TP HCM được tăng quyền chủ động trong phát triển đô thị

Sáng 26/8, Thành ủy TP HCM tổ chức Hội nghị quán triệt, triển khai thi hành Luật Phát triển đô thị theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với điểm cầu chính tại Hội trường Thành phố.

Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Phát triển đô thị, được xây dựng nhằm tạo khung thể chế phục vụ mục tiêu phát triển đô thị đặc biệt trong bối cảnh đất nước hướng đến tăng trưởng cao.

Luật gồm 5 chương, 66 điều, với 7 nhóm chính sách đặc thù, vượt trội. Một trong những nội dung đáng chú ý là tăng quyền tự chủ của TP HCM trong tổ chức bộ máy và ban hành chính sách.

Theo đó, TP HCM được quyết định số lượng biên chế công chức, viên chức tăng thêm nhưng không quá 20% so với số biên chế Trung ương giao. Thành phố cũng được ban hành quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở Trung ương trong một số trường hợp theo quy định của luật.

Sau khi có ý kiến của cấp có thẩm quyền, TP HCM được quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định. Thời gian thí điểm tối đa 5 năm, không áp dụng đối với quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.

Mở rộng không gian quy hoạch, phát triển TOD

Trong lĩnh vực quy hoạch, TP HCM sẽ lập một Quy hoạch tổng thể. HĐND Thành phố được phân cấp mạnh hơn trong việc quyết định lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao.

Đáng chú ý, Luật Phát triển đô thị trao cho TP HCM thẩm quyền quy định chính sách phát triển đô thị tại các khu vực TOD, tức mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng.

Thành phố được lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh phương án tuyến, công trình trên tuyến đường sắt địa phương; quy hoạch khu vực TOD và chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực này.

Đối với nhà ở xã hội, TP HCM được quyết định chỉ định chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội, nhà lưu trú đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý theo cơ chế được luật quy định.

Thêm công cụ huy động nguồn lực tài chính

Trong lĩnh vực kinh tế, Luật Phát triển đô thị trao cho TP HCM quyền quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế.

Tại khu thương mại tự do, nhà đầu tư nước ngoài được miễn thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần có dự án đầu tư theo cơ chế được luật quy định.

Thành phố được phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư, tổ chức các giao dịch và dịch vụ tài chính thế hệ mới. Thành phố cũng được quy định cơ chế ưu đãi đặc thù cho kinh tế ban đêm.

Luật đồng thời cho phép TP HCM quyết định một số chủ trương đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư và quyết định cơ chế, chính sách đặc biệt để thực hiện dự án, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc theo thẩm quyền.

Thành phố được quyết định chỉ tiêu sử dụng đất trong phạm vi địa bàn, trừ đất quốc phòng, an ninh; đồng thời có thể sử dụng ngân sách địa phương để triển khai dự án giải phóng mặt bằng độc lập trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư dự án chính.

Thí điểm có kiểm soát AI, dữ liệu lớn

Trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, một nội dung đáng chú ý là TP HCM được thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát, hay sandbox, đối với công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa có tiền lệ.

Luật cũng cho phép Thành phố quy định tiêu chí, cơ chế, chính sách đối với khu đô thị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và mức hỗ trợ không hoàn lại từ nguồn chi thường xuyên của ngân sách thành phố.

Bên cạnh đó, các khoản thu khác được luật quy định nhưng chưa có trong pháp luật về ngân sách nhà nước sẽ là nguồn thu TP HCM được hưởng toàn bộ theo quy định.

Ở cấp độ vùng, Luật Phát triển đô thị xác lập TP HCM là hạt nhân điều phối vùng đô thị đặc biệt và vùng Đông Nam Bộ, đồng thời quy định về đầu tư, quản lý dự án liên kết vùng, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phân quyền đi cùng kiểm soát và trách nhiệm giải trình

Cùng với việc mở rộng thẩm quyền, Luật Phát triển đô thị quy định các cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Luật cũng quy định cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với cán bộ, công chức, viên chức và người làm việc khác khi thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung, gây thiệt hại nhưng được cơ quan có thẩm quyền kết luận không vì vụ lợi và nhằm phục vụ sự phát triển chung của Thành phố.

Theo quy định, Luật Phát triển đô thị có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Các chính sách ưu đãi thuế đặc thù được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2027.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260 của Quốc hội sẽ hết hiệu lực từ ngày 1/4/2027 để chuyển tiếp đồng bộ sang Luật Phát triển đô thị.

Các chương trình, dự án và cơ chế tài chính đã được phê duyệt, đang triển khai trước thời điểm luật có hiệu lực được tiếp tục thực hiện mà không phải phê duyệt lại.

Việc Luật Phát triển đô thị được thông qua tạo thêm cơ sở pháp lý để TP HCM chủ động hơn trong quy hoạch, huy động nguồn lực, phát triển TOD, thúc đẩy khoa học công nghệ và thử nghiệm các mô hình kinh tế mới. Cùng với đó là yêu cầu tăng cường giám sát, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện.