Ngày 21/10, Cơ quan Cảnh sát điều tra CATP Hà Nội đã khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và Lệnh tạm giam đối với L.H.V (học sinh lớp 12 trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội) về tội “Cố ý gây thương tích”, quy định tại khoản 2 Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, ngày 19/10, do không hoàn thành bài tập về nhà, L.H.V. cùng một số học sinh khác bị cô giáo dạy toán là L.T.H. phạt đứng góc lớp. Nam sinh V đã bực tức dùng tay đánh cô giáo L.T.H., gây thương tích gãy xương cánh mũi phải. Cùng ngày, Công an xã Nội Bài đã làm rõ vụ việc và ra Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với L.H.V về hành vi “Cố ý gây thương tích”.

Không chỉ là sự xuống cấp trong cách ứng xử

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường – Giảng viên luật hình sự, Khoa Luật và Lý luận chính trị, Trường Đại học Thủy lợi cho rằng, đây là sự việc rất đáng buồn, đáng lo ngại về tình trạng bạo lực học đường.

Điều khiến dư luận lo ngại là nạn nhân lại là cô giáo, người đang thực hiện nhiệm vụ giảng dạy. Đây không chỉ là sự xuống cấp trong cách ứng xử của học sinh mà còn đặt ra vấn đề về ý thức pháp luật, khả năng kiểm soát cảm xúc và trách nhiệm giáo dục của gia đình, nhà trường.

Từ những thông tin ban đầu và hình ảnh được chia sẻ, vụ việc có dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội, cần được cơ quan chức năng khẩn trương xác minh, xử lý theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, theo luật sư Cường, để xác định chính xác tội danh, không thể chỉ dựa vào hình ảnh trên mạng xã hội hoặc cảm xúc phẫn nộ của dư luận. Cơ quan điều tra phải làm rõ đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm.

Trước hết, cần xác định chính xác tuổi của nam sinh tại thời điểm xảy ra vụ việc, năng lực trách nhiệm hình sự, diễn biến hành vi, công cụ được sử dụng, vị trí bị tấn công, mức độ tác động và hậu quả đối với sức khỏe của cô giáo. Kết quả giám định thương tích là căn cứ quan trọng, nhưng không phải yếu tố duy nhất để quyết định tội danh. Cơ quan điều tra còn phải đánh giá toàn diện tính chất, phương thức tấn công, nguyên nhân dẫn đến hành vi, lời nói và biểu hiện trước, trong, sau khi xảy ra sự việc để xác định ý thức chủ quan của người thực hiện.

Nếu có đủ căn cứ xác định nam sinh cố ý gây thương tích, hành vi có thể bị xem xét về tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác theo Điều 134 Bộ luật Hình sự.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là nhân thân, hoàn cảnh sống và diễn biến tâm lý của nam sinh. Cơ quan chức năng cần làm rõ mâu thuẫn nào đã dẫn đến sự việc, trước đó có dấu hiệu bạo lực hoặc vi phạm kỷ luật hay không, gia đình và nhà trường đã có biện pháp giáo dục nào, học sinh có gặp khó khăn về tâm lý hoặc những vấn đề sức khỏe cần được đánh giá chuyên môn hay không. Những thông tin liên quan đến trầm cảm, tăng động hoặc rối loạn tâm lý không thể được suy đoán từ hành vi bạo lực.

Chỉ khi có căn cứ cần thiết mới tiến hành đánh giá chuyên môn phù hợp. Nếu đặt ra vấn đề mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi phải xem xét theo Điều 21 Bộ luật Hình sự. Việc tìm hiểu nguyên nhân không nhằm bao biện cho hành vi mà để xác định đúng trách nhiệm và lựa chọn giải pháp phòng ngừa tái phạm.

Về tuổi chịu trách nhiệm hình sự, Điều 12 Bộ luật Hình sự quy định người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ trường hợp luật có quy định khác. Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với những tội phạm và trong phạm vi điều luật quy định. Đối với tội cố ý gây thương tích, cần xác định điều kiện về mức độ nghiêm trọng của tội phạm theo khoản 2 Điều 12. Vì vậy, việc xác minh tuổi chính xác của nam sinh có ý nghĩa quyết định đối với quá trình giải quyết vụ án.

Đặc biệt, từ ngày 1/1/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên số 59/2024/QH15 đã có hiệu lực, đặt ra khuôn khổ pháp lý chuyên biệt đối với việc xử lý người chưa thành niên phạm tội. Pháp luật hướng đến bảo đảm lợi ích tốt nhất của người chưa thành niên, ưu tiên giáo dục, hỗ trợ sửa chữa sai lầm và tái hòa nhập cộng đồng; việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và những điều kiện luật định. Cơ chế xử lý chuyển hướng có thể được xem xét nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật, nhưng không có nghĩa mọi trường hợp người chưa thành niên phạm tội đều được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc chỉ cần kiểm điểm, xin lỗi.

Với những hành vi bạo lực nghiêm trọng, cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá khách quan cả yêu cầu bảo vệ nạn nhân, sự an toàn của cộng đồng và khả năng giáo dục, phục hồi của người chưa thành niên.

Tính nhân văn của pháp luật không đồng nghĩa với dung túng; ngược lại, giáo dục chỉ có ý nghĩa khi người vi phạm nhận thức rõ sai lầm, chịu trách nhiệm và có cơ hội sửa chữa bằng những hành động cụ thể.

