Cuối tháng 1 vừa qua, căn cứ không quân Ramstein (Đức) đã đón một chiếc EA-37B “Compass Call II” - máy bay tác chiến điện tử chiến lược mới mạnh nhất thế giới của quân đội Mỹ - từ Bermuda bay vượt Đại Tây Dương tới hạ cánh rồi chuyển sang căn cứ Jordan.
Việc Mỹ đưa EA-37B tới cho thấy biện pháp răn đe quân sự đối với Iran đã tiến từ răn đe tàu sân bay đơn thuần sang giai đoạn trấn áp tác chiến điện tử tinh vi.
Khi EA-37B hoạt động trên bầu trời Jordan, các trạm radar mà Iran triển khai dọc biên giới và ven biển sẽ phải đối mặt với thử thách sinh tồn khắc nghiệt nhất kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.
Trong thời gian dài, tác chiến điện tử của Mỹ tồn tại một điểm yếu: tốc độ nền tảng không tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ. EC-130H bị hạn chế do động cơ cánh quạt: tốc độ chậm, trần bay thấp, rất dễ trở thành mục tiêu cho hỏa lực đánh chặn.
Để giải quyết triệt để vấn đề, Mỹ đã từ bỏ con đường cải hoán máy bay vận tải quân sự, sử dụng máy bay phản lực thương gia Gulfstream G550 cải hoán thành EA-37B.
Sau khi được lắp hai động cơ phản lực Rolls-Royce BR710 C4-11, tốc độ tối đa của EA-37B tăng lên 0,82 Mach, trần bay vượt 13.000 mét. Ưu thế độ cao này không chỉ giúp tránh tên lửa đất đối không, mà quan trọng hơn, “đứng càng cao thì gây nhiễu càng xa”.
Bay ở tầng không khí loãng, EA-37B có được tầm nhìn điện từ rộng hơn, chùm nhiễu ít bị địa hình che chắn, có thể bao phủ cả các trận địa radar kiên cố trong vùng núi sâu của Iran. Tầm hoạt động hơn 8.000 km đảm bảo máy bay có thể lượn vòng liên tục hàng chục giờ tại khu vực nhiệm vụ mà không cần tiếp dầu.
Ngoài khả năng cơ động và thông số bay, bước nhảy vọt về tự động hóa cũng mang ý nghĩa then chốt. Buồng tác chiến điện tử trước đây cần tới 13 người vận hành, nay trên EA-37B chỉ 9 người; các thuật toán tiên tiến sẽ tự động sắp xếp thứ tự ưu tiên cho tín hiệu thu được.
Đặc điểm đáng sợ nhất của EA-37B nằm ở khoang bảo hình (Conformal Fairing) giống như hai “má” khổng lồ hai bên thân máy bay. Thiết kế này phá vỡ hạn chế của kiểu treo pod (thùng) gây nhiễu truyền thống. EA-37B tích hợp trực tiếp ăng-ten mảng pha điện tử chủ động (AESA) cỡ lớn vào thân máy bay. Diện tích mảng cực lớn này tạo nền tảng vật lý cho việc phát xạ năng lượng gây nhiễu tăng ích cao.
Về phổ tần bao phủ, EA-37B thể hiện năng lực trấn áp toàn diện: dải thu-phát trải từ 20 MHz đến 2.000 MHz, nghĩa là từ sóng bộ đàm thông thường, vô tuyến chiến thuật ở cơ sở, cho tới radar cảnh giới sóng mét cao cấp Iran, tất cả đều nằm trong tầm “săn mồi”.
Công suất mỗi bộ gây nhiễu của EA-37B đạt tới mức 800 W, cho phép nó, ngay cả khi hoạt động trong không phận an toàn cách lưới phòng không Iran 740 km, vẫn có thể trực tiếp thực hiện đòn “làm mù”. Đáng kinh ngạc hơn, mỗi bộ gây nhiễu có thể đồng thời áp chế tới 20 liên kết vô tuyến khác nhau; về thực chất nó đã dựng lên một bức tường điện từ vô hình trên bầu trời Vịnh Ba Tư.
EA-37B không còn chỉ là một “nhà ảo thuật” tạo nhiễu và mục tiêu giả, mà đã sở hữu năng lực thực hiện “phá hủy cứng điện từ”. Dựa vào ăng-ten AESA hiệu suất cao, EA-37B có thể hội tụ năng lượng điện từ thành chùm cực hẹp, cực mạnh, có hướng chiếu xạ như một “súng bắn tỉa điện từ”.
Ở cự ly nhất định, xung điện từ năng lượng cao này đủ để thiêu hủy tức thì các linh kiện nhạy cảm trong đầu tự dẫn của tên lửa phòng không Iran, hoặc khiến bộ khuếch đại nhiễu thấp của radar bị quá tải và hỏng hóc. Kiểu phá hoại ở tầng vật lý này triệt để và không thể đảo ngược, vượt xa việc che chắn tín hiệu đơn thuần.
Ở cấp độ hiệp đồng hệ thống, EA-37B sử dụng cấu trúc động mở, có thể tái cấu hình, cho phép tích hợp nhanh các đặc trưng sóng radar mới nhất do F-35, F-22 thu thập, giống như cài ứng dụng trên điện thoại thông minh. Trong tác chiến thực tế, EA-37B đóng vai trò trung tâm điện từ, tiếp nhận tín hiệu yếu mà tiêm kích tàng hình thu được ở tuyến trước, dùng siêu máy tính trên máy bay để giải mã phân tích, rồi dùng công suất khổng lồ của mình yểm trợ từ phía sau.
Ngoài ra, EA-37B còn có năng lực trinh sát thứ cấp mạnh mẽ: vừa gây nhiễu, vừa định vị chính xác các nguồn bức xạ trên toàn phổ tần, cung cấp danh sách mục tiêu mặt đất chi tiết cho các máy bay ném bom như B-21 trong giai đoạn tiếp theo.
Trong kịch bản tác chiến dự kiến, logic triển khai của EA-37B cực kỳ chặt chẽ. Máy bay thường sẽ vào khu vực trước biên đội tấn công 15–20 phút. Đường bay lặp lại này nhằm đảm bảo ăng-ten mảng pha bên hông luôn hướng về khu vực mục tiêu, duy trì áp chế điện từ liên tục, không để xuất hiện bất kỳ “khoảng trống quét” nào.
Khi bước vào trạng thái chiến đấu, EA-37B sẽ đánh trước vào radar cảnh báo sớm tầm xa và radar dẫn bắn của các hệ thống phòng không. Thông qua việc tung dữ liệu mục tiêu giả, nó có thể tạo ra hàng trăm, hàng nghìn “biên đội ma” trên màn hình radar, dụ đối phương khai hỏa, tiêu hao tên lửa phòng không đắt tiền.
Đồng thời, máy bay sẽ tập trung làm tê liệt các tuyến chỉ huy – thông tin liên lạc của Iran. Dù là liên kết dữ liệu chiến thuật hay tần số điều khiển UAV, dưới sự áp chế liên tục của EA-37B, các đơn vị Iran sẽ mất sự chỉ huy thống nhất và rơi vào tình trạng hỗn loạn.
