Khu rừng Hyrcanian là một Di sản Thế giới được UNESCO công nhận năm 2019 và mở rộng vào năm 2023. Di sản trải dài khoảng 850 km dọc theo bờ biển Caspi, chủ yếu thuộc miền bắc Iran và một phần ở miền nam Azerbaijan. Đây được xem là một trong những hệ sinh thái rừng lá rộng ôn đới cổ xưa và quan trọng nhất hành tinh, đồng thời là một "bảo tàng sống" giúp các nhà khoa học nghiên cứu lịch sử tiến hóa của thực vật.

Ảnh: whc.unesco

Tên gọi Hyrcanian bắt nguồn từ vùng đất cổ Hyrcania, được biết đến từ thời Đế quốc Ba Tư. Điều khiến khu rừng này nổi tiếng trên toàn thế giới là tuổi đời đặc biệt lâu dài. Các nhà khoa học cho rằng nguồn gốc của hệ sinh thái Hyrcanian có thể được truy ngược tới khoảng 25–50 triệu năm trước. Trong thời kỳ Đệ Tam, những khu rừng tương tự từng phủ rộng khắp Bắc bán cầu. Tuy nhiên, các đợt băng hà liên tiếp đã khiến phần lớn chúng biến mất. Nhờ khí hậu ôn hòa của vùng ven biển Caspi, Hyrcanian đã trở thành nơi trú ẩn cho nhiều loài cây cổ đại và tồn tại cho đến ngày nay.

Ảnh: Wikimedia Commons

Khi đặt chân vào khu rừng này, du khách dễ dàng cảm nhận được sự khác biệt. Những khu rừng rậm rạp với tầng cây cao dày đặc tạo nên một màu xanh bất tận. Các loài cây như sồi, dẻ, du, phong và gỗ lim Ba Tư phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt. Nhiều cây có tuổi đời hàng trăm năm và kích thước khổng lồ, tạo nên khung cảnh giống như bước vào một thế giới tiền sử.

Sự đa dạng sinh học của Hyrcanian cũng vô cùng ấn tượng. Hàng nghìn loài thực vật đã được ghi nhận tại đây, trong đó có nhiều loài đặc hữu chỉ tồn tại quanh khu vực biển Caspi. Khu rừng còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật quý hiếm như báo hoa mai Ba Tư, gấu nâu, linh miêu, mèo rừng và hàng trăm loài chim. Đối với các nhà bảo tồn, đây là một trong những vùng sinh thái quan trọng nhất của Tây Á.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một yếu tố góp phần tạo nên sự độc đáo của Hyrcanian là sự tương phản với môi trường xung quanh. Trong khi nhiều khu vực lân cận có khí hậu khô hoặc bán khô hạn, vùng ven biển Caspi lại nhận được lượng mưa dồi dào nhờ ảnh hưởng của biển và các dãy núi chắn gió. Điều này tạo ra một "ốc đảo xanh" khổng lồ giữa khu vực vốn không nổi tiếng về rừng rậm.

Ngày nay, khu rừng Hyrcanian không chỉ có giá trị khoa học mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đất đai, điều hòa khí hậu và duy trì nguồn nước cho hàng triệu người dân. Giữa một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, những cánh rừng cổ đại này là lời nhắc nhở sống động về sức mạnh và sự bền bỉ đáng kinh ngạc của thiên nhiên qua hàng chục triệu năm lịch sử.