Ông Todd Littleton, một nông dân đến từ bang Tennessee, dự kiến sẽ phải trả thêm 100.000 USD cho phân bón trong mùa vụ này, tăng 40% so với năm ngoái do ảnh hưởng từ cuộc chiến tại Iran, và ông đang phải xoay xở để bù đắp khoản chi phí tăng thêm này.

Giá phân bón tăng, nguồn cung khan hiếm

“Vấn đề là chúng tôi đã gặp khó khăn về tài chính trước khi cuộc xung đột nổ ra. Chúng tôi đã phải chịu vài năm thua lỗ kỷ lục, nên ai cũng đang cố gắng cầm cự, và giờ giá vật tư đầu vào lại tiếp tục tăng”, ông Littleton, một nông dân trồng ngô, đậu nành và lúa mì ở Gibson, phía tây bắc bang Tennessee, chia sẻ với phóng viên AP.

Ông Littleton chỉ là một trong hàng nghìn nông dân trên khắp nước Mỹ sẽ phải trả chi phí nhiều hơn dự kiến cho phân bón - yếu tố thiết yếu cho cây trồng - trong mùa xuân này. Phân bón chứa nitơ đặc biệt quan trọng đối với ngô, thường là loại cây trồng nhiều nhất tại Mỹ. Không chỉ là thức ăn cho gia súc, ngô còn được chuyển hóa thành nhiên liệu cung cấp cho phần lớn ô tô, xe tải tại Mỹ.

Những người nông dân đã than phiền về giá phân bón cao trong nhiều năm, nhưng giá đã tăng vọt kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2 dẫn đến việc vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến đường lưu thông khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu - bị đình trệ.

Ngoài việc làm tăng giá nhiên liệu, yếu tố then chốt trong sản xuất phân bón, sự gián đoạn vận chuyển còn khiến xuất khẩu phân bón nitơ sản xuất tại vùng Vịnh Ba Tư gần như bị ngưng trệ và hạn chế nguồn cung các thành phần phân bón quan trọng.

Khoảng 15% lượng phân bón nhập khẩu vào Mỹ đến từ Trung Đông, và khoảng một nửa nguồn cung ure toàn cầu cùng 30% amoniac cũng xuất phát từ khu vực này, theo Liên đoàn Nông trại Mỹ.

“Khi các cảng bắt đầu tăng giá phân bón nitơ do lo ngại về vận chuyển liên quan đến xung đột, điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến tôi ở trang trại”, ông Littleton buồn rầu nói.

Dù giá cả cao, một số nông dân thậm chí có thể không mua được phân bón do nguồn cung khan hiếm.

Tuy nhiên, tình hình có thể còn tồi tệ hơn, khi một số nông dân có thể không mua được phân bón dù với bất kỳ giá nào, ông Zippy Duvall, Chủ tịch Liên đoàn Nông trại Mỹ, cho biết.

“Chúng tôi được thông báo rằng nhiều nông dân chưa đặt trước và thanh toán tiền phân bón có thể sẽ không mua được phân bón cần thiết cho mùa vụ hoặc cho việc gieo trồng mùa xuân. Đó là lý do tại sao tình hình này rất nghiêm trọng”, ông Duvall nói.

Ông Harry Ott, nông dân trồng bông, ngô và đậu phộng, đồng thời là Chủ tịch Liên đoàn Nông trại Nam Carolina, cho biết lượng phân bón dự trữ trong kho không đủ đáp ứng nhu cầu trong những tháng tới.

“Đây thực sự là tình huống rất nghiêm trọng mà những người nông dân chúng ta đang phải đối mặt”, ông Ott nói.

Không kỳ vọng giải pháp nhanh chóng

Ngay cả trước đợt tăng giá hiện tại, nhiều yếu tố trong những năm gần đây đã khiến giá phân bón tăng cao, bắt đầu từ cuộc xung đột giữa Ukraine và Nga, khiến nguồn nguyên liệu thô bị gián đoạn và giá khí đốt tự nhiên tăng. Trung Quốc cũng cắt giảm xuất khẩu phân lân để ưu tiên nhu cầu trong nước.

"Những yếu tố mới nhất càng làm trầm trọng thêm các vấn đề về nguồn cung, đồng nghĩa với việc ngay cả khi chiến sự tại Iran kết thúc, giá phân bón cũng khó có thể giảm nhanh", Jacqui Fatka, chuyên gia kinh tế vật tư nông nghiệp của tổ chức tín dụng CoBank, nhận định.