Nguy cơ một bộ phận người trẻ coi bạo lực như cách giải quyết bất đồng

Qua vụ việc trên, luật sư Đặng Văn Cường cho biết, với tư cách một giảng viên luật hình sự nhiều năm tham gia công tác giảng dạy, điều khiến ông lo ngại không chỉ là một vụ việc cụ thể mà còn là nguy cơ một bộ phận người trẻ coi bạo lực như cách giải quyết bất đồng.

Học sinh có quyền phản ánh, tranh luận và bảo vệ quan điểm của mình, nhưng không có quyền xâm phạm thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của người khác. Tôn trọng thầy cô không chỉ là chuẩn mực đạo đức mà còn phải được thể hiện bằng hành vi tuân thủ pháp luật.

Để phòng ngừa những vụ việc tương tự, gia đình cần quan tâm sát sao đến tâm lý, hành vi và các mối quan hệ của con em; nhà trường cần xây dựng môi trường an toàn, có cơ chế tiếp nhận phản ánh, giải quyết mâu thuẫn và phát hiện sớm nguy cơ bạo lực.

Công tác giáo dục pháp luật cần gắn với rèn luyện kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột, ứng xử trên mạng xã hội và nhận thức về hậu quả pháp lý của hành vi. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần có sự phối hợp kịp thời giữa gia đình, giáo viên, bộ phận tư vấn tâm lý và cơ quan chuyên môn, thay vì chỉ chờ đến khi sự việc nghiêm trọng xảy ra mới xử lý.

Cùng với đó, cần bảo vệ sức khỏe, danh dự và đời sống riêng tư của nạn nhân; tránh phát tán hình ảnh gây tổn thương thêm cho người bị hại hoặc không công khai thông tin có thể ảnh hưởng đến quyền của người chưa thành niên khi vụ việc đang được điều tra.

Luật sư Cường cũng nhìn nhận, một học sinh mắc sai lầm vẫn cần được trao cơ hội sửa chữa, nhưng cơ hội ấy phải đi cùng trách nhiệm. Nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm không thể lấy lý do còn ngồi trên ghế nhà trường để né tránh pháp luật. Xử lý nghiêm minh không phải nhằm đẩy một người trẻ ra khỏi xã hội, mà nhằm giúp các em hiểu rằng mọi hành vi đều có giới hạn và hậu quả, từ đó điều chỉnh nhận thức, hành vi, tránh đi sâu hơn vào con đường vi phạm pháp luật.

“Giáo dục tốt nhất là giúp học sinh không phạm sai lầm; khi sai lầm đã xảy ra, sự nghiêm minh của pháp luật phải song hành với tinh thần nhân văn, để bảo vệ người bị hại, ngăn ngừa bạo lực và mở ra cơ hội cho người trẻ sửa chữa, trưởng thành”, luật sư Cường nói.

Một khía cạnh cần được nhìn nhận nghiêm túc là những yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân cách của học sinh trong giai đoạn dậy thì. Đây là lứa tuổi có nhiều biến đổi về tâm sinh lý, nhu cầu khẳng định bản thân tăng lên, cảm xúc đôi khi chưa ổn định, khả năng kiểm soát sự nóng giận và cân nhắc hậu quả của hành vi vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Khi gặp mâu thuẫn, bị nhắc nhở hoặc cảm thấy không được tôn trọng, một số em có thể phản ứng bột phát, hành động theo cảm xúc nhất thời mà chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả. Tuy nhiên, đặc điểm tâm lý lứa tuổi chỉ giúp lý giải một phần nguy cơ dẫn đến hành vi lệch chuẩn, tuyệt đối không thể được sử dụng để biện minh cho hành vi bạo lực.

Cũng không thể chỉ từ một vụ việc mà quy kết trách nhiệm cho gia đình hoặc nhà trường khi chưa có căn cứ. Điều quan trọng là xác định những yếu tố nguy cơ thực sự để có biện pháp can thiệp phù hợp, đồng thời làm rõ trách nhiệm pháp lý của từng chủ thể nếu có hành vi vi phạm.

Từ góc độ giáo dục, phòng ngừa bạo lực học đường phải bắt đầu từ việc hình thành nhân cách và năng lực tự kiểm soát của trẻ ngay trong gia đình.

Nhà trường phải chú trọng giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột; đồng thời xây dựng cơ chế phát hiện, hỗ trợ sớm đối với học sinh có biểu hiện bất ổn hoặc hành vi bạo lực. Gia đình và nhà trường cần duy trì trao đổi thường xuyên, thống nhất phương pháp giáo dục, tránh tình trạng phó mặc trách nhiệm hoặc chỉ phối hợp khi sự việc đã trở nên nghiêm trọng. Khi học sinh có dấu hiệu khó khăn tâm lý, cần tạo điều kiện để các em được tư vấn, hỗ trợ chuyên môn phù hợp, thay vì vội vàng gắn nhãn hoặc chỉ xử phạt.

“Giáo dục một người trẻ không chỉ là dạy các em điều gì đúng, điều gì sai, mà còn phải giúp các em hiểu vì sao cần kiểm soát hành vi và phải làm gì khi cảm xúc vượt quá giới hạn. Một đứa trẻ được yêu thương đúng cách, có nguyên tắc, được lắng nghe và được hướng dẫn chịu trách nhiệm sẽ có nền tảng tốt hơn để trưởng thành. Đó là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội, nhằm ngăn ngừa những hành vi lệch chuẩn từ sớm, trước khi chúng gây tổn thương cho người khác và làm ảnh hưởng đến tương lai của chính các em”, luật sư Cường nêu ý kiến.

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Huấn Hoa Hồng: