Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi thể chất, điều hòa cảm xúc và duy trì hoạt động của não bộ. Khi giấc ngủ bị rối loạn, người bệnh có thể thường xuyên mệt mỏi, căng thẳng, khó tập trung, từ đó làm giảm hiệu quả học tập và công việc.

Điện thoại thông minh không chỉ đơn thuần là một công cụ giải trí mà đã trở thành “kẻ cắp thời gian” tàn nhẫn, tước đoạt nền tảng sống còn đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ của thế hệ iGen.

Loạn thần vì sử dụng quá nhiều điện thoại vào mạng xã hội

Đằng sau màn hình phát sáng trong đêm tối là hàng loạt hệ lụy âm thầm nhưng khốc liệt. Khi màn đêm buông xuống, phụ huynh kiểm tra phòng và ngỡ rằng con mình đã đi ngủ, nhưng dưới lớp chăn mỏng, ánh sáng xanh nhạt vẫn hắt lên những gương mặt ngây thơ. Sức quyến rũ từ các thông báo, mạng xã hội và những cuộc trò chuyện xuyên đêm biến chiếc điện thoại thành thứ “ma túy số” cực kỳ khó cưỡng.

Mới đây, một bé gái 14 tuổi ở Đồng Tháp xuất hiện biểu hiện loạn thần, la hét, đập phá đồ đạc và phải nhập viện điều trị. Theo người nhà nạn nhân cho biết, bé gái sinh năm 2011. Nhiều đêm cháu không ngủ, thường xuyên sử dụng điện thoại. Sau đó, có nhiều biểu hiện tinh thần không ổn định, khiến gia đình hoảng sợ nên gia đình báo ngay cho Công an địa phương nhờ hỗ trợ. Sau đó, Tổ công tác của công an địa phương đã phối hợp cùng gia đình nhanh chóng đưa em đến Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đồng Tháp điều trị, sớm ổn định lại tâm lý.

Nhiều thiếu niên khác cũng bước vào lớp học trong trạng thái mệt mỏi tột cùng khi thời gian ngủ chỉ kéo dài từ 2h sáng đến 6h 45 phút, biến thói quen thức khuya độc hại thành một chuẩn mực đầy nguy hiểm.

Phản ánh một thực trạng đáng báo động

Theo nghiên cứu mới được thực hiện từ dữ liệu của Dự án Phát triển Não bộ và Nhận thức Thanh thiếu niên (ABCD Study) tại Mỹ, hơn 50% thanh thiếu niên sử dụng điện thoại ít nhất một giờ trong khoảng thời gian từ 22h đêm đến 6h sáng vào các ngày đi học.

Đáng chú ý, hơn một nửa số người tham gia vẫn tiếp tục sử dụng điện thoại trong khoảng thời gian từ 0h đến 4h sáng, khung giờ được xem là quan trọng nhất đối với quá trình phục hồi của não bộ và cơ thể.

Jason M. Nagata, Phó Giáo sư Nhi khoa tại Đại học California San Francisco (UCSF), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết kết quả phản ánh một thực trạng đáng báo động: Điện thoại thông minh đang ngày càng chen sâu vào thời gian nghỉ ngơi của thanh thiếu niên.

Trong khi đó, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và Học viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) đều khuyến nghị trẻ vị thành niên nên ngủ từ 8 - 10h mỗi đêm để đảm bảo sự phát triển bình thường của não bộ và cơ thể.

Dẫn theo VTV, Việt Nam là một trong những quốc gia đứng đầu thế giới về tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội. Theo báo cáo điều tra thường niên về thanh thiếu niên Việt Nam của Viện Nghiên cứu Thanh niên (Trung ương Đoàn), gần 17% thanh niên nước ta sử dụng internet và mạng xã hội từ 8h mỗi ngày trở lên. Con số này là lời cảnh báo về nguy cơ nghiện mạng xã hội, tác động sâu sắc đến tâm lý, hành vi và quá trình học tập của người trẻ.

