Hoạt động đấu thầu tại địa phương sau thời điểm sắp xếp đơn vị hành chính đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, đặc biệt là tính hiệu quả trong việc sử dụng ngân sách nhà nước tại các gói thầu chỉ định. Mới đây, tại phường Nam Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng, một gói thầu điện chiếu sáng quan trọng trên tuyến Quốc lộ 14 đã hoàn tất quá trình lựa chọn nhà thầu theo hình thức chỉ định thầu rút gọn.
Cụ thể, theo Quyết định số 55/QĐ-DVTH ngày 24/4/2026 do Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp phường Nam Gia Nghĩa - ông Trương Đức Định ký phê duyệt, Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông đã được lựa chọn thực hiện gói thầu Thi công xây công trình Điện chiếu sáng tuyến đường Quốc lộ 14, đoạn từ cuối đường Nguyễn Tất Thành đến bến xe liên tỉnh. Gói thầu này có giá dự toán là 1.070.705.000 đồng, giá trúng thầu được phê duyệt là 1.064.705.000 đồng. Như vậy, thông qua quá trình thương thảo và chỉ định thầu, số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước đạt 6.000.000 đồng, tương ứng với tỷ lệ tiết kiệm khoảng 0,56%.
Việc trúng thầu sát giá tại các gói thầu đầu tư công luôn là vấn đề khiến dư luận đặt câu hỏi về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Phân tích sâu hơn vào hồ sơ năng lực của Công ty TNHH Nam Việt Đắk Nông (MST: 6400328420, trụ sở tại Tổ dân phố 5, phường Nam Gia Nghĩa, tỉnh Lâm Đồng) cho thấy đây là một "gương mặt thân quen" trong hoạt động đấu thầu tại khu vực. Dữ liệu lịch sử đấu thầu ghi nhận doanh nghiệp này có phong độ trúng thầu cực kỳ ấn tượng. Tính đến thời điểm hiện tại, công ty đã tham gia 37 gói thầu và trúng tới 32 gói, đạt tỷ lệ thành công lên đến 86,4%.
Nhìn nhận về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho rằng: "Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho việc áp dụng chỉ định thầu rút gọn nhằm đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp bách hoặc có giá trị nhỏ. Tuy nhiên, mục tiêu cốt lõi của đấu thầu vẫn phải là cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Việc thường xuyên xuất hiện các gói thầu trúng sát giá, dù đúng quy trình về hình thức, nhưng lại chưa thực sự tối ưu hóa được nguồn lực ngân sách, đòi hỏi trách nhiệm giải trình rất lớn từ phía chủ đầu tư".
Luật sư Hương nhấn mạnh thêm, theo quy định mới nhất sau khi Việt Nam thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính (hiệu lực từ 01/7/2025), trách nhiệm của chính quyền cấp xã/phường trong việc quản lý đầu tư công càng trở nên nặng nề hơn khi cấp huyện bị bãi bỏ. Mọi quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu phải đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm soát giá và định mức kỹ thuật để tránh thất thoát.
QUY ĐỊNH VỀ CHỈ ĐỊNH THẦU RÚT GỌN VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG ĐẦU TƯ CÔNG
Nhằm giúp độc giả và các đơn vị liên quan hiểu rõ hơn về các quy định tại Gói thầu số 04: Thi công xây lắp toàn bộ các hạng mục công trình thuộc dự án Điện chiếu sáng tuyến đường Quốc lộ 14, Báo Tri thức và Cuộc sống trích dẫn các quy định hiện hành liên quan đến hình thức chỉ định thầu và trách nhiệm đảm bảo hiệu quả ngân sách:
1. Các trường hợp áp dụng chỉ định thầu Theo Điều 23 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP), chỉ định thầu được áp dụng trong các trường hợp cụ thể nhằm đảm bảo tiến độ hoặc đối với các gói thầu có giá trị trong hạn mức quy định. Cụ thể:
- Gói thầu thuộc dự án quan trọng quốc gia cần triển khai ngay.
- Gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp có giá trị nằm trong hạn mức chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ để đảm bảo tính cấp thiết và tiết kiệm thời gian tổ chức.
2. Quy trình chỉ định thầu rút gọn Theo Điều 43 Luật Đấu thầu 2023 và các điều khoản cụ thể tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP, quy trình chỉ định thầu rút gọn được thực hiện như sau:
- Chuẩn bị: Chủ đầu tư hoặc bên mời thầu xác định nhà thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện gói thầu.
- Gửi dự thảo hợp đồng: Gửi dự thảo hợp đồng cho nhà thầu được xác định, trong đó bao gồm các yêu cầu về phạm vi, nội dung công việc cần thực hiện, thời gian thực hiện, chất lượng công việc và giá trị tương ứng.
- Thương thảo và hoàn thiện: Hai bên tiến hành thương thảo, hoàn thiện nội dung hợp đồng và các điều kiện thực hiện.
- Phê duyệt và công khai: Chủ đầu tư phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng. Kết quả phải được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định về minh bạch thông tin.
3. Mục tiêu Hiệu quả kinh tế và Trách nhiệm giải trình Theo Điều 4 Luật Đấu thầu 2023, một trong những mục tiêu tối thượng của hoạt động đấu thầu là đảm bảo "Hiệu quả kinh tế".
- Dù áp dụng hình thức chỉ định thầu, chủ đầu tư vẫn có trách nhiệm thẩm định giá dự toán sát với giá thị trường và thương thảo để đạt được mức tiết kiệm tối ưu cho ngân sách nhà nước.
- Nghị định 214/2025/NĐ-CP nhấn mạnh trách nhiệm giải trình của người có thẩm quyền và chủ đầu tư trong việc lựa chọn nhà thầu. Việc trúng thầu sát giá (tỷ lệ tiết kiệm thấp) thường xuyên tại một đơn vị là căn cứ để các cơ quan thanh tra, kiểm tra xem xét tính khách quan và hiệu quả của công tác quản lý đầu tư công tại địa phương.
4. Quy định về địa giới hành chính (Hiệu lực từ 01/7/2025) Theo lộ trình sắp xếp đơn vị hành chính, Việt Nam thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh và xã), bãi bỏ chính quyền cấp huyện. Trách nhiệm phê duyệt và giám sát các gói thầu đầu tư công tại cấp xã/phường (như UBND phường Nam Gia Nghĩa) được nâng cao nhằm đảm bảo tính sát thực và trực tiếp đối với các công trình dân sinh trên địa bàn.