Đầu tháng 10 vừa qua, giới khoa học trên toàn thế giới đổ dồn sự chú ý về bảng xếp hạng Top 2% nhà khoa học ảnh hưởng nhất giới năm 2026 do nhóm nghiên cứu của Đại học Stanford (Hoa Kỳ) thực hiện. Trong số 121 nhà khoa học đến từ Việt Nam góp mặt trong danh sách này, câu chuyện của ThS. Ngô Thị Thuý An - Phó Giám đốc Phân hiệu Trường Đại học FPT tại Cần Thơ (thuộc tập đoàn FPT) có phần đặt biệt. Chị thú nhận: "Tôi chưa từng đặt mục tiêu trở thành nhà khoa học khi bắt đầu sự nghiệp". Nhưng rồi chỉ trong 5 năm dấn thân vào nghiên cứu khoa học, chị đã tạo nên một thành tích nổi bật: vươn lên thứ hạng 36.062 nhà khoa học toàn cầu và lọt top 519 trong lĩnh vực giáo dục.
Đằng sau những con số ấn tượng ấy là một cuộc lội ngược dòng đầy chông gai, nơi chị phải phá vỡ những ánh nhìn định kiến và chiến thắng cả sự hoài nghi sâu thẳm bên trong chính mình.
Khi biết mình vào top 2% nhà khoa học có tầm ảnh hưởng nhất thế giới ở lĩnh vực giáo dục, cảm xúc của chị như thế nào?
Thật lòng mà nói, cảm xúc đầu tiên của tôi là bất ngờ. Tôi không chủ động tìm kiếm thông tin để biết mình có tên trong danh sách này. Hôm đó, khi đang chuẩn bị lên lớp, tôi nhận được tin nhắn chúc mừng từ một người đồng nghiệp. Chính lúc ấy, tôi mới biết tin.
Sau sự bất ngờ là niềm vui và sự trân trọng đối với sự ghi nhận này. Tôi xem đây là một dấu mốc đáng quý trong hành trình làm nghiên cứu của mình, đồng thời cũng là động lực để tiếp tục học hỏi, làm việc nghiêm túc và kiên trì với con đường đã chọn. Nhìn lại những năm qua, tôi vui vì những nỗ lực của mình đang từng bước tạo ra những kết quả nhất định. Tuy nhiên, với tôi, sự ghi nhận này không phải là đích đến, mà nhắc mình cần tiếp tục cố gắng và có trách nhiệm hơn với công việc nghiên cứu.
Thực tế, tôi chưa từng bắt đầu sự nghiệp với mục tiêu trở thành nhà khoa học, và con đường của tôi cũng không khởi đầu từ nghiên cứu hay giảng dạy. Tôi đã trải qua những lĩnh vực học tập và công việc khác nhau. Vốn là người thích tìm tòi, trải nghiệm và không ngại thử thách, tôi luôn cố gắng học hỏi từ mỗi chặng đường, bởi những trải nghiệm ấy giúp tôi nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ hơn và dần hiểu rõ điều mình thực sự muốn theo đuổi.
Vì vậy, dấu mốc này có ý nghĩa với tôi không chỉ bởi sự ghi nhận về mặt học thuật, mà còn bởi nó giúp tôi nhìn lại hành trình đã qua với sự trân trọng. Tôi nhận ra rằng con đường nghề nghiệp không nhất thiết phải được xác định ngay từ đầu, và mỗi người có thể tìm thấy hướng đi phù hợp ở những thời điểm khác nhau. Theo tôi, điều quan trọng là luôn giữ tinh thần học hỏi, sẵn sàng thay đổi khi cần thiết và nghiêm túc với lựa chọn của mình.
Vào thời điểm lọt top đó, các công trình nghiên cứu khoa học của chị liên quan đến lĩnh vực nào trong giáo dục?
Các nghiên cứu của tôi trong lĩnh vực giáo dục tương đối đa dạng. Ở giai đoạn đầu, tôi quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề liên quan đến kỹ năng, hành vi và sự phát triển cá nhân của sinh viên. Qua quá trình nghiên cứu, tôi dần mở rộng mối quan tâm sang những vấn đề mới, đặc biệt là cách công nghệ đang tác động đến hoạt động học tập và trải nghiệm của người học.
