Một buổi tối mùa hè năm 1988, tại căn nhà trong ngõ phố Khâm Thiên (Hà Nội), một nhà khoa học tìm đến người bạn cũ để nói về ý tưởng kinh doanh máy vi tính. Người đến thăm khi ấy đang làm việc tại Viện Cơ học, còn chủ nhà là giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội.
Trên sân gác tầng hai, vị khách say sưa nói về máy tính cá nhân và ngỏ lời mời người bạn tham gia một dự án liên quan đến Liên Xô. Điều đặc biệt, người được mời lập tức đồng ý, dù chưa thực sự hình dung công việc sắp tới sẽ như thế nào.
Hai nhân vật trong câu chuyện chính là ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT FPT, và ông Bùi Quang Ngọc, Phó Chủ tịch HĐQT FPT. Ít ai biết, trước khi cùng xây dựng tập đoàn công nghệ nổi tiếng Việt Nam, họ đã là những người bạn thân thiết từ thời học sinh.
Ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT FPT, và ông Bùi Quang Ngọc, Phó Chủ tịch HĐQT FPT
Hai người bạn cùng sinh năm 1956, từ hàng xóm cho đến bạn học nhiều năm
Theo bài viết Người bạn cùng bàn do chính ông Bùi Quang Ngọc viết năm 2003, tình bạn giữa hai doanh nhân bắt đầu từ năm học 1964–1965, khi họ cùng học lớp 2 tại Trường Phương Đông, Hà Nội. Cả hai đều sinh năm 1956 và sống trên phố Thợ Nhuộm. Nhà ông Ngọc ở số 91, còn nhà ông Bình ở số 86. Khi ấy, hai cậu bé thường cùng bạn bè chơi cá cảnh, đặc biệt yêu thích trò cho cá chọi nhau.
Sau đó, do chiến tranh, hai người phải đi sơ tán và tạm xa nhau. Mãi đến năm lớp 8, họ mới gặp lại khi cùng trúng tuyển vào lớp chuyên Toán Trường cấp III Chu Văn An, khóa 1970–1973. Không chỉ học chung lớp, trong hai năm lớp 9 và lớp 10 của hệ phổ thông 10 năm thời bấy giờ, họ còn ngồi cùng một chiếc bàn cuối lớp, chỉ dành cho hai người.
Ông Ngọc nhớ lại, dù học chuyên Toán, ông Bình lại đặc biệt yêu thích Văn học và Triết học. Mỗi lần làm bài luận, ông thường tìm đọc nhiều tài liệu trước khi viết. Những bài văn của ông Bình thậm chí được bạn bè tham khảo.
Trong khi đó, ông Ngọc tự nhận mình có thế mạnh về Toán, nhưng chữ viết lại thuộc loại xấu nhất lớp, trái ngược với người bạn cùng bàn. Năm 1974, hai người tiếp tục được cử sang Liên Xô du học. Ông Bình theo học ngành Cơ học tại Đại học Tổng hợp Moscow, còn ông Ngọc học Toán tại Đại học Tổng hợp Kishinhov, nay thuộc Moldova.
Bức ảnh hiếm hoi chụp nhóm bạn của ông Bùi Quang Ngọc và ông Trương Gia Bình thời còn đi học. Từ trái qua phải: Bùi Quang Ngọc, Bùi Việt Hà, Bùi Bình Thuận và Trương Gia Bình
Dù học ở hai thành phố khác nhau, họ vẫn thường xuyên liên lạc bằng thư từ. Trong những kỳ nghỉ, ông Ngọc nhiều lần đến Moscow thăm bạn, có khi ở chơi cả tháng. Tình bạn ấy tiếp tục được duy trì sau khi hai người trở về Việt Nam, trước khi một cuộc gặp năm 1988 mở ra bước ngoặt mới.
Một lời rủ năm 1988 và những ngày đầu tự tay bốc xếp máy vi tính
Sau thời gian học tập và nghiên cứu tại Liên Xô, ông Trương Gia Bình trở về làm việc tại Viện Cơ học. Trong khi đó, ông Bùi Quang Ngọc giảng dạy tại Đại học Bách khoa Hà Nội và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Cơ sở dữ liệu tại Pháp năm 1986.
Ông Ngọc kể rằng cuộc sống của những người làm khoa học thời bấy giờ còn nhiều khó khăn. Ngoài giảng dạy, ông phải tham gia các đề tài nghiên cứu và chương trình ứng dụng để có thêm thu nhập. Chính trong hoàn cảnh ấy, ông Trương Gia Bình tìm đến nhà người bạn cũ, mời tham gia nhóm kinh doanh máy tính.
