Giun tổ ong (Sabellaria alveolata) là một loài giun nhiều tơ sống ở biển thuộc họ Sabellariidae. Mặc dù mỗi cá thể chỉ dài vài centimet, chúng nổi tiếng nhờ khả năng xây dựng những cấu trúc tập thể đồ sộ từ cát và mảnh vỏ sò. Các công trình này có hình dạng giống tổ ong, vì vậy loài vật này thường được gọi là "giun tổ ong" (honeycomb worm).
Ảnh: latranchesurmer
Sabellaria alveolata phân bố chủ yếu dọc các bờ biển Đại Tây Dương của Pháp, Anh, Ireland, Tây Ban Nha và một số khu vực ven biển khác của châu Âu và Bắc Phi. Chúng thường sinh sống tại những nơi có sóng mạnh, nơi nguồn cát và vật liệu xây dựng luôn được biển cung cấp liên tục.
Ảnh: Wikimedia Commons
Điều kỳ diệu nằm ở kỹ năng xây dựng của loài giun này. Mỗi cá thể tiết ra chất kết dính sinh học đặc biệt rồi dùng nó để gắn các hạt cát, mảnh vỏ nhuyễn thể và vật liệu khoáng nhỏ lại với nhau thành một ống trú ẩn. Hàng nghìn, thậm chí hàng triệu cá thể cùng xây dựng sát cạnh nhau, tạo nên những khối kết cấu rộng hàng trăm mét vuông. Khi nhìn từ trên cao, các lỗ ống xếp khít nhau giống hệt cấu trúc của tổ ong, tạo nên cảnh tượng vô cùng ấn tượng.
Những "rạn san hô bằng cát" này không chỉ là nơi ở của giun tổ ong mà còn đóng vai trò như một hệ sinh thái thu nhỏ. Các khe hở giữa những ống cát trở thành nơi trú ẩn cho cua nhỏ, động vật thân mềm, tảo biển và vô số sinh vật khác. Vì thế, các nhà sinh thái học xem Sabellaria alveolata là một "loài kỹ sư hệ sinh thái", có khả năng thay đổi môi trường sống và tạo điều kiện cho nhiều loài khác cùng tồn tại.
Ảnh: life-marha
Một điều đáng kinh ngạc là những công trình này có thể tồn tại trong nhiều năm dù liên tục bị sóng biển đánh vào. Các nghiên cứu cho thấy chất kết dính sinh học của giun tổ ong hoạt động hiệu quả ngay cả dưới nước mặn, trở thành nguồn cảm hứng cho các nhà khoa học đang phát triển vật liệu kết dính y sinh và công nghệ xây dựng dưới nước.
Vào thời điểm thủy triều xuống, những bãi đá tổ ong khổng lồ hiện ra trên bờ biển trông giống tàn tích của một nền văn minh cổ đại bị biển cả nhấn chìm. Tuy nhiên, bên trong mỗi lỗ nhỏ ấy là một sinh vật đang âm thầm lao động để duy trì công trình của mình.
Ngày nay, nhiều quần thể Sabellaria alveolata được bảo vệ vì giá trị sinh thái đặc biệt. Chúng nhắc nhở chúng ta rằng những kiến trúc ấn tượng nhất trong tự nhiên không nhất thiết phải do những sinh vật lớn tạo ra. Đôi khi, một loài giun nhỏ bé cũng có thể xây nên những "thành phố" khiến con người phải kinh ngạc.