Tôi thường hứng thú với những đề tài còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Khi tiếp cận một vấn đề mới, tôi muốn tìm hiểu không chỉ điều gì đang diễn ra, mà còn vì sao nó diễn ra và những yếu tố nào có thể lý giải hiện tượng đó. Chính quá trình đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng và từng bước làm rõ vấn đề tạo cho tôi nhiều hứng thú trong nghiên cứu.
Hiện nay, phần lớn các nghiên cứu của tôi tập trung vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ nói chung trong giáo dục, đặc biệt là cách sinh viên nhìn nhận, tiếp nhận và sử dụng các công nghệ này. Tôi quan tâm đến những yếu tố ảnh hưởng đến thái độ, niềm tin của sinh viên đối với AI, điều gì thúc đẩy các em quyết định sử dụng công cụ AI, cách thức và mục đích các em sử dụng, cũng như những yếu tố khiến các em tiếp tục sử dụng sau những trải nghiệm ban đầu.
Bên cạnh đó, tôi cũng tìm hiểu sự khác biệt trong cách ứng dụng AI giữa các lĩnh vực đào tạo. Chẳng hạn, sinh viên ngành công nghệ thông tin có thể sử dụng AI cho những mục đích khác với sinh viên ngành truyền thông hay thiết kế đồ họa và mỹ thuật số. Đặc thù của từng lĩnh vực đặt ra những yêu cầu và mối quan tâm riêng, từ cách sử dụng công cụ, khả năng phát huy tính sáng tạo đến những vấn đề cần cân nhắc trong quá trình học tập. Tôi muốn hiểu rõ hơn những khác biệt ấy để việc ứng dụng AI trong giáo dục không chỉ dừng lại ở việc đưa công nghệ vào lớp học, mà còn phù hợp với đặc điểm và nhu cầu thực tế của người học.
Phần lớn các nghiên cứu của Th.S Ngô Thị Thuý An tập trung vào ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ nói chung trong giáo dục
Những phát hiện từ các công trình nghiên cứu của chị được ứng dụng như thế nào vào hoạt động dạy và học?
Với tôi, nghiên cứu khoa học không nên chỉ dừng lại ở việc công bố kết quả, mà còn có thể trở thành cơ sở để nhìn nhận và cải thiện những vấn đề trong thực tiễn giáo dục. Sau mỗi nghiên cứu, tôi thường suy ngẫm xem những phát hiện đó gợi mở điều gì cho hoạt động giảng dạy, cách tiếp cận sinh viên và quá trình tổ chức đào tạo. Nhờ vậy, tôi có thêm cơ sở để hiểu rõ hơn cách sinh viên suy nghĩ, tiếp cận vấn đề và những nhu cầu các em thực sự quan tâm.
Chẳng hạn, trong các nghiên cứu về kỹ năng mềm, khi nhận thấy sinh viên có nhu cầu được thực hành và trải nghiệm nhiều hơn, tôi quan tâm đến việc tổ chức đa dạng hơn các khóa học kỹ năng và chú ý đưa thêm các hoạt động thực tế vào môn học. Việc này tạo điều kiện để các em không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn có cơ hội vận dụng, tương tác và rèn luyện kỹ năng.
Trong bối cảnh sinh viên ngày càng quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ này trong học tập, tôi cũng từng bước đưa AI vào hỗ trợ hoạt động giảng dạy. Với sự định hướng và chính sách từ nhà trường, tôi có thêm sự chủ động để thử nghiệm các cách tiếp cận mới, giúp sinh viên khám phá tiềm năng của AI và tìm hiểu cách ứng dụng công nghệ này phù hợp với việc học tập cũng như lĩnh vực chuyên môn của mình.
Tôi xem đây là một trong những giá trị thiết thực của nghiên cứu: những câu hỏi được đặt ra trong quá trình nghiên cứu có thể gợi mở các giải pháp, còn những phát hiện thu được giúp chúng ta có thêm cơ sở để điều chỉnh và cải thiện thực tiễn. Tất nhiên, việc ứng dụng kết quả nghiên cứu cần có sự cân nhắc và điều chỉnh phù hợp với bối cảnh cụ thể, nhưng tôi luôn mong muốn những gì mình nghiên cứu có thể đóng góp trở lại cho hoạt động giảng dạy và sự phát triển của sinh viên.
