Radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tại Qatar bị Iran tấn công trong chiến dịch trả đũa, làm dấy lên lo ngại về lỗ hổng trong mạng lưới phòng thủ tên lửa khu vực.
Trong chiến dịch trả đũa mang tên “Lời hứa Chân thực 4”, Iran đã tiến hành hàng loạt cuộc tấn công tên lửa nhằm vào các mục tiêu quân sự tại Trung Đông. Một trong những mục tiêu quan trọng nhất được cho là trạm radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 đặt tại Qatar.
Theo các báo cáo ban đầu, radar này đã bị trúng đòn trong cuộc tấn công ngày 28/2. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại chính xác vẫn chưa được xác nhận đầy đủ. Iran tuyên bố radar đã bị vô hiệu hóa, nhưng không công bố bằng chứng cụ thể về loại vũ khí được sử dụng hay mức độ phá hủy.
Sau vụ tấn công, một số hình ảnh vệ tinh được lan truyền trên mạng cho thấy dấu hiệu hư hại tại cơ sở radar. Tuy nhiên, một số bức ảnh bị nghi ngờ là giả mạo hoặc chỉnh sửa. Sau đó, các ảnh vệ tinh có độ tin cậy cao hơn do công ty Planet Labs công bố cho thấy một vết cháy hoặc dấu vết va chạm trên phần mái của cấu trúc radar.
Giới quan sát nhận định dấu vết này có thể là hậu quả của một cuộc tấn công tên lửa hoặc máy bay không người lái. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn thận trọng khi đánh giá mức độ thiệt hại vì dữ liệu hình ảnh còn hạn chế.
Bộ Quốc phòng Qatar cũng xác nhận trạm radar đã trở thành mục tiêu của cuộc tấn công nhưng từ chối công bố tình trạng hoạt động hiện tại của hệ thống.
Radar AN/FPS-132 là hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo hiện đại do Mỹ phát triển, được thiết kế để phát hiện các vụ phóng tên lửa và theo dõi mục tiêu từ khoảng cách rất xa. Hệ thống này có cấu trúc dạng kim tự tháp lớn với các mảng ăng-ten radar mảng pha chủ động.
Trạm radar tại Qatar được trang bị ba mảng ăng-ten, mỗi mảng bao phủ khoảng 120 độ, cho phép giám sát gần như toàn bộ không phận khu vực. Radar hoạt động ở dải tần siêu cao và có công suất phát hơn 2,5 megawatt.
Với tầm phát hiện lên tới khoảng 5.000 km, radar có thể theo dõi không chỉ toàn bộ lãnh thổ Iran mà còn cả những khu vực xa hơn ở Trung Đông, Trung Á và thậm chí một phần châu Á.
Dữ liệu do radar thu thập được sử dụng để hỗ trợ các hệ thống phòng thủ tên lửa như THAAD và MIM-104 Patriot. Những hệ thống này có thể đánh chặn tên lửa đạn đạo trong giai đoạn giữa và cuối quỹ đạo bay.
Radar AN/FPS-132 tại Qatar là một phần của mạng lưới radar cảnh báo sớm toàn cầu của Mỹ. Ngoài Qatar, các radar cùng loại còn được triển khai tại Mỹ, Alaska, Greenland và Anh nhằm tạo thành một hệ thống phát hiện tên lửa xuyên lục địa.
Việc Iran nhắm vào radar AN/FPS-132 không phải là điều bất ngờ. Với vai trò là một trong những cảm biến quan trọng của mạng lưới phòng thủ tên lửa khu vực, radar này giúp Mỹ và đồng minh phát hiện sớm các vụ phóng tên lửa từ Iran.
Nếu radar bị vô hiệu hóa hoặc suy giảm năng lực, khả năng cảnh báo sớm và đánh chặn tên lửa trong khu vực có thể bị ảnh hưởng. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của hệ thống phòng thủ tên lửa mà Mỹ và các đồng minh đã xây dựng trong nhiều năm.
Ngoài ra, việc tấn công các radar chiến lược cũng có thể làm suy giảm khả năng nhận thức tình huống trên không của lực lượng Mỹ trong khu vực. Khi một cảm biến quan trọng bị vô hiệu hóa, các hệ thống khác phải bù đắp để duy trì khả năng giám sát.
Các chuyên gia quân sự cho rằng việc nhắm vào radar cảnh báo sớm là chiến thuật quen thuộc trong xung đột hiện đại. Bằng cách phá hủy hoặc làm gián đoạn các cảm biến chiến lược, đối phương có thể tạo ra “khoảng mù” trong hệ thống phòng thủ và tăng khả năng thành công của các đòn tấn công tiếp theo.
Trạm radar tại Qatar không chỉ phục vụ nhu cầu phòng thủ của nước này mà còn đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới phòng thủ tên lửa khu vực do Mỹ dẫn dắt.
Với tầm quan sát rất rộng, radar có thể theo dõi nhiều khu vực chiến lược, bao gồm Trung Đông, Trung Á và thậm chí các khu vực xa hơn. Điều này khiến nó trở thành tài sản quân sự có giá trị cao.
Nếu cuộc tấn công của Iran gây thiệt hại nghiêm trọng, việc khôi phục hoặc thay thế hệ thống có thể mất nhiều năm và tiêu tốn hàng tỷ USD. Trong thời gian đó, khả năng giám sát tên lửa trong khu vực có thể bị suy giảm.
Dù mức độ thiệt hại thực sự vẫn chưa được công bố, cuộc tấn công đã làm nổi bật một thực tế của xung đột hiện đại: ngay cả những hệ thống radar chiến lược đắt tiền và cực kỳ tiên tiến cũng có thể trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công chính xác bằng tên lửa hoặc máy bay không người lái.
