Kính viễn vọng ALMA chụp được khoảnh khắc quý giá về các 'hành tinh sơ sinh'

Các nhà thiên văn học lần đầu tiên chứng kiến ​​sự ra đời của các "hành tinh sơ sinh" nhờ kính viễn vọng vô tuyến ALMA.

Gần đây, các nhà thiên văn học đã ghi lại được khoảnh khắc quý giá của sự ra đời của "các hành tinh sơ sinh" lần đầu tiên. Tạp chí SPACE đưa tin, một nhóm nghiên cứu quốc tế gần đây đã phát hiện ra một số hành tinh mới hình thành trong vườn ươm của ngôi sao Ophiuchus, cách Trái đất chúng ta khoảng 460 năm ánh sáng, và đã chụp được những hình ảnh ngoạn mục về "những bước đi đầu tiên" của chúng, mở ra một chương mới trong sự hiểu biết của con người về quá trình hình thành hành tinh.

Khám phá này đến từ các quan sát phức hợp tại đám mây Rho Ophiuchi, cũng là một vườn ươm sao gần nhất với hệ mặt trời của chúng ta. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng Kính viễn vọng vô tuyến Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) ở Chile để quan sát 78 vành đĩa tiền hành tinh—cũng chính là cái nôi của sự hình thành hành tinh non trẻ.

anh-chup-man-hinh-2026-05-23-114608.png
Ảnh: @Space.

Nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, những hành tinh non trẻ này, chỉ mới vài trăm nghìn năm tuổi, sở hữu nhiều cấu trúc phức tạp chưa từng thấy trước đây như các vành đai hành tinh hình xoắn ốc. Những cấu trúc này là "dấu vết" còn lại của lực hấp dẫn đã khiến vật chất tích tụ hoặc dịch chuyển trong quá trình hình thành hành tinh. So với đó, Mặt Trời của chúng ta đã 4,6 tỷ năm tuổi, khiến những "hành tinh non trẻ" này thực sự là những tân sinh trong vũ trụ.

Sự hình thành của một hành tinh bắt đầu bằng sự sụp đổ của các vùng dày đặc hơn bên trong đám mây phân tử do trọng lượng riêng của nó, tạo thành một tiền sao liên tục tích tụ vật chất xung quanh. Khi khối lượng tích lũy đủ, các phản ứng tổng hợp hạt nhân xảy ra trong lõi, tạo ra một hành tinh trưởng thành. Trong quá trình này, khí và bụi trong đĩa tiền hành tinh bắt đầu tập hợp và va chạm, dần dần tạo ra các hành tinh.

Quan sát này sử dụng công nghệ hình ảnh độ phân giải cực cao tiên tiến, cho phép nhóm nghiên cứu phân tích cấu trúc của vành đĩa tiền hành tinh chi tiết hơn bao giờ hết. Nghiên cứu cho thấy 27 trong số 78 mẫu vật thể hiện cấu trúc dạng vòng hoặc xoắn ốc, trong đó 15 cấu trúc được phát hiện lần đầu tiên. Sự hình thành của các cấu trúc này cho thấy quá trình hình thành hành tinh đã xảy ra sớm hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây, ngay cả khi vành đĩa tiền hành tinh vẫn còn chứa đầy khí và bụi.

Mời Quý Độc Giả cùng xem video: “2 chiếc thuyền độc đáo bậc nhất của ngành khảo cổ học”. Nguồn video: @THVL 24News.

Cảnh tượng tráng lệ của Tinh vân Não

Khám phá vẻ đẹp kỳ bí của Tinh vân Não qua ảnh chụp của nhiếp ảnh gia David Joyce, phản ánh quá trình siêu tân tinh đã chết cách đây 10.000 năm.

Nhiếp ảnh gia thiên văn nghiệp dư David Joyce đến từ Kentucky, Mỹ, gần đây đã chụp được một bức ảnh ngoạn mục về không gian sâu thẳm. Đó là một bức tranh tuyệt đẹp thể hiện "những tia sáng cuối cùng của một siêu tân tinh đã chết cách đây 10.000 năm". Thực chất, hình ảnh này cho thấy tàn dư của siêu tân tinh CTB 1, còn được gọi là "Tinh vân Tỏi" hoặc "Tinh vân Não" vì hình dạng của nó giống cả củ tỏi và não người.

Khối bong bóng vũ trụ khổng lồ này nằm trong chòm sao Cassiopeia thuộc Dải Ngân hà, cách Trái đất khoảng 9.132 năm ánh sáng. Nó thực chất là tàn dư của một vụ nổ siêu tân tinh xảy ra cách đây khoảng 10.000 năm trước, và nó vẫn phát ra ánh sáng mờ nhạt từ sóng vô tuyến, tia X và ánh sáng khả kiến nhìn thấy được. Đám mây khí này tiếp tục giãn nở ra ngoài, tương tác với vật chất giữa các vì sao xung quanh để tạo ra những cấu trúc ánh sáng và bóng tối đan xen ngoạn mục.

Ngôi sao sụp đổ trực tiếp vào lỗ đen, bỏ qua giai đoạn nổ siêu tân tinh

Các nhà khoa học lần đầu tiên quan sát được một ngôi sao sụp đổ trực tiếp vào một lỗ đen.

Gần đây, Tạp chí Science đã công bố một khám phá thiên văn học đột phá, đó là việc một nhóm nghiên cứu đến từ Viện Công nghệ California lần đầu tiên đã quan sát đầy đủ một ngôi sao khổng lồ có tên M31-2014-DS1 trong thiên hà Andromeda.

Điều đáng chú ý về ngôi sao này là nó đã sụp đổ trực tiếp vào một lỗ đen mà không trải qua vụ nổ siêu tân tinh, xác minh một mắt xích mới quan trọng trong lý thuyết về sự tiến hóa của các ngôi sao khổng lồ vốn được thiết lập trước đây.

Nhiều phát hiện lý thú về khu vực hình thành sao Westerhout 51

Kính viễn vọng không gian James Webb phát hiện kho báu sao ẩn giấu trong khu vực Westerhout 51.

Sự hình thành sao là một quá trình dữ dội và phức tạp diễn ra khắp vũ trụ. Tuy nhiên, phần lớn hoạt động này bị che khuất bởi các đám mây khí và bụi. Đây là lý do mà Kính viễn vọng không gian James Webb (JWST) và Đài Quan sát ALMA ra đời. Chúng sử dụng ánh sáng hồng ngoại và sóng radio để xuyên qua bức màn bao quanh quá trình hình thành sao.

Một nhóm nghiên cứu do Taehwa Yoo, tiến sĩ tại Đại học Florida dẫn đầu, đã sử dụng Kính viễn vọng Không gian James Webb để quan sát Westerhout 51 (W51), một vùng hình thành sao khổng lồ trong Dải Ngân hà nằm trong chòm sao Nhân Mã, cách Trái đất khoảng 17.000 năm ánh sáng.