Gần đây, tôi đã hoàn thành chương trình Tiến sĩ tại Pháp với luận án nghiên cứu về chất lượng dịch vụ trong giáo dục đại học. Luận án xem xét nhiều khía cạnh trong trải nghiệm của sinh viên, nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa sự hài lòng, và lòng trung thành của sinh viên đối với cơ sở giáo dục đại học.
Sau đó, một số kết quả từ hướng nghiên cứu này đã được phát triển thành các bài báo để đăng trên những tạp chí quốc tế. Hơn nữa, bộ câu hỏi khảo sát trong nghiên cứu hiện đang được Trường Đại học FPT phân hiệu Cần Thơ điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh của trường và hướng tới việc triển khai khảo sát sinh viên hằng năm. Tôi hy vọng công cụ này sẽ giúp nhà trường có thêm một kênh lắng nghe ý kiến của sinh viên, nhận diện những điểm cần cải thiện và từng bước nâng cao chất lượng trải nghiệm học tập của các em.
Chị chia sẻ, bản thân không bắt đầu sự nghiệp với mục tiêu trở thành nhà khoa học, cũng không đi theo con đường nghiên cứu hay giảng dạy. Bước ngoặt nào đưa chị đến với con đường này?
Tôi sinh ra và lớn lên ở Cà Mau. Sau khi tốt nghiệp THPT, tôi lựa chọn ngành Nuôi trồng thủy sản vì đây là lĩnh vực có nhiều tiềm năng tại quê hương mình. Sau 4 năm học tập, tôi tốt nghiệp loại xuất sắc và có cơ hội ở lại Đại học Cần Thơ làm việc. Tuy nhiên, khi ấy tôi muốn trải nghiệm những môi trường mới, nên quyết định tìm kiếm những cơ hội khác bên ngoài.
Trong thời gian vừa làm vừa tiếp tục học tập, tôi theo học văn bằng hai ngành Quản trị Kinh doanh tại Đại học Cần Thơ. Sau đó, tôi nhận được học bổng VLIR-UOS của Chính phủ Bỉ để tiếp tục học thạc sĩ Nuôi trồng thủy sản tại Đại học Ghent. Sau chương trình này, tôi học thêm thạc sĩ về lĩnh vực Kinh tế và Quản lý.
Sau khi hoàn thành chương trình học, tôi có cơ hội được mời tiếp tục cộng tác làm nghiên cứu sinh tiến sĩ. Tuy nhiên, tôi đã từ chối vì tại thời điểm đó, tôi chưa nghĩ đến việc gắn bó lâu dài với nghiên cứu hay giảng dạy. Tôi muốn đi làm, trải nghiệm môi trường doanh nghiệp, tham gia kinh doanh và tự tạo dựng nền tảng tài chính cho mình. Nhìn lại, đó là lựa chọn xuất phát từ những ưu tiên của tôi ở thời điểm ấy, chứ không phải vì tôi cho rằng con đường học thuật không có giá trị.
Sau khi trở về từ Bỉ với hai bằng thạc sĩ, tôi trải qua nhiều công việc khác nhau, từ marketing, truyền thông, hợp tác quốc tế, đến giảng dạy chương trình MBA. Mỗi công việc cho tôi những trải nghiệm và góc nhìn riêng, dù khi đó tôi chưa hình dung những kinh nghiệm này sau này sẽ kết nối với con đường nghiên cứu như thế nào.
Năm 2018, tôi đầu quân về Trường Đại học FPT phân hiệu Cần Thơ và gắn bó cho đến nay. Ban đầu, tôi đảm nhiệm vị trí Trưởng phòng Công tác sinh viên. Bên cạnh giảng dạy tôi còn hỗ trợ các hoạt động khởi nghiệp của trường. Đến năm 2021, khi chuyển sang giảng dạy toàn thời gian và phát triển bộ môn Kỹ năng mềm, tôi mới thực sự bắt đầu theo đuổi nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc.