“Sẽ còn kéo dài một thời gian nữa để mọi thứ có thể hoạt động trở lại, hàng hóa được vận chuyển trở lại,” chuyên gia Fatka nói.

Thêm vào đó, thời gian vận chuyển từ Trung Đông sang Mỹ thường mất từ 30 đến 45 ngày để đến cảng New Orleans.

Một phần phân bón đã được lưu trữ sẵn tại Mỹ và có thể đáp ứng nhu cầu trong bối cảnh thiếu hụt nhập khẩu từ Trung Đông, nhưng nguồn cung này cũng sẽ cạn kiệt vào một thời điểm nào đó.

“Chúng tôi vẫn chưa biết mọi chuyện sẽ diễn biến ra sao”, Nancy Martinez, Giám đốc chính sách công, thương mại và công nghệ sinh học của Hiệp hội Người trồng ngô Quốc gia Mỹ, cho biết.

Phân bón nitơ và phân lân phần lớn được sản xuất trong nước, điều này giúp giảm bớt phần nào, theo bà Anne Villamil, giáo sư kinh tế tại Đại học Iowa.

“Tuy nhiên, giá năng lượng cũng là một yếu tố đầu vào, nên dù sản xuất trong nước, nếu chi phí đầu vào tăng thì giá bán cho nông dân cũng sẽ tăng”, bà Villamil nói.

Giá dầu tăng vọt có thể dẫn đến giá thực phẩm cao hơn, do chi phí xăng dầu vận chuyển hàng hóa đến siêu thị,...theo ông Chad Hart, giáo sư kinh tế tại Đại học Bang Iowa.

Tuy nhiên, giá phân bón tăng không nhất thiết sẽ khiến giá thực phẩm tại siêu thị tăng mạnh, dù làm giảm lợi nhuận của nông dân. Nguyên nhân là chi phí sản xuất tại trang trại chỉ chiếm một phần nhỏ trong giá mà người tiêu dùng phải trả tại siêu thị.

Nỗ lực giảm tác động từ giá phân bón cao đối với nông dân

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã thực hiện các biện pháp nhằm giảm chi phí phân bón, bao gồm việc tăng nhập khẩu phân bón từ Venezuela. Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins gọi quyết định này là “bước tiến lớn đặt an ninh nông nghiệp và nông dân lên hàng đầu”.

Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng cho biết trước đó đã công bố khoản hỗ trợ một lần trị giá 12 tỷ USD để giúp nông dân bù đắp thiệt hại chủ yếu do các mức thuế mà chính quyền ông Trump áp đặt.

Trong một tuyên bố, USDA cho biết đã cung cấp hơn 30 tỷ USD hỗ trợ bổ sung cho nông dân kể từ tháng 1/2025, đồng thời nhấn mạnh sự ủng hộ đối với một thị trường phân bón cạnh tranh hơn nhằm giảm giá thành.

Tuy nhiên, Fatka, đại diện CoBank, cho biết khoản 12 tỷ USD này không lớn đối với người nông dân, khi mỗi mẫu (mẫu Anh) ngô chỉ nhận được 44 USD, trong khi Bộ Nông nghiệp Mỹ ước tính chi phí sản xuất trung bình lên tới khoảng 900 USD/mẫu.

Dù vậy, số vụ phá sản trong ngành nông nghiệp vẫn hiếm, chỉ có 315 vụ trong năm ngoái - chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với gần 1,9 triệu trang trại trên toàn quốc. Giá hai loại cây trồng lớn nhất nước Mỹ - ngô và đậu nành - cũng đang tăng trở lại gần đây.

Ông Tom Waters, người canh tác khoảng 5.000 mẫu ngô, đậu nành và lúa mì ở phía đông thành phố Kansas, cho biết giá phân bón tăng cùng các chi phí khác khiến việc có lãi trở nên khó khăn khi giá nông sản thấp.

“Biên lợi nhuận ngày càng nhỏ lại nên chúng tôi phải nỗ lực cắt giảm chi phí và tiết kiệm tối đa, nhưng vẫn phải đảm bảo đất và cây trồng có đủ điều kiện phát triển”, ông Waters chia sẻ.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Xung đột Trung Đông đe dọa an ninh lương thực