Nhiều bạn trẻ đang dành từ 9 đến 13 tiếng mỗi ngày cho điện thoại và các trang mạng xã hội. Trong đó, phần lớn thời gian được dùng cho mục đích giải trí.

Theo khảo sát của UNICEF, 82% trẻ 12-13 tuổi và 93% trẻ 14-15 tuổi tại Việt Nam sử dụng internet mỗi ngày, với thời lượng trung bình từ 5 đến 7h. Trong khi đó, các tổ chức y tế khuyến cáo trẻ chỉ nên dùng thiết bị điện tử tối đa 2-3 giờ/ngày.

Theo báo cáo điều tra thường niên về thanh thiếu niên Việt Nam, đa phần các bạn cho biết hoạt động chiếm nhiều thời gian rỗi nhất là tham gia các nhóm giải trí như xem video trên Facebook, YouTube, TikTok, ưu tiên hơn việc giúp bố mẹ làm việc nhà hay rèn luyện thể chất.

Chỉ một màn hình điện thoại và thao tác lướt quen thuộc, nhưng nếu không kiểm soát, việc sử dụng mạng xã hội có thể ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của thanh thiếu niên. Đây cũng là vấn đề được nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm và tìm cách ngăn chặn.

Mất ngủ và trầm cảm có thể tác động qua lại. Ảnh: Minh Hiếu.

Vòng xoáy độc hại

Khác với việc đọc sách giúp não bộ thư giãn hay xem tivi dễ dàng tắt máy khi mệt, smartphone giữ chân người dùng bằng ma trận tương tác liên tục và ánh sáng xanh phát ra từ màn hình, gửi tín hiệu sai lệch khiến não bộ lầm tưởng vẫn đang là ban ngày. Sự kết hợp giữa tác động sinh học này với những mâu thuẫn, áp lực căng thẳng trên mạng xã hội khiến thần kinh trẻ luôn trong trạng thái kích thích, hoàn toàn làm chủ và triệt tiêu khả năng tự chủ giờ giấc.

Tác hại của việc dán mắt vào màn hình ban đêm không dừng lại ở sự mệt mỏi nhất thời, mà trực tiếp tàn phá thể xác và kích hoạt sự sụp đổ về mặt tinh thần. Về mặt thể chất, thiếu ngủ mạn tính làm suy giảm nghiêm trọng khả năng tư duy, lý luận và tập trung, đồng thời làm gián đoạn quá trình phát triển tự nhiên, gia tăng nguy cơ béo phì, cao huyết áp sớm, rối loạn chuyển hóa và suy giảm hệ miễn dịch.

Mất ngủ và trầm cảm có mối quan hệ hai chiều. Người bị mất ngủ kéo dài có nguy cơ xuất hiện các triệu chứng trầm cảm cao hơn, trong khi người bị trầm cảm cũng thường gặp khó khăn về giấc ngủ như khó đi vào giấc, ngủ không sâu, thường xuyên tỉnh giấc hoặc thức dậy quá sớm.

Vòng xoáy độc hại nhanh chóng hình thành khi smartphone gây thiếu ngủ, thiếu ngủ dẫn có thể đến trầm cảm, và sự trầm cảm lại khiến trẻ tiếp tục vùi đầu vào màn hình như một cách trốn chạy.

Nguy cơ này hiện hữu đồng đều ở mọi giới tính, chủng tộc và tầng lớp xã hội. Smartphone giống như tiếng hát của nàng tiên cá – quyến rũ, êm dịu nhưng đầy cạm bẫy, kéo thế hệ trẻ lao vào gành đá của sự kiệt quệ thể chất và tổn thương tâm lý nghiêm trọng thay vì chìm vào giấc ngủ an lành. Nếu không có sự can thiệp quyết liệt để thiết lập lại ranh giới với công nghệ, cái giá phải trả không chỉ là những giờ ngủ bị mất đi, mà là cả tương lai sức khỏe và tâm thần của một thế hệ.