Động lực ban đầu đến từ chính công việc giảng dạy. Khi làm việc với sinh viên trong các môn Kỹ năng mềm và Kinh doanh, tôi thường gặp những câu hỏi, những tình huống rất thực tế mà kinh nghiệm cá nhân chưa đủ để giải thích thấu đáo. Tôi muốn hiểu rõ hơn vì sao sinh viên suy nghĩ và hành động theo những cách khác nhau, điều gì ảnh hưởng đến việc học tập của các em, và làm thế nào để những phương pháp mình sử dụng có cơ sở vững chắc hơn. Dần dần, tôi nhận ra nghiên cứu khoa học là một cách để tìm kiếm câu trả lời có hệ thống cho những vấn đề ấy.
Một dấu mốc quan trọng khác là khi tôi bắt đầu hướng dẫn sinh viên thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Tôi nhận ra rằng để hướng dẫn các em nghiên cứu bài bản, bản thân người hướng dẫn cũng cần liên tục học hỏi và nâng cao năng lực nghiên cứu. Tôi không muốn chỉ đưa ra nhận xét dựa trên kinh nghiệm cá nhân, mà mong có thể giúp sinh viên hiểu cách đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng, phân tích vấn đề và bảo vệ lập luận của mình bằng cơ sở khoa học.
Từ đó, tôi bắt đầu đầu tư nghiêm túc hơn cho nghiên cứu. Ban đầu, đơn giản là để làm tốt hơn công việc giảng dạy và hướng dẫn sinh viên. Nhưng càng làm, tôi càng thấy hứng thú với quá trình đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng và khám phá những điều mình chưa biết. Nghiên cứu dần trở thành một phần quan trọng trong công việc và con đường nghề nghiệp mà tôi muốn tiếp tục theo đuổi.
Sinh viên chính là một trong những động lực để Th.S Ngô Thị Thúy An đầu đầu tư nghiêm túc cho nghiên cứu cứ khoa học
Được đào tạo và làm việc ở nhiều lĩnh vực khác nhau, chị nhận thấy bản thân có lợi thế gì khi làm nghiên cứu khoa học?
Có thể khi nhìn lại hành trình của tôi, mọi người sẽ thấy những lĩnh vực mình từng học tập và làm việc dường như khá khác nhau, từ Nuôi trồng thủy sản, Quản trị kinh doanh, Kinh tế và Quản lý đến giảng dạy và giáo dục. Nhưng với tôi, những trải nghiệm đó không hoàn toàn tách rời nhau. Mỗi lĩnh vực đều mang lại một cách tư duy và một góc nhìn riêng, giúp tôi có thêm nhiều cách tiếp cận khi nghiên cứu một vấn đề.
Nền tảng Nuôi trồng thủy sản giúp tôi hình thành tư duy khoa học từ sớm, đặc biệt là thói quen quan sát, đặt câu hỏi, tìm kiếm bằng chứng và tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống. Trong khi đó, kiến thức về Kinh tế và Quản trị kinh doanh giúp tôi quan tâm nhiều hơn đến hành vi con người, cách các cá nhân đưa ra quyết định và sự tác động qua lại giữa con người, nguồn lực và thị trường.
Những trải nghiệm trong môi trường doanh nghiệp, cùng với công việc giảng dạy và quản lý giáo dục, lại giúp tôi hiểu rõ hơn khoảng cách đôi khi tồn tại giữa lý thuyết và thực tiễn. Một vấn đề khi đi vào đời sống thường có nhiều yếu tố đan xen, chịu ảnh hưởng của bối cảnh và những khác biệt giữa con người. Kinh nghiệm quản lý cũng giúp tôi nhìn nhận vấn đề ở phạm vi rộng hơn, không chỉ từ góc độ của một cá nhân hay một hoạt động riêng lẻ, mà còn trong mối liên hệ với tổ chức và hệ thống.
Tôi nghĩ lợi thế lớn nhất của mình không phải là kiến thức ở một lĩnh vực cụ thể, mà là khả năng kết nối những gì đã học và trải nghiệm để nhìn vấn đề đa chiều hơn. Những nền tảng ấy giúp tôi đặt ra những câu hỏi khác nhau, nhận diện các yếu tố có thể liên quan và tìm kiếm cách tiếp cận phù hợp với từng vấn đề nghiên cứu.
