Trong báo cáo mới đây, SGI Capital nhận định diễn biến vĩ mô đáng chú ý nhất hiện nay là lợi suất trái phiếu chính phủ toàn cầu tăng mạnh lên mức cao nhất trong hơn hai thập kỷ, gây sức ép lên mặt bằng lãi suất chung.
Theo quỹ, giai đoạn 2009–2021, chính sách nới lỏng định lượng (QE) và lãi suất thấp kéo dài đã tạo điều kiện cho chính phủ nhiều nền kinh tế lớn dễ dàng đảo nợ, gia tăng vay mới. Tuy nhiên, tình trạng thâm hụt ngân sách kéo dài khiến nợ công và nhu cầu phát hành trái phiếu ngày càng lớn. Trong khi đó, áp lực lạm phát khiến Fed, BOJ và ECB thắt chặt chính sách, không còn đóng vai trò người mua quan trọng như trước, buộc thị trường phải chấp nhận mức lợi suất cao hơn.
Bên cạnh đó, giá dầu duy trì ở mức cao đang truyền dẫn vào chi phí vận tải, năng lượng và sản xuất, làm gia tăng áp lực lạm phát trong những tháng tới. SGI Capital cho rằng xu hướng thắt chặt tiền tệ toàn cầu đang thu hẹp dư địa điều hành của những quốc gia vẫn duy trì chính sách nới lỏng như Việt Nam. Đặc biệt, các doanh nghiệp và ngân hàng trong nước từng đẩy mạnh vay ngoại tệ từ thị trường quốc tế đang đối mặt với chi phí vốn gia tăng, do chịu tác động đồng thời từ lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ và phần bù rủi ro tín dụng.
Áp lực lãi suất cũng bắt đầu phản ánh vào thị trường chứng khoán toàn cầu. Trong khi S&P 500 vẫn neo quanh đỉnh nhờ tăng trưởng lợi nhuận và sức mạnh của một số cổ phiếu vốn hóa lớn, chỉ số Russell 2000 đã giảm gần 10% so với đỉnh gần nhất. Phần bù rủi ro trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp lợi suất cao của Mỹ (US High Yield) tăng trở lại trên 3%, cho thấy điều kiện tài chính đang thắt chặt. Tại châu Á, thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan tiếp tục được hỗ trợ bởi làn sóng đầu tư AI, trong khi nhiều thị trường khác đã điều chỉnh khoảng 5–10%.
Theo SGI Capital, câu hỏi quan trọng lúc này là áp lực lãi suất tăng hay tăng trưởng lợi nhuận sẽ chi phối giá cổ phiếu. Lịch sử cho thấy tác động của lãi suất cao đến thanh khoản và định giá thường xuất hiện trước, trong khi ảnh hưởng đến lợi nhuận doanh nghiệp có độ trễ. Nếu mặt bằng lãi suất cao duy trì đủ lâu, thị trường có thể chịu sức ép giảm định giá trước khi lợi nhuận suy yếu. Quỹ cũng cảnh báo nguy cơ xuất hiện những cú sốc thanh khoản cục bộ tại các lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất, khi thị trường trái phiếu chính phủ Pháp, Đức, Nhật Bản và bất động sản thương mại Mỹ đang phát đi những tín hiệu đáng chú ý.
Ngân hàng và bất động sản sẽ không còn dẫn dắt thị trường 5-10 năm tới
Trở lại thị trường Việt Nam, SGI Capital cho rằng áp lực lãi suất gia tăng đang đặt ra yêu cầu phải đánh giá thận trọng hơn chất lượng tăng trưởng của doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm ngân hàng.
Theo quỹ, báo cáo tài chính quý III sẽ cung cấp thêm những tín hiệu quan trọng về tác động của môi trường lãi suất cao đối với chất lượng tài sản của hệ thống ngân hàng. Sau một thời gian lãi suất tăng mạnh và duy trì ở mức cao, áp lực có thể dần phản ánh vào nợ xấu, nhất là các khoản cho vay liên quan đến bất động sản trong bối cảnh thanh khoản và giá giao dịch trên thị trường này suy giảm.
SGI Capital lưu ý nhà đầu tư cần theo dõi kỹ các chỉ tiêu như khoản phải thu, tỷ lệ trích lập dự phòng và tốc độ hình thành nợ nhóm 2. Đây được xem là những dấu hiệu có thể phản ánh sớm sự suy giảm chất lượng tín dụng trước khi nợ xấu thể hiện rõ hơn trên báo cáo tài chính.
Về kết quả kinh doanh, quỹ dự báo lợi nhuận doanh nghiệp quý III nhìn chung vẫn tăng trưởng tích cực so với cùng kỳ, nhưng tốc độ tăng có thể chậm lại so với những quý trước. Đáng chú ý, triển vọng doanh thu và lợi nhuận được dự báo phân hóa mạnh giữa các nhóm ngành.
Trong đó, các doanh nghiệp dầu khí, cao su, đường và những ngành hưởng lợi từ giá hàng hóa tăng có thể tiếp tục ghi nhận kết quả thuận lợi. Ngược lại, những lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất như bất động sản, chứng khoán và ngân hàng được đánh giá đã hoặc đang đi qua giai đoạn tăng trưởng mạnh nhất của chu kỳ lợi nhuận.
Từ góc độ định giá, SGI Capital đặc biệt lưu ý một rủi ro mà nhà đầu tư dễ bỏ qua trong giai đoạn thị trường biến động: Cổ phiếu có hệ số P/E thấp chưa chắc đã thực sự rẻ.
Theo phân tích của quỹ, tại thời điểm lợi nhuận đạt đỉnh chu kỳ, nhiều doanh nghiệp thuộc các ngành có tính chu kỳ cao thường ghi nhận mức P/E quá khứ rất thấp. Tuy nhiên, nếu lợi nhuận bắt đầu suy giảm trong những quý tiếp theo, mức định giá tưởng chừng hấp dẫn ấy có thể nhanh chóng thay đổi.
Điều này khiến nhà đầu tư đối mặt với rủi ro mua cổ phiếu ở mức giá tưởng là thấp, nhưng thực tế lại là giai đoạn lợi nhuận doanh nghiệp đang chuẩn bị bước vào chu kỳ đi xuống.
Trong môi trường lãi suất tăng, SGI Capital cho rằng những nhóm cổ phiếu có hệ số beta cao, thường biến động mạnh hơn thị trường, chỉ thực sự trở nên hấp dẫn và an toàn hơn cho mục tiêu đầu tư dài hạn khi định giá P/B giảm về vùng thấp trong lịch sử.
Đáng chú ý, khi nhìn xa hơn tới chu kỳ tăng trưởng 5–10 năm tiếp theo, SGI Capital đưa ra nhận định rằng bất động sản và ngân hàng có thể không còn là hai động lực chính của nền kinh tế cũng như thị trường chứng khoán Việt Nam.
