Một loại tàu ngầm mới dường như không có tháp chỉ huy truyền thống đã xuất hiện tại Trung Quốc. Cùng nhà máy đóng tàu này từng hạ thủy một tàu ngầm “không tháp” nhỏ hơn — một nguyên mẫu công nghệ — cách đây tám năm.
Trước đó, một tập đoàn đóng tàu hàng đầu của Trung Quốc cũng đã giới thiệu ý tưởng về phương tiện không người lái dưới nước (UUV) với hình dáng thân tàu tương tự. Những thiết kế kiểu này có thể mang lại lợi thế về tốc độ, khả năng cơ động và giảm tiếng ồn, nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế lớn.
Hình ảnh về chiếc tàu ngầm nói trên tại Nhà máy đóng tàu JN (Giang Nam) ở Thượng Hải vào ngày 1/6, do Vantor (trước đây là Maxar Technologies) cung cấp. Tên gọi và ký hiệu của tàu hiện vẫn chưa được xác định. Theo Naval News, con tàu này lần đầu xuất hiện tại đây vào cuối tháng 5.
Qua hình ảnh, có thể thấy tàu ngầm không có tháp chỉ huy truyền thống. Tuy nhiên, hình dáng chính xác của phần nổi lên này vẫn chưa rõ ràng do góc nhìn hạn chế. Như đã đề cập, Nhà máy đóng tàu JN từng chế tạo ít nhất một tàu ngầm “không tháp” khác trước đây.
Chuyên gia phân tích chiến tranh dưới nước H.I. Sutton đánh giá thiết kế này dài khoảng 394 feet (120 mét), rộng từ 33 đến 36 feet (10-11 mét). Nhiệm vụ dự kiến của tàu vẫn chưa rõ, nhưng kích thước này lớn hơn nhiều so với các tàu ngầm diesel-điện thông thường (SSK) và thậm chí còn dài hơn hầu hết tàu ngầm tấn công hạt nhân.
Để so sánh, các biến thể tàu ngầm tấn công hạt nhân Type 093 của Trung Quốc, hiện đại nhất trong biên chế Hải quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), dài khoảng 356-360 feet (108-110 mét) và rộng 36 feet. Tàu ngầm lớp Virginia của Hải quân Mỹ có chiều dài 377 feet (114,8 mét) và rộng 34 feet (10,36 mét).
Hình ảnh cũng cho thấy tàu ngầm tại Nhà máy JN sử dụng cấu hình bánh lái hình chữ X, lần đầu xuất hiện trên tàu ngầm Trung Quốc vào năm 2024. Thiết kế này mang lại ưu thế về khả năng cơ động, hiệu suất và an toàn so với kiểu bánh lái đuôi hình chữ thập truyền thống.
Đuôi hình chữ X hiện còn liên hệ với thiết kế tàu ngầm tấn công thế hệ mới của Trung Quốc, thường được gọi (chưa chính thức) là Type 095. Ngay cả khi so sánh đường kính thân tàu 09V với tàu ngầm bí ẩn này, thì tàu này vẫn ngắn hơn khá nhiều, nghĩa là có lẽ không phải 09V, nhưng cũng không giống với tàu ngầm đường kính 10m, dài 120m…
Tuy nhiên, việc không có tháp chỉ huy truyền thống cũng đặt ra một số hạn chế thiết kế. Thông thường, tháp chỉ huy trên tàu ngầm hải quân được dùng để lắp kính tiềm vọng, các cột cảm biến, ăng-ten liên lạc kéo dài và ống thở để trao đổi không khí mà không cần nổi hoàn toàn. Không gian này cũng có thể dùng cho các mục đích khác như lắp thiết bị đối phó hoặc kho chứa.
Quan trọng hơn cả, khi di chuyển trên mặt nước, tháp chỉ huy đóng vai trò then chốt cho việc định hướng và nhận thức tình huống. Nó cũng cung cấp vị trí cao để bảo vệ lực lượng tại chỗ hoặc hỗ trợ tiếp tế thẳng đứng (VERTREP). Nếu đủ chắc chắn, tháp chỉ huy còn có thể phá băng dày khi hoạt động ở vùng cực.
Việc thiếu tháp chỉ huy có thể phản ánh định hướng tập trung vào các hoạt động dưới đáy biển, xa mặt nước, nơi việc triển khai cột thiết bị không quá quan trọng. Đồng thời, các đặc điểm thiết kế cũng có thể nhằm nâng cao hiệu suất, bao gồm khả năng di chuyển nhanh trong các chiến dịch biển xa.
Không rõ tàu được thiết kế cho vận hành có người, không người lái hay tùy chọn, và điều này cũng đúng với tàu ngầm mới, dù khả năng không người lái là thấp. Tại Triển lãm Hàng không Chu Hải năm 2024, Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (CSSC) đã giới thiệu mô hình UUV diesel-điện không người lái có kích thước lớn chưa từng có.
Thiết kế tổng thể của nó rất giống, ít nhất về hình dáng, với tàu ngầm “không tháp” đầu tiên của Nhà máy JN. CSSC cho biết tàu ngầm không người lái này có thể cấu hình để thực hiện nhiều nhiệm vụ, bao gồm tấn công tàu đối phương, rải thủy lôi, hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm và làm tàu mẹ cho các UUV nhỏ hơn.
Hải quân Mỹ từng thử nghiệm tàu ngầm mô hình Large Scale Vehicle Range (LSVR) với cấu trúc tháp chỉ huy mới lạ. Đơn vị Nghiên cứu Âm thanh Hải quân (ARD) đã tiến hành thử nghiệm này tại một hồ ở Bayview, Idaho.
Năm 2021, Hải quân Mỹ cũng từng công bố thông báo mời thầu ý tưởng về tháp chỉ huy bơm hơi, kết hợp ưu điểm của tháp truyền thống và thiết kế thân thấp. Không rõ Hải quân Mỹ đã tiến hành nghiên cứu đến đâu với Hệ thống Tháp chỉ huy Bơm hơi Triển khai (IDSS), nhưng điều này cho thấy tầm quan trọng của tháp chỉ huy đối với hoạt động trên mặt nước.
Việc tăng cường sử dụng động cơ hạt nhân hứa hẹn mở rộng tầm hoạt động của tàu ngầm Trung Quốc tại Thái Bình Dương và xa hơn nữa, rõ ràng là một phần trong chiến lược tăng cường sức mạnh hải quân của PLA. Trung Quốc có nhu cầu lớn về hiện diện hải quân, đặc biệt để khẳng định các yêu sách chủ quyền và cạnh tranh cùng Hải quân Mỹ.