Tất nhiên, kiến thức liên ngành cũng không có nghĩa là mình có thể nghiên cứu tốt mọi lĩnh vực. Mỗi hướng nghiên cứu vẫn đòi hỏi sự tìm hiểu chuyên sâu, phương pháp phù hợp và tinh thần học hỏi nghiêm túc. Với tôi, những trải nghiệm trước đây là nền tảng để bắt đầu đặt câu hỏi, còn việc đi tìm câu trả lời vẫn cần sự cẩn trọng, bằng chứng và quá trình học hỏi không ngừng.
Nghiên cứu khoa học có phần phần muộn hơn, chị có gặp trở ngại?
Trở ngại lớn nhất với tôi là phải từng bước xây dựng năng lực nghiên cứu một cách bài bản, trong khi vẫn đảm đương công việc chuyên môn và những trách nhiệm khác trong cuộc sống.
Mặc dù tôi có nền tảng học thuật khá tốt, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc đã thành thạo nghiên cứu khoa học. Để thực hiện một công trình có chất lượng, người nghiên cứu cần biết cách xác định vấn đề, tổng quan tài liệu, xây dựng cơ sở lý thuyết, lựa chọn phương pháp phù hợp, phân tích dữ liệu và diễn giải kết quả một cách chặt chẽ. Những năng lực này không thể hình thành trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi quá trình học hỏi, thực hành và tích lũy liên tục.
Giai đoạn đầu, tôi thực sự khá chật vật. Tôi phải vừa làm, vừa học, vừa tìm cách duy trì động lực để tiếp tục khi gặp khó khăn. Có những lúc tôi cũng tự hỏi liệu mình có đủ năng lực để đi đường dài với nghiên cứu hay không. Tôi cũng từng gặp những hoài nghi từ những người xung quanh về khả năng theo đuổi nghiên cứu của mình, nhất là khi tôi bắt đầu ở thời điểm mới là thạc sĩ, chưa có nhiều kinh nghiệm nghiên cứu chuyên sâu. Những điều đó đôi khi khiến tôi áp lực, nhưng cũng nhắc tôi rằng mình cần nghiêm túc hơn với việc học hỏi và hoàn thiện bản thân.
So với những người bắt đầu nghiên cứu ngay sau khi tốt nghiệp, tôi có thể cần thêm thời gian để tích lũy kinh nghiệm và xây dựng nền tảng chuyên môn. Bù lại, những trải nghiệm trong công việc giúp tôi tiếp cận các vấn đề nghiên cứu từ thực tiễn. Tôi dần học cách nhận diện những điểm mình còn thiếu, chủ động bổ sung kiến thức và xem mỗi dự án, dù đạt kết quả tốt hay chưa như mong đợi, đều là một cơ hội để rút kinh nghiệm.
Một nguồn động lực quan trọng với tôi đến từ chính các bạn sinh viên. Những câu hỏi, ý tưởng sáng tạo thú vị, sự nỗ lực, kiên trì và tiến bộ của các em khiến tôi có thêm lý do để tiếp tục học hỏi, bởi tôi hiểu rằng muốn hướng dẫn sinh viên tốt hơn thì bản thân mình cũng phải không ngừng phát triển. Bên cạnh đó, tôi may mắn được làm việc trong môi trường khuyến khích nghiên cứu khoa học, nơi tôi có điều kiện tiếp tục thử sức, học hỏi và từng bước tích lũy kinh nghiệm.
Nhìn lại, tôi không nghĩ mình đã vượt qua mọi khó khăn chỉ nhờ sự cố gắng của cá nhân. Đó là sự kết hợp giữa việc kiên trì với lựa chọn của mình, tinh thần sẵn sàng học hỏi, sự đồng hành của những người xung quanh và một môi trường tạo điều kiện để mình phát triển.
Chị nghi ngại về bản thân khi đi sâu vào nghiên cứu khoa học. Đã bao giờ chị nghĩ sẽ bỏ cuộc?
