Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh. Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên đề xuất đưa các yếu tố nguy cơ như áp lực học tập, áp lực công việc, stress kéo dài… vào diện giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần.

Bệnh nhân gặp rắc rối về sức khỏe tâm thần thăm khám tại Bệnh viện Tâm thần TP HCM.

Theo dự thảo, phạm vi giám sát không chỉ dừng lại ở những người đã được chẩn đoán mắc bệnh mà còn bao gồm cả nhóm có nguy cơ. Mục tiêu của việc mở rộng phạm vi này là phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời, hạn chế diễn tiến nặng của các rối loạn tâm thần trong cộng đồng.

Tại mục 2 của dự thảo, đối tượng giám sát được chia thành ba nhóm chính. Nhóm thứ nhất là người mắc rối loạn tâm thần. Trong đó có các rối loạn phổ biến như tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm, rối loạn lo âu, sa sút trí tuệ cùng một số rối loạn khác theo danh mục chuyên môn.

Nhóm thứ hai là người tử vong do rối loạn tâm thần, được xác định theo phân loại bệnh quốc tế. Đây là hoạt động theo dõi có hệ thống các trường hợp tử vong mà rối loạn tâm thần được xác định là nguyên nhân chính. Việc xác định dựa trên tiêu chuẩn chẩn đoán và mã hóa bệnh quốc tế nhằm phục vụ công tác thống kê và quản lý y tế công cộng.

Thông qua hoạt động theo dõi này, ngành y tế có thể xác định những dạng rối loạn tâm thần có nguy cơ dẫn đến tử vong, từ đó xây dựng các biện pháp can thiệp và phòng ngừa phù hợp.

Nhóm thứ ba là người có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần. Theo dự thảo, đây là những người từng có tiền sử mắc rối loạn tâm thần hoặc có ít nhất một yếu tố nguy cơ về sinh học, tâm lý, xã hội hoặc các yếu tố liên quan khác.

Ở góc độ sinh học, các yếu tố nguy cơ được đề cập gồm di truyền, tức có người thân mắc rối loạn tâm thần; tổn thương não do tai biến hoặc chấn thương sọ não; mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, HIV/AIDS hoặc động kinh. Ngoài ra, một số giai đoạn sinh lý đặc biệt như dậy thì, sau sinh, tiền mãn kinh hoặc tuổi cao cũng được coi là yếu tố làm tăng nguy cơ rối loạn tâm thần.

Về mặt tâm lý, dự thảo nhắc đến các yếu tố như stress kéo dài, sang chấn tâm lý, bạo lực gia đình, tai nạn hoặc thảm họa. Những đặc điểm nhân cách như dễ lo âu, tự ti hoặc khả năng đối phó với stress kém cũng được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc rối loạn tâm thần.

Bên cạnh đó, các yếu tố xã hội cũng được xác định có tác động đáng kể. Những tình trạng như cô lập xã hội, thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, bị kỳ thị hoặc phân biệt đối xử, môi trường sống không an toàn đều có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Ngoài ra, việc lạm dụng rượu bia, ma túy hoặc các chất kích thích cũng được xem là yếu tố nguy cơ cần theo dõi.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung một yếu tố nguy cơ mới là tình trạng chịu áp lực cao và kéo dài trong học tập, lao động hoặc kinh tế. Những người phải đối mặt với áp lực trong thời gian dài sẽ được đưa vào nhóm có nguy cơ mắc rối loạn tâm thần và thuộc diện theo dõi trong hệ thống giám sát.

Theo Bộ Y tế, việc đưa các yếu tố như stress kéo dài, áp lực học tập hay bạo lực gia đình vào diện giám sát cho thấy định hướng chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”. Cách tiếp cận này tập trung phát hiện sớm, quản lý nguy cơ trong cộng đồng, qua đó góp phần hạn chế sự gia tăng của các rối loạn tâm thần và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.