Phát hiện khu vực sở hữu 125 tỷ thùng dầu, 18 nghìn tỷ m³ khí đốt nhưng hàng trăm triệu người vẫn sống trong cảnh thiếu điện

Châu Phi sở hữu hàng tỷ thùng dầu mỏ, hàng nghìn tỷ mét khối khí đốt và sản xuất phần lớn coban và mangan được sử dụng trong pin xe điện trên thế giới.

Tuần này, các bộ trưởng năng lượng, nhà đầu tư và giám đốc điều hành ngành dầu khí đang gặp nhau tại Cape Town trong Tuần lễ Năng lượng Châu Phi, diễn ra đến ngày 16/10. Hội nghị tập trung vào đầu tư vào dầu khí, tài chính năng lượng và giải quyết tình trạng nghèo năng lượng.

Châu Phi có khoảng 125 tỷ thùng dầu thô dự trữ đã được chứng minh, chiếm 7,2% tổng dự trữ toàn cầu. Dự trữ đã được chứng minh là lượng dầu đã được phát hiện và có thể khai thác thương mại bằng công nghệ hiện có, nhưng vẫn còn nằm trong lòng đất.

Libya và Nigeria chiếm gần 70% trữ lượng dầu mỏ của châu Phi, với lần lượt 48,4 tỷ và 36,9 tỷ thùng. Algeria đứng thứ ba với 12,2 tỷ thùng. Angola tiếp theo với 7,78 tỷ thùng, trong khi Nam Sudan và Ai Cập có lần lượt 3,75 tỷ và 3,3 tỷ thùng.

Năm 2024, Nigeria là nhà sản xuất dầu lớn nhất châu Phi, chiếm khoảng 23% sản lượng của lục địa. Algeria và Angola đứng thứ hai và ba với khoảng 17% mỗi nước. Tổng cộng, 3 nước này sản xuất 56% lượng dầu của châu Phi. Năm nhà sản xuất hàng đầu chiếm hơn 80%. Toàn châu Phi sản xuất 7,6% lượng dầu thô của thế giới.

Libya, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu khí đã được chứng minh lớn nhất châu Phi, chỉ xếp thứ tư về sản lượng. Các công ty nước ngoài như Eni (Ý), TotalEnergies (Pháp) và Repsol (Tây Ban Nha) nằm trong số các công ty đang hoạt động tại nước này, nơi các tranh chấp chính trị và lệnh phong tỏa đã nhiều lần làm gián đoạn sản lượng.

Tính đến cuối năm 2023, châu Phi sở hữu gần 18 nghìn tỷ mét khối trữ lượng khí đốt tự nhiên đã được chứng minh. Trong đó, Nigeria và Algeria chiếm khoảng 58%, tiếp theo là Mozambique với 2,84 nghìn tỷ mét khối, Ai Cập với 2,21 nghìn tỷ và Libya với 1,51 nghìn tỷ.

Algeria và Nigeria cũng nằm trong số các nước xuất khẩu khí đốt hàng đầu châu Phi, trong khi phần lớn trữ lượng khí đốt của Mozambique, được phát hiện ngoài khơi vào những năm 2010, vẫn chưa được khai thác triệt để.

Châu Phi cung cấp một phần lớn các khoáng sản được sử dụng trong xe điện, pin và các công nghệ năng lượng tái tạo.

Đến năm 2025, các quốc gia châu Phi chiếm 71,2% sản lượng coban toàn cầu và 72,4% sản lượng mangan.

Coban được sử dụng trong pin sạc. Mangan chủ yếu được dùng để tăng cường độ bền của thép, nhưng nó cũng được sử dụng trong một số loại pin xe điện và pin lưu trữ năng lượng tái tạo.

Cộng hòa Dân chủ Congo sản xuất gần 70% lượng coban của thế giới. Một phần trong số đó được khai thác thủ công bởi những người thợ mỏ truyền thống, và Tổ chức Ân xá Quốc tế đã ghi nhận những điều kiện nguy hiểm và thường gây chết người tại một số mỏ của nước này.

Nam Phi sản xuất gần 38% lượng mangan toàn cầu, tiếp theo là Gabon với gần 25%. Cùng với Ghana, ba quốc gia này chiếm 72,4% sản lượng toàn cầu.

Zimbabwe, quốc gia sản xuất lithium lớn nhất châu Phi, chiếm 9,6% sản lượng toàn cầu vào năm 2025. Lithium được sử dụng trong pin sạc cung cấp năng lượng cho xe điện và lưu trữ điện năng từ năng lượng mặt trời và gió.

Madagascar, Mozambique và Tanzania sản xuất tổng cộng 222.000 tấn than chì tự nhiên vào năm 2025, chiếm 11,9% tổng sản lượng toàn cầu. Than chì được sử dụng trong cực dương của hầu hết các loại pin lithium-ion, trong cực âm lưu trữ và giải phóng năng lượng, cũng như trong sản xuất thép, chất bôi trơn và bút chì.

Năng lượng tái tạo chiếm toàn bộ lượng điện được sản xuất tại Ethiopia và Cộng hòa Dân chủ Congo vào năm 2024. Uganda, Namibia và Eswatini mỗi nước sản xuất hơn 96% điện từ năng lượng tái tạo, chủ yếu là thủy điện.

Ngược lại, năng lượng tái tạo chỉ chiếm chưa đến 5% ở Algeria, Libya, Niger và Tunisia, những quốc gia chủ yếu dựa vào khí đốt hoặc dầu mỏ.

Nguồn điện của Ethiopia chủ yếu đến từ thủy điện, dẫn đầu là đập Đại Phục Hưng Ethiopia trên sông Nile Xanh, dự án thủy điện lớn nhất châu Phi. Đập bắt đầu phát điện vào năm 2022 và được khánh thành chính thức vào tháng 9/2025.

Vào năm 2024, 6 quốc gia châu Phi đã báo cáo về việc tiếp cận điện năng toàn diện: Algeria, Ai Cập, Mauritius, Morocco, Seychelles và Tunisia. Tổng cộng, các quốc gia này là nơi sinh sống của khoảng 215 triệu người, tương đương khoảng 14% dân số châu Phi.

Ở những nơi khác, khả năng tiếp cận điện rất khác nhau. Tại Nam Sudan, chỉ có 5,4% người dân được tiếp cận điện. Con số này là 15,6% ở Malawi và 22,5% ở Cộng hòa Dân chủ Congo, mặc dù Cộng hòa Dân chủ Congo sản xuất toàn bộ điện năng từ các nguồn năng lượng tái tạo.

Nigeria, quốc gia đông dân nhất châu Phi, có tỷ lệ tiếp cận điện là 62,5%, tương đương khoảng 85 triệu người không có điện. Đây là con số cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào trên thế giới.

Ở các vùng nông thôn, nơi điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế kém hơn nhiều so với thành phố, nhiều gia đình vẫn dựa vào đèn dầu, nến hoặc đuốc để thắp sáng nhà cửa sau khi trời tối.

Châu Phi sở hữu nguồn tài nguyên năng lượng khổng lồ, từ dầu mỏ và khí đốt tự nhiên đến các khoáng sản thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) , hơn 560 triệu người ở khu vực cận Sahara vẫn thiếu điện, chiếm khoảng 86% tổng số người thiếu điện trên toàn cầu.