Thành thật mà nói, dù có những lúc hoài nghi về năng lực của bản thân, đến nay tôi chưa từng thực sự nghĩ đến việc từ bỏ nghiên cứu khoa học. Có lẽ bởi càng làm, tôi càng nhận ra mình thực sự yêu thích công việc này. Với tôi, nghiên cứu không chỉ là một phần của công việc, mà còn là niềm vui trong quá trình học hỏi và khám phá những điều mới mẻ.
Trước đây, tôi vốn thích đọc sách và thường dành khoảng 30 phút đến một tiếng mỗi ngày cho thói quen này. Khi bước vào con đường nghiên cứu, việc đọc của tôi dần chuyển nhiều hơn sang các bài báo khoa học. Tôi thích cảm giác tìm hiểu một vấn đề, kết nối những kiến thức đã có và phát hiện ra những điều trước đây mình chưa từng nghĩ đến. Đôi khi, nếu một ngày không đọc tài liệu hay dành thời gian cho nghiên cứu, tôi lại có cảm giác như mình còn bỏ quên điều gì đó (cười). Có lẽ, theo thời gian, nghiên cứu đã trở thành một thói quen và một phần tự nhiên trong cuộc sống của tôi.
Kể từ khi đảm nhiệm vai trò Phó giám đốc phụ trách Tuyển sinh, Trường Đại học FPT Phân hiệu Cần Thơ, công việc nghiên cứu khoa học của chị có bị xáo trộn?
Thay đổi lớn nhất với tôi là quỹ thời gian dành cho nghiên cứu và mức độ chủ động trong công việc không còn như trước. Tôi phải dành nhiều thời gian hơn cho vai trò quản lý, vì vậy cũng cần điều chỉnh cách sắp xếp công việc và xác định những ưu tiên của mình.
Ở chiều ngược lại, vai trò mới mang đến cho tôi những góc nhìn khác. Nếu trước đây tôi chủ yếu tiếp xúc với sinh viên, thì nay tôi có thêm cơ hội tìm hiểu những vấn đề thực tế trong quá trình học sinh và phụ huynh tìm kiếm thông tin, lựa chọn trường đại học. Những trải nghiệm này giúp tôi hiểu rõ hơn cách họ tiếp cận thông tin, hình thành niềm tin và đưa ra quyết định. Tôi thường nói vui rằng đi đâu cũng thấy câu hỏi nghiên cứu, nhìn đâu cũng có thể nảy ra ý tưởng cho một đề tài khoa học (cười).
Biến cố sức khỏe vào năm ngoái khiến tôi nhìn nhận điều này nghiêm túc hơn. Trước đây, đôi khi tôi xem việc cố gắng thêm một chút, làm thêm một chút là cách để tiến gần hơn đến mục tiêu. Những trải nghiệm ấy nhắc tôi rằng sức khỏe không nên là cái giá phải trả cho thành công. Tôi cần học cách giảm bớt những kỳ vọng quá lớn vào bản thân, dành thời gian cho gia đình và chăm sóc sức khỏe tốt hơn.
Tôi vẫn muốn tiếp tục nghiên cứu, giảng dạy và hoàn thành tốt vai trò quản lý của mình. Chỉ là giờ đây, tôi hiểu rằng điều quan trọng không phải làm được thật nhiều trong một khoảng thời gian ngắn, mà là có thể duy trì những điều mình theo đuổi một cách bền vững.
Bài học về sức khỏe đó là như thế nào?
Khi đảm nhận thêm vai trò Phó Giám đốc phụ trách Tuyển sinh tại Phân hiệu Trường Đại học FPT ở Cần Thơ, tôi thường xuyên phải đi họp, tư vấn tuyển sinh tại các trường và tổ chức hội thảo. Bên cạnh công việc tuyển sinh, tôi vẫn nhận lớp giảng dạy và tiếp tục nghiên cứu khoa học.
Có những giai đoạn, tôi thường về nhà lúc 7–8 giờ tối, ăn uống qua loa rồi tiếp tục làm việc, đọc tài liệu và viết nghiên cứu đến 3–4 giờ sáng. Sau một thời gian dài như vậy, cơ thể bắt đầu suy kiệt.
