Được đúc dưới triều vua Minh Mạng. Cửu Đỉnh là bộ chín đỉnh đồng khổng lồ được đúc theo lệnh của Minh Mạng vào cuối năm 1835 và hoàn thành năm 1837. Các đỉnh được đặt tại sân trước Thế Tổ Miếu trong Hoàng thành Huế và vẫn giữ nguyên vị trí này suốt gần hai thế kỷ.
Mỗi đỉnh mang tên một vị vua triều Nguyễn. Chín đỉnh lần lượt có tên: Cao, Nhân, Chương, Anh, Nghị, Thuần, Tuyên, Dụ và Huyền. Các tên này tương ứng với thụy hiệu của các vị hoàng đế nhà Nguyễn, thể hiện ý tưởng tôn vinh vương triều và sự nối tiếp của quyền lực hoàng gia.
Được ví như “bách khoa toàn thư bằng hình ảnh”. Trên thân các đỉnh có nhiều hình đúc nổi mô tả núi sông, cây cỏ, động vật, vũ khí, thuyền bè và nhiều yếu tố của đất nước Việt Nam. Nhờ đó, Cửu Đỉnh thường được ví như một “bách khoa toàn thư” về thiên nhiên và văn hóa Việt Nam đầu thế kỷ 19.
Mỗi đỉnh có hàng chục hình chạm nổi tinh xảo. Mỗi chiếc đỉnh được trang trí bằng 17 hình đúc nổi cùng một bài minh bằng chữ Hán. Các hình ảnh được lựa chọn cẩn thận để thể hiện các yếu tố tiêu biểu của lãnh thổ và đời sống Việt Nam thời bấy giờ.
Ghi lại hình ảnh đất nước từ Bắc đến Nam. Các hình chạm nổi trên Cửu Đỉnh mô tả nhiều địa danh, núi sông và cảnh vật trên khắp lãnh thổ Việt Nam, tạo thành một bức tranh địa lý và văn hóa rất sống động của quốc gia thời Nguyễn.
Hình dạng giống nhau nhưng mang ý nghĩa khác nhau. Tất cả chín đỉnh đều có hình thức tương tự: thân tròn phình, cổ thắt, miệng loe, hai quai hai bên và ba chân đỡ. Tuy vậy, các họa tiết và tên gọi trên mỗi đỉnh lại mang nội dung riêng, tạo nên giá trị biểu tượng khác biệt.
Biểu tượng quyền lực và sự trường tồn của triều Nguyễn. Việc đúc Cửu Đỉnh không chỉ là một công trình nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa chính trị. Bộ đỉnh tượng trưng cho sức mạnh, sự ổn định và khát vọng trường tồn của vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
Hầu như chưa từng bị di dời hay sửa chữa. Từ khi hoàn thành đến nay, Cửu Đỉnh vẫn tồn tại gần như nguyên vẹn tại vị trí ban đầu trước Thế Tổ Miếu. Đây là một trong những bộ hiện vật kim loại cổ hiếm hoi ở Việt Nam còn giữ được tính nguyên gốc cao như vậy.
Được công nhận là di sản tư liệu quốc tế. Năm 2024, các bản đúc nổi trên Cửu Đỉnh ở Hoàng cung Huế đã được ghi danh vào Chương trình “Ký ức thế giới” khu vực châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO, khẳng định giá trị đặc biệt của bộ hiện vật này đối với lịch sử và văn hóa nhân loại.
Là một trong những bảo vật nổi tiếng nhất của cố đô Huế. Ngày nay, Cửu Đỉnh được xem là một biểu tượng của di sản cung đình Việt Nam và là điểm tham quan nổi bật trong quần thể di tích Huế, thu hút nhiều du khách và nhà nghiên cứu đến tìm hiểu lịch sử triều Nguyễn.