Dù chưa biết rõ công việc sẽ diễn ra như thế nào, ông Ngọc vẫn nhận lời bởi sự tin tưởng được hình thành qua nhiều năm quen biết.
Ngày 13/9/1988, Công ty Công nghệ Thực phẩm FPT chính thức được thành lập với 13 thành viên sáng lập, trong đó có hai người bạn cùng bàn năm xưa. Theo lịch sử công bố trên website chính thức của FPT, doanh nghiệp khởi đầu trong tình trạng không vốn, không tài sản và không tiền mặt.
13 thành viên sáng lập FPT
Đáng chú ý, dù được đào tạo bài bản và có học vị cao, những nhà sáng lập vẫn trực tiếp làm nhiều công việc chân tay. Theo lời kể của ông Ngọc, nhóm tin học thời kỳ đầu chủ yếu kiểm tra, đóng gói, bốc xếp và vận chuyển máy tính phục vụ hoạt động trao đổi hàng hóa với Liên Xô.
Ngay cả ông Trương Gia Bình cũng trực tiếp tham gia bốc xếp máy tính.
Có thời điểm, theo hồi tưởng của ông Ngọc, một chiếc máy tính cá nhân có thể đổi lấy cả một xe tải Kamaz. Những thương vụ trao đổi hàng hóa như vậy tạo nguồn lực cho FPT trong giai đoạn đầu, trước khi doanh nghiệp từng bước chuyển trọng tâm sang công nghệ thông tin.
Hành trình ấy không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong bài Người bạn cùng bàn, ông Ngọc nhắc lại cuộc khủng hoảng nội bộ năm 1992, khi một số nhân sự quan trọng rời FPT và công ty phải đối diện nhiều khó khăn.
Dù vậy, hai người bạn vẫn tiếp tục đồng hành. Ông Ngọc vừa tham gia hoạt động FPT, vừa giảng dạy tại Đại học Bách khoa Hà Nội cho đến đầu năm 1995 mới chính thức chuyển hẳn sang doanh nghiệp.
Từ bạn cùng bàn đến Chủ tịch và Phó Chủ tịch tập đoàn doanh thu hơn 40.000 tỷ đồng
Trong quá trình phát triển FPT, ông Trương Gia Bình giữ vai trò tập hợp đội ngũ, định hướng chiến lược, trong khi ông Bùi Quang Ngọc đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng về công nghệ và quản trị. Đặc biệt, ngày 31/7/2013, FPT công bố bổ nhiệm ông Bùi Quang Ngọc làm Tổng Giám đốc tập đoàn, kế nhiệm chính người bạn học Trương Gia Bình.
Theo thông cáo của FPT, ông Bình đánh giá người cộng sự lâu năm là nhân sự am hiểu sâu sắc tập đoàn, có năng lực quản trị và tổ chức triển khai. Về phía mình, ông Ngọc nhấn mạnh sự thấu hiểu, chia sẻ tầm nhìn và khát vọng giữa hai người là thuận lợi trong việc điều hành FPT. Ông Bùi Quang Ngọc giữ vị trí Tổng Giám đốc đến năm 2019. Đến năm 2026, ông Trương Gia Bình tiếp tục là Chủ tịch HĐQT, còn ông Ngọc giữ chức Phó Chủ tịch HĐQT tập đoàn.
2 người bạn học, bạn hàng xóm ngày nào, giờ đây cùng nhau điều hành một trong những tập đoàn công nghệ hàng đầu Việt Nam
Sau gần 38 năm thành lập, FPT đã trở thành doanh nghiệp công nghệ có hoạt động trên thị trường quốc tế. Theo công bố ngày 21/10/2026, tập đoàn ghi nhận doanh thu 40.023 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 8.770 tỷ đồng trong 9 tháng đầu năm 2026, lần lượt tăng 12,4% và 17% so với cùng kỳ trên cơ sở số liệu so sánh đã điều chỉnh. Tập đoàn hiện có hoạt động tại 30 quốc gia, với hơn 54.000 nhân viên.
Từ hai cậu học trò từng ngồi chung chiếc bàn cuối lớp chuyên Toán Chu Văn An, ông Trương Gia Bình và ông Bùi Quang Ngọc đã cùng đi qua nhiều chặng đường, từ thời du học Liên Xô đến những ngày đầu khởi nghiệp đầy khó khăn. Hơn sáu thập kỷ sau ngày quen biết, hai người vẫn cùng tham gia lãnh đạo doanh nghiệp mà họ góp phần sáng lập. Chiếc bàn học năm xưa đã trở thành điểm khởi đầu cho một tình bạn đặc biệt, kéo dài qua nhiều bước ngoặt của cuộc đời và thương trường.