Đến khi được chồng đưa đi cấp cứu và truyền nước, tôi vẫn không nghĩ mình đã mệt mỏi đến mức ấy (cười). Trước đó, tôi cứ nghĩ chỉ cần cố gắng thêm một chút là có thể hoàn thành mọi việc. Những trải nghiệm ấy khiến tôi nhận ra rằng cơ thể cũng có giới hạn, và không phải lúc nào mình cũng có thể bù đắp bằng ý chí hay sự cố gắng. Tôi hiểu rằng bền bỉ không có nghĩa là liên tục vượt quá giới hạn của bản thân. Muốn theo đuổi đam mê lâu dài, trước hết mình phải có sức khỏe thể chất và tinh thần để tiếp tục hành trình đó.
Vì vậy, tôi đang học cách cân bằng tốt hơn giữa công việc, gia đình và thời gian dành cho bản thân; đồng thời xác định rõ hơn những ưu tiên ở từng giai đoạn. Tôi vẫn muốn làm tốt công việc và tiếp tục theo đuổi nghiên cứu, nhưng không còn muốn xem việc hy sinh sức khỏe là cái giá tất yếu của thành công. Bởi hành trình còn dài, và với tôi, điều quan trọng không chỉ là đi được bao xa, mà còn là có thể đi tiếp một cách bền vững.
Hiện tại chị sắp xếp công việc và cuộc sống cá nhân như thế nào?
Sau nhiều năm làm việc gần như không có ngày nghỉ, kể cả thứ Bảy và Chủ nhật, hiện nay tôi cố gắng dành nhiều thời gian hơn cho bản thân và gia đình. Tôi chú ý đến sức khỏe hơn, đồng thời dành thời gian cho những sở thích như đọc sách và du lịch. Đó là cách tôi để bản thân được nghỉ ngơi, hồi phục sau những giai đoạn làm việc căng thẳng.
Về công việc, tôi cố gắng sắp xếp linh hoạt hơn. Với những việc không đòi hỏi phải tập trung cao độ, đôi khi tôi có thể xử lý song song. Chẳng hạn, tôi có thể tranh thủ họp trực tuyến với sinh viên trong lúc nấu ăn hoặc làm việc nhà. Ngược lại, với những công việc cần suy nghĩ chuyên sâu như đọc tài liệu hay viết nghiên cứu, tôi vẫn dành riêng khoảng thời gian phù hợp để tập trung.
Trước đây, tôi thường dành khoảng 5–6 tiếng mỗi ngày cho nghiên cứu, có những hôm làm việc đến 3–4 giờ sáng. Hiện nay, tôi cố gắng rút xuống còn khoảng 2–3 tiếng và thường kết thúc công việc vào trước nửa đêm. Dù thời gian dành cho nghiên cứu ít hơn trước, tôi vẫn muốn duy trì nhịp độ đều đặn, thay vì làm việc với cường độ quá cao trong một thời gian rồi lại kiệt sức.
Tôi cũng đang học cách chấp nhận rằng không phải công việc nào cũng có thể hoàn thành nhanh như mong muốn. Trước đây, khi có nhiều thời gian tập trung cho nghiên cứu, tôi có thể đẩy nhanh tiến độ. Nhưng khi đảm nhận thêm vai trò quản lý, tôi cần điều chỉnh kỳ vọng và cách phân bổ thời gian của mình.
Tôi nghĩ đi chậm hơn không có nghĩa là từ bỏ mục tiêu hay giảm đi sự nghiêm túc với công việc. Đó là cách tôi học để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thành trách nhiệm quản lý và chăm lo cho gia đình mà không phải liên tục đánh đổi sức khỏe. Với tôi ở thời điểm này, duy trì được sự cân bằng và bền bỉ quan trọng hơn việc cố gắng làm mọi thứ thật nhanh hay thật hoàn hảo.
Nhìn lại 5 năm đã làm nghiên cứu khoa học, điều gì khiến chị tự hào nhất?
Điều khiến tôi tự hào nhất không hẳn là số lượng công trình đã công bố hay những thứ hạng đạt được, mà là bản thân đã dám bắt đầu, kiên trì theo đuổi và tiếp tục với con đường nghiên cứu, ngay cả khi có những lúc nghi ngờ năng lực của chính mình.
