Từng bó củi nghi ngút dưới ánh lửa đỏ, tiếng cười nói râm ran của các thế hệ quây quần bên nồi bánh chưng là khung cảnh thường thấy ở nhiều gia đình Hà Nội những ngày cuối năm. Khi hầu hết thành phố đang vội vã hoàn tất công việc cuối cùng trước Tết, nhiều gia đình khác lại tất bật với việc chuẩn bị Tết ngay tại gia: chọn lá dong tươi, vo gạo nếp, đồ đậu xanh, ướp thịt… rồi bắt tay vào gói và nhóm lửa nấu bánh chưng – món bánh truyền thống không thể thiếu trên mâm cỗ ngày đầu năm.
Hình ảnh các nồi bánh nghi ngút khói suốt đêm, sáng hôm sau mới vớt bánh lên cho thấy sự kỳ công của gia chủ. Không ít gia đình bắt đầu tụ họp từ sớm, từ ngày 25, 26 âm lịch, thậm chí còn chuẩn bị trước cả tuần để đảm bảo bánh chưng được gói vuông vắn, đậu xanh thơm bùi và gạo nếp chín đều. Việc thức xuyên đêm canh lửa không chỉ là công việc cần kiên nhẫn mà còn là thời điểm quây quần, trao nhau những câu chuyện của một năm đã qua và chào đón năm mới sắp đến.
Đối với nhiều gia đình ở Hà Nội, nồi bánh chưng đỏ lửa là biểu tượng cho sự đoàn tụ và khởi đầu mới. Chị Tuyền, một người dân sống trong con ngõ nhỏ trên đường Vũ Tông Phan, cho biết đây là truyền thống hơn chục năm của đại gia đình. “Mỗi năm vào dịp Tết, anh chị em ba thế hệ lại tụ họp, cùng nhau gói, nấu và canh nồi bánh chưng. Với chúng tôi, đó là niềm vui, là cách gia đình giữ lấy hơi ấm của ngày Tết.” – chị Tuyền chia sẻ.
Không chỉ có người lớn, trẻ em cũng tích cực tham gia bằng những việc nhỏ như đưa củi, xếp lá, giúp việc. Với nhiều em nhỏ, đây là cơ hội đặc biệt để học hỏi về phong tục cổ truyền, từ cách chọn lá, vo gạo, luộc đậu đến việc giữ lửa đều để bánh không bị khét. Khoảnh khắc cả nhà thức cùng nhau dường như kéo gần khoảng cách thế hệ, giúp các em hiểu hơn ý nghĩa sâu sắc của Tết – không chỉ là ngày lễ mà còn là di sản văn hóa cần giữ gìn và truyền nối.
Không chỉ riêng từng gia đình, nhiều khu dân cư ở Hà Nội còn tổ chức việc gói bánh chưng theo phong trào tập thể. Hàng trăm hộ dân tại khu 8, phường Khương Đình cùng “góp gạo, thổi cơm chung” – cùng quây bếp lớn, nhóm lửa đỏ trong nhiều giờ liền, vừa nấu bánh, vừa chia sẻ niềm vui Tết với nhau. Đây không chỉ là hành động giữ gìn phong tục mà còn là hoạt động gắn kết cộng đồng, thể hiện tình làng nghĩa xóm ngày Tết.
Nhiều gia đình còn quyết định gói số lượng bánh lớn gửi tặng người thân, bạn bè xa quê, hoặc dành một phần trao tặng những hộ nghèo, người neo đơn trong khu vực. Việc chia sẻ bánh chưng – một món quà vừa mang giá trị ẩm thực vừa chở đầy ý nghĩa tinh thần – trở thành nét đẹp đáng quý của mùa Tết Hà Nội.
Trong bối cảnh nhịp sống hiện đại ngày càng nhanh, việc gói bánh chưng thủ công có thể xem là một cách đối trọng với xu hướng “mua sẵn, dùng nhanh”. Nhiều bạn trẻ bày tỏ rằng, qua việc tham gia vào từng công đoạn, họ cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của Tết, gắn liền với tinh thần tôn vinh gia đình và cội nguồn.
Đối với những người con xa quê, thậm chí ngay cả các sinh viên quốc tế đang sinh sống tại Hà Nội, trải nghiệm gói và nấu bánh chưng cùng người dân địa phương là dịp quý giá để hiểu thêm văn hóa Tết cổ truyền của Việt Nam – một trong những giá trị tinh thần làm nên bản sắc dân tộc.
Bánh chưng không chỉ là món ăn; đó là biểu tượng chứa đựng biết bao kỳ vọng và lời chúc cho một năm mới an khang thịnh vượng.
Truyền thống thức canh nồi bánh xuyên đêm không chỉ giữ gìn hương vị nguyên bản của ngày Tết thuần Việt mà còn thể hiện sự gắn kết giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ trong một gia đình và trong cộng đồng.
