Ngày 24/1, Lực lượng Hàng không - Vũ trụ Nga (VKS) lần đầu tiên phóng tên lửa hành trình Kh-22 nhằm vào thủ đô Kiev của Ukraine, với 12 quả được cho là đã nhắm trúng các mục tiêu trong thành phố. Đây được xem là một bước leo thang đáng chú ý, khi Nga sử dụng một trong những loại tên lửa có tốc độ và sức công phá lớn nhất còn tồn tại trong kho vũ khí thời Liên Xô.

Kh-22 là loại tên lửa đặc biệt, chỉ có thể được mang bởi máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3. Với trọng lượng lên tới khoảng 6.000 kg, Kh-22 quá lớn để có thể triển khai trên các máy bay tiêm kích thông thường. Kể từ khi xung đột toàn diện bùng nổ vào tháng 2/2022, Nga đã sử dụng Kh-22 với tần suất cao, một phần nhờ kho dự trữ khổng lồ từ thời Liên Xô vẫn được bảo quản ở tình trạng sẵn sàng chiến đấu.

Một yếu tố khác khiến Kh-22 trở thành lựa chọn “hiệu quả chi phí” là tuổi đời của tên lửa. Được sản xuất từ thập niên 1960-1970, nhiều quả Kh-22 đã tiệm cận thời hạn loại biên và sớm muộn cũng phải tiêu hủy. Việc sử dụng chúng trong chiến đấu giúp Nga vừa tận dụng kho dự trữ, vừa giảm áp lực lên dây chuyền sản xuất các loại tên lửa thế hệ mới.

Không quân Ukraine từ lâu đã thừa nhận gần như không có khả năng đánh chặn Kh-22. Người phát ngôn của Không quân Ukraine, ông Yury Ignat, từng công khai tuyên bố rằng các phương tiện phòng không hiện có không thể bắn hạ Kh-22, nguyên nhân chính nằm ở tốc độ cực cao của loại tên lửa này.

Tính đến cuối năm 2023, Nga đã phóng khoảng 300 quả Kh-22 vào các mục tiêu trên khắp Ukraine, trong khi phía Ukraine không xác nhận được bất kỳ vụ đánh chặn thành công nào. Dù sau này Kiev tuyên bố đã bắn hạ được một số tên lửa, những thông tin này vẫn gây tranh cãi do tiền lệ các tuyên bố tương tự từng bị bác bỏ.

Kh-22 được đưa vào biên chế từ năm 1962, nhưng đến nay vẫn hiếm có đối thủ về tính năng bay. Được thiết kế ban đầu cho nhiệm vụ chống hạm, Kh-22 nhằm xuyên thủng hệ thống phòng không nhiều tầng của các cụm tàu sân bay Mỹ, nhờ quỹ đạo bay phức tạp và tốc độ cận siêu vượt âm lên tới Mach 4,6.

Tuy Nga đã tăng mạnh năng lực sản xuất tên lửa sau năm 2022, quy mô hiện nay vẫn không thể so sánh với thời Liên Xô, khiến Kh-22 trở thành một trong những kho tên lửa phóng từ trên không tầm xa lớn cuối cùng còn lại với số lượng đáng kể.

Dù vậy, khả năng tấn công mục tiêu mặt đất của Kh-22 vẫn bị nghi ngờ. Hệ thống dẫn đường được phát triển từ cuối thập niên 1950, tối ưu cho việc khóa mục tiêu là tàu chiến trên biển, khiến tên lửa khó phân biệt mục tiêu giữa địa hình phức tạp trên mặt đất.

Trong khi Ukraine chưa chứng minh được khả năng bắn hạ Kh-22, nước này đã ghi nhận một chiến công quan trọng vào tháng 4/2024, khi bắn rơi máy bay ném bom Tu-22M3 bằng hệ thống phòng không S-200 thời Liên Xô. Với tầm bắn lên tới 300 km, S-200 đặc biệt phù hợp để tấn công các mục tiêu lớn, giá trị cao như Tu-22M3, cho thấy ngay cả những hệ thống cũ cũng có thể tạo ra khác biệt trong chiến tranh hiện đại.