Điều thứ hai là bên cạnh việc phát triển năng lực nghiên cứu của bản thân, tôi có cơ hội đồng hành cùng nhiều sinh viên và khơi gợi ở các bạn sự quan tâm đến nghiên cứu khoa học. Khi mới bắt đầu, tôi thực hiện khoảng 4–5 công trình nghiên cứu độc lập. Sau đó, tôi chuyển dần sang làm việc cùng sinh viên, vừa nghiên cứu, vừa hướng dẫn các bạn từng bước làm quen với công việc này.
Tôi cũng tự hào vì trong các nhóm nghiên cứu của mình, chúng tôi luôn cố gắng xây dựng một môi trường đề cao tính liêm chính và trung thực trong học thuật. Tôi không dám nói những giá trị ấy đã lan tỏa rộng khắp toàn trường, nhưng ít nhất, trong phạm vi các nhóm mà tôi đồng hành, đó luôn là nguyên tắc được đặt lên hàng đầu.
Tôi không đặt mục tiêu hướng dẫn thật nhiều nhóm nghiên cứu, mà chú trọng hơn đến chất lượng của quá trình đồng hành. Điều tôi mong muốn là sau khi làm việc cùng mình, các bạn không chỉ hoàn thành một bài báo hay một đề tài, mà còn có đủ kiến thức, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm để tự thực hiện một nghiên cứu độc lập trong tương lai.
Nhân dịp 20/10 này, chị có muốn nhắn gửi điều gì đến những người phụ nữ sẽ dấn thân vào con đường nghiên cứu khoa học?
Tôi nghĩ phụ nữ có thể phải đối diện với nhiều áp lực khi cân bằng giữa trách nhiệm gia đình và công việc xã hội. Vì vậy, tôi muốn nhắn gửi đến những người phụ nữ đang hoặc mong muốn theo đuổi nghiên cứu khoa học rằng: đừng chờ đến khi có đủ thời gian, đủ tự tin hay cảm thấy hoàn toàn sẵn sàng mới bắt đầu.
Hãy bắt đầu từ một câu hỏi khiến mình tò mò, một vấn đề mình thực sự quan tâm, rồi từng bước tìm kiếm câu trả lời bằng tinh thần khoa học. Sẽ có những giai đoạn chúng ta thiếu thời gian, mệt mỏi, thậm chí muốn bỏ cuộc. Tôi cũng từng trải qua những lúc sức khỏe bị ảnh hưởng và chưa thể cân bằng tốt giữa công việc với gia đình. Những trải nghiệm ấy giúp tôi hiểu rằng theo đuổi sự nghiệp không có nghĩa là phải hy sinh tất cả những điều quan trọng khác trong cuộc sống.
Theo tôi, phụ nữ không nhất thiết phải lựa chọn giữa phát triển bản thân và chăm lo cho những người mình yêu thương. Điều quan trọng là học cách xác định ưu tiên ở từng giai đoạn, tìm kiếm sự đồng hành và ủng hộ từ những người xung quanh, đồng thời cho phép bản thân nghỉ ngơi khi cần thiết. Chúng ta không nhất thiết phải hoàn hảo trong mọi vai trò, cũng không cần phải tự mình gánh vác tất cả.
Tôi cũng muốn nhắn nhủ rằng đừng để nỗi sợ mình chưa đủ giỏi ngăn cản bản thân bắt đầu, nhưng cũng đừng vì kỳ vọng phải thành công thật nhanh mà quên đi giá trị của quá trình học hỏi. Trong nghiên cứu khoa học, có những câu hỏi cần rất nhiều thời gian mới tìm được lời giải; có những hướng đi không mang lại kết quả như mong đợi, nhưng vẫn giúp chúng ta hiểu vấn đề sâu sắc hơn.
Vì vậy, hãy cứ bắt đầu, trải nghiệm, chấp nhận những thiếu sót và không ngừng hoàn thiện mình. Với tôi, điều đáng quý không chỉ là cuối cùng chúng ta đạt được thành tựu gì, mà còn là mình đã học hỏi và trưởng thành như thế nào trên hành trình ấy.
Cảm ơn chị đã chia sẻ!
