đây không phải là trường hợp cá biệt. Tổng giá trị các gói thầu trúng thầu với vai trò độc lập của Công ty Phan Gia Phát Kon Tum đạt hơn 21,8 tỷ đồng, nhưng phần lớn trong số đó là các gói chỉ định thầu hoặc các gói thầu có kết quả nhưng không có thông báo mời thầu trước đó trên hệ thống.

Chuyên gia đấu thầu Lê Tấn Việt cho rằng: "Nguyên tắc cao nhất của đấu thầu là cạnh tranh, công bằng và minh bạch để đạt được hiệu quả kinh tế. Khi tỉ lệ tiết kiệm bình quân chỉ đạt chưa đầy 0,2%, vai trò của chủ đầu tư trong việc khảo sát giá, lập dự toán và xây dựng hồ sơ mời thầu cần được xem xét kỹ lưỡng. Liệu dự toán được lập đã sát với giá thị trường chưa, hay hồ sơ mời thầu có những 'rào cản' khiến các đơn vị khác không thể tiếp cận?".

Trách nhiệm giải trình trước hết thuộc về lãnh đạo các đơn vị chủ đầu tư như Phòng Kinh tế các xã Sa Loong, Ngọk Réo, Kon Braih. Tại xã Sa Loong, báo cáo đánh giá E-HSDT do Công ty TNHH MTV Hoàng Sang Kon Tum thực hiện đã kết luận Công ty Phan Gia Phát Kon Tum đạt mọi tiêu chí, dù đây là nhà thầu duy nhất. Trong khi đó, tại xã Ngọk Réo và Kon Braih, việc sử dụng hình thức chỉ định thầu cho các gói xây lắp có giá trị lớn (dưới 2 tỷ đồng tại Ngọk Réo) cũng cần được làm rõ về tính cấp thiết và đúng quy định của Luật Đấu thầu 2023 và Nghị định 214/2025.

Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích thêm: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 214/2025 đã quy định rất rõ về trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc đảm bảo tính cạnh tranh. Nếu một nhà thầu trúng thầu dày đặc tại một địa phương với tỉ lệ tiết kiệm thấp, đó là dấu hiệu cần phải kiểm tra giám sát về quy trình lựa chọn nhà thầu và chất lượng thi công thực tế tại hiện trường".

Để môi trường đấu thầu thực sự trở nên lành mạnh, đảm bảo "tiền ngân sách được tiêu đúng chỗ", sự giám sát của cộng đồng và sự minh bạch trong công tác công bố kết quả là vô cùng quan trọng. Công ty Phan Gia Phát Kon Tum, dù là doanh nghiệp nhỏ nhưng "sức nặng" của họ trong các gói thầu cấp xã tại Quảng Ngãi là điều không thể phủ nhận.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.