Rạng sáng 25/10, ba quả tên lửa dẫn đường GMLRS do Mỹ sản xuất được Ukraine phóng từ hệ thống HIMARS, nhắm vào đập Belgorod gần làng Grafovka, chỉ cách biên giới chưa đầy 15 km. Cuộc tấn công diễn ra trong đêm, kéo dài chưa đầy một phút nhưng khiến Nga chấn động vì mục tiêu là công trình dân sự có tính chiến lược.
Theo thống đốc Vyacheslav, vùng Gladkov, các quả đạn đánh trúng khu vực điều khiển dòng chảy và một phần cấu trúc kim loại của đập. Một số tòa nhà kỹ thuật bị hư hại nặng, song thân đập chính vẫn trụ vững. Ông cảnh báo nếu bị tấn công lần nữa, toàn bộ đập có thể vỡ, gây ngập lụt diện rộng.
Loại vũ khí được sử dụng là hệ thống HIMARS do Lockheed Martin phát triển. Với khả năng phóng nhanh, rút nhanh và độ chính xác cao, HIMARS cho phép Ukraine tấn công mục tiêu chiến lược mà không cần duy trì vị trí lâu. Mỗi xe phóng mang sáu quả tên lửa, có thể khai hỏa chỉ trong vài phút.
Hơn thế nữa, trái tim của HIMARS là đạn GMLRS - tên lửa dẫn đường bằng GPS và hệ thống quán tính, tầm bắn khoảng 90 km, sai số chỉ vài mét. Đầu nổ nặng 90 kg, đủ sức xuyên phá công trình kiên cố vừa và nhỏ. Chỉ với ba phát bắn, Ukraine đã khiến đập Belgorod hư hại nghiêm trọng, cho thấy uy lực của loại vũ khí này.
GMLRS nằm trong các gói viện trợ của Mỹ từ năm 2022. Dù Washington từng tuyên bố Kiev không được dùng vũ khí Mỹ tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, nhưng thực tế biên giới đã chứng kiến nhiều vụ phóng tương tự. Việc một đập nước Nga bị trúng tên lửa Mỹ lần này chắc chắn sẽ làm dấy lên tranh cãi ngoại giao mới.
Giới phân tích nhận định, mục tiêu của Ukraine không phải phá hủy hoàn toàn đập, mà nhằm tạo ngập cục bộ, cắt đứt tuyến đường và hậu cần của Nga gần Kharkiv. Nước từ hồ chứa có thể làm gián đoạn vận chuyển quân nhu, đồng thời biến vùng thấp thành bãi bùn lầy, gây khó khăn cho xe cơ giới.
Ngoài mục tiêu chiến thuật, đòn đánh còn mang ý nghĩa tâm lý. Việc một công trình nằm sâu trong lãnh thổ Nga bị tấn công cho thấy hệ thống phòng thủ Moscow không còn tuyệt đối an toàn. Thông điệp mà Kiev gửi đi rất rõ: không có khu vực nào thực sự “ngoài tầm với”.
Ngay sau vụ việc, Nga đã triển khai thêm hệ thống phòng không Pantsir-S1 quanh đập và điều công binh đến gia cố. Cảm biến thủy lực được lắp đặt để theo dõi mực nước. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng việc đánh chặn GMLRS là rất khó do tốc độ cao và quỹ đạo thấp của tên lửa.
Một số chuyên gia phương Tây xem đây là phép thử nhằm đánh giá phản ứng của Nga trước việc sử dụng vũ khí Mỹ trên đất Nga. Nếu Moscow không có hành động đáp trả mạnh, Ukraine có thể mở rộng phạm vi tấn công sang kho nhiên liệu hoặc cầu đường sắt - các mắt xích quan trọng trong chuỗi hậu cần.
Từ góc độ chiến lược, vụ tập kích là minh chứng cho “chiến tranh chính xác” - nơi vài quả tên lửa có thể thay thế hàng trăm đợt pháo kích truyền thống. Với khả năng định vị vệ tinh và thời gian chuẩn bị cực ngắn, GMLRS giúp Ukraine duy trì sức răn đe mà không cần ưu thế không quân.
Tuy nhiên, đằng sau lợi thế quân sự là nguy cơ nhân đạo rõ rệt. Các tổ chức cứu trợ đã chuẩn bị sơ tán khoảng 1.000 cư dân vùng trũng. Nga cảnh báo “hậu quả nghiêm trọng” nếu Ukraine tiếp tục tấn công hạ tầng dân sự, trong khi giới luật quốc tế nhấn mạnh việc đánh vào đập có thể vi phạm Công ước Geneva.
Cuộc tấn công đập Belgorod cho thấy xung đột đang bước sang giai đoạn mới - nơi hạ tầng năng lượng và nước trở thành chiến trường. Khi những quả tên lửa chính xác như GMLRS tiếp tục được sử dụng, ranh giới giữa răn đe và phá hạ tầng ngày càng mờ nhạt. Mỗi đòn đánh giờ đây không chỉ nhắm vào quân đội, mà còn vào nền tảng sinh tồn của cả khu vực.
