Sau những tuần đầu xung đột với Iran cho thấy Mỹ không còn áp đảo tuyệt đối. Hơn 20 máy bay bị loại khỏi vòng chiến, cùng nhiều hệ thống radar hiện đại bị phá hủy, phản ánh mức độ tổn thất vượt dự đoán ban đầu.
Trong số đó, đáng chú ý là radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 Block 5 tại Qatar, một mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng thủ tên lửa tích hợp với THAAD, Patriot và Aegis, trị giá khoảng 1,1 tỷ USD.
Ngoài ra, ít nhất 4 radar AN/TPY-2 thuộc hệ thống THAAD cũng bị vô hiệu hóa tại Trung Đông, mỗi tổ hợp trị giá khoảng 500 triệu USD, khiến năng lực cảnh giới và đánh chặn suy giảm đáng kể.
Hải quân Mỹ dù triển khai lực lượng lớn vẫn không dám áp sát bờ biển Iran trong tầm bắn tên lửa chống hạm, buộc phải hoạt động từ xa, chủ yếu ở khu vực biển Ả Rập để đảm bảo an toàn.
Việc phải mang thêm nhiên liệu để tăng tầm hoạt động khiến máy bay Mỹ giảm tải trọng vũ khí, làm suy yếu đáng kể hiệu quả không kích, dù sở hữu ưu thế công nghệ vượt trội.
Ít nhất 12 UAV MQ-9 Reaper bị bắn hạ, mỗi chiếc trị giá khoảng 40 đến 56 triệu đô la (1.000-1.400 tỷ đồng), cho thấy môi trường phòng không Iran vẫn rất nguy hiểm đối với các phương tiện không người lái.
Một số tổn thất khác đến từ “hỏa lực nhầm” khi F-15E bị bắn rơi, cùng vụ rơi máy bay tiếp dầu KC-135 tại Iraq khiến thiệt hại 70-80 triệu đô la (tương đương hàng nghìn tỷ đồng) và toàn bộ phi hành đoàn thiệt mạng.
Ngay cả tiêm kích tàng hình F-35 cũng bị trúng đạn phòng không Iran, buộc phải hạ cánh khẩn cấp. Điều này đặt dấu hỏi lớn về khả năng sống sót của khí tài hiện đại trong môi trường tác chiến thực tế.
Trong khi Mỹ sử dụng vũ khí đắt đỏ, Iran đáp trả bằng UAV giá chỉ từ 20.000 đến 50.000 đô la và tên lửa đạn đạo chỉ trị giá một triệu đô la, tạo nên chênh lệch chi phí cực lớn.
Chiến lược của Tehran không nhằm thắng nhanh mà khiến đối phương phải tiêu hao tài chính khổng lồ, buộc Mỹ phải trả giá đắt cho từng mục tiêu bị tấn công, dù thiệt hại thực tế không mang tính quyết định.
Iran tận dụng “trục kháng chiến” gồm lực lượng Houthi, Hezbollah và các nhóm dân quân Shiite tại Iraq, tạo áp lực đa hướng, buộc Mỹ và đồng minh phải phân tán nguồn lực đối phó.
Việc kiểm soát eo biển Hormuz cùng nguy cơ phong tỏa Bab el-Mandeb có thể khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu gián đoạn, gia tăng áp lực kinh tế lên phương Tây.
Mô hình vũ khí đắt đỏ của Mỹ bộc lộ điểm yếu khi đối đầu xung đột bất đối xứng. Tên lửa đánh chặn trị giá hàng triệu USD lại phải tiêu diệt UAV giá rẻ, tạo ra sự mất cân bằng rõ rệt.
Trong khi đó, việc thiếu các hệ thống giá rẻ và sản xuất quy mô lớn khiến Mỹ khó duy trì cường độ xung đột kéo dài, đặc biệt khi phải đối mặt với đối thủ sẵn sàng đánh đổi chi phí thấp.
Iran khó có thể giành chiến thắng tuyệt đối trước Mỹ, nhưng chiến lược “làm đối phương kiệt quệ” đang phát huy hiệu quả. Trong cuộc đối đầu này, bài toán chi phí có thể quan trọng không kém sức mạnh quân sự.
