Abu Hureyra nằm bên bờ sông Euphrates, thuộc miền bắc Syria. Di chỉ này được khai quật gấp rút vào đầu thập niên 1970 trước khi khu vực bị ngập nước do việc xây dựng đập Tabqa. Nhờ đó, các nhà khảo cổ đã thu thập được hàng trăm nghìn mẫu vật thực vật, xương động vật, công cụ đá và dấu tích nhà ở, biến Abu Hureyra thành một trong những địa điểm khảo cổ thời tiền sử được nghiên cứu kỹ lưỡng nhất thế giới.

Ảnh: Sohu

Điều đặc biệt của Abu Hureyra là nơi đây ghi lại quá trình chuyển đổi từ đời sống săn bắt – hái lượm sang nông nghiệp. Khoảng 13.000 năm trước, cư dân địa phương chủ yếu thu hái các loại ngũ cốc hoang dại, quả dại và săn bắt linh dương. Tuy nhiên, một biến cố khí hậu lớn đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường sống của họ.

Ảnh: ellegadoprehistorico

Các bằng chứng từ hạt thực vật hóa than, phấn hoa và trầm tích cho thấy khu vực này chịu ảnh hưởng của Younger Dryas – giai đoạn khí hậu đột ngột lạnh và khô hơn kéo dài khoảng 1.200 năm, bắt đầu vào khoảng 12.900 năm trước. Thảm thực vật tự nhiên suy giảm, nguồn thức ăn trở nên khan hiếm, buộc con người phải tìm kiếm những phương thức sinh tồn mới.

Chính trong bối cảnh đó, người dân Abu Hureyra dần chuyển sang gieo trồng các loài ngũ cốc như lúa mì einkorn, lúa mạch và bắt đầu quản lý nguồn lương thực thay vì chỉ phụ thuộc vào thiên nhiên. Nhiều nhà khảo cổ xem đây là một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho thấy biến đổi khí hậu có thể thúc đẩy những đổi mới về kinh tế và xã hội, góp phần mở đầu cho cuộc Cách mạng Đồ đá mới ở vùng Cận Đông.

Ảnh: afrinik

Ngoài các nghiên cứu về khí hậu, Abu Hureyra còn thu hút sự chú ý vì một giả thuyết gây tranh luận. Một số nhà khoa học cho rằng tại đây tồn tại các hạt khoáng nóng chảy, hạt giàu carbon và vật liệu có dấu hiệu từng chịu nhiệt độ cực cao, có thể liên quan đến một vụ va chạm thiên thể hoặc vụ nổ trên không vào cuối Kỷ Băng hà. Tuy nhiên, giả thuyết này vẫn chưa đạt được sự đồng thuận rộng rãi và tiếp tục là chủ đề nghiên cứu trong giới khoa học.

Dù lời giải cuối cùng về biến cố đó vẫn còn bỏ ngỏ, giá trị lớn nhất của Abu Hureyra nằm ở việc nơi đây ghi lại một cách liên tục mối quan hệ giữa con người và môi trường trong hàng nghìn năm. Những lớp đất khảo cổ đã cho thấy tổ tiên chúng ta không chỉ là nạn nhân của biến đổi khí hậu mà còn biết thích nghi bằng cách thay đổi phương thức sinh sống. Chính khả năng thích ứng ấy đã đặt nền móng cho nền nông nghiệp và các nền văn minh phát triển sau này.