Tờ South China Morning Post (SCMP) ngày 27/9 đưa tin, theo thông tin từ truyền thông nhà nước Indonesia và giới chuyên gia, Indonesia đang cân nhắc nguồn vốn đầu tư từ Trung Quốc để xây dựng mạng lưới đường sắt quy mô lớn dài 2.772 km chạy qua Kalimantan – một khu vực rộng lớn và giàu tài nguyên – sau khi hoàn thành tuyến đường sắt cao tốc đầu tiên tại Đông Nam Á nối thủ đô Jakarta và thành phố Bandung thuộc tỉnh Tây Java của Indonesia.
Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng mọi thỏa thuận thương mại trong tương lai có thể sẽ được đàm phán một cách thận trọng, do những áp lực tài chính từng đeo bám một dự án đường sắt cao tốc trước đó cũng như những thách thức khiến dự án tàu điện ngầm tại tỉnh du lịch Bali của nước này (nơi thường xuyên xảy ra ùn tắc giao thông) bị đình trệ.
Hành khách tự chụp ảnh trên toa tàu thuộc tuyến đường sắt cao tốc Jakarta - Bandung ở Indonesia. Ảnh: Tân Hoa Xã
Chính phủ Indonesia đang "xem xét" khả năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài để xây dựng mạng lưới đường sắt xuyên Kalimantan, theo phát biểu của Bộ trưởng Giao thông Vận tải Indonesia Dudy Purwagandhi được hãng thông tấn Antara của nước này trích dẫn. Bộ trưởng Purwagandhi cho biết Trung Quốc và Nga đã bày tỏ sự quan tâm đến dự án này.
Trong khi đó, Siwage Dharma Negara - một chuyên gia người Indonesia và là nghiên cứu viên cấp cao tại Viện ISEAS – Yusof Ishak ở Singapore - nhận định: "Tôi cho rằng Trung Quốc có thể cung cấp cho Indonesia một hệ sinh thái đường sắt toàn diện, bao gồm nguồn vốn, chuyên môn kỹ thuật, công nghệ và nhân sự giàu kinh nghiệm."
Ông Negara lưu ý rằng tuyến đường sắt cao tốc "Whoosh" dài 142,8 km – do các nhà thầu nhà nước Trung Quốc xây dựng trên đảo Java đông dân cư của Indonesia – đã "chứng minh năng lực kỹ thuật mạnh mẽ của Trung Quốc".
Mạng lưới đường sắt xuyên Kalimantan trên đảo Borneo của Indonesia được đề xuất nhằm mục đích kết nối các khu vực riêng lẻ trong vùng, như một phần của kế hoạch mở rộng dài hạn đến năm 2045. Vùng đất giàu khoáng sản này là nơi đặt Nusantara - thủ đô mới theo quy hoạch của Indonesia - nhưng hiện vẫn chưa có mạng lưới đường sắt công cộng nào đi vào hoạt động.
David Feng - một chuyên gia độc lập về đường sắt - cho biết các nhà thầu Trung Quốc có thể tận dụng kinh nghiệm dày dặn tích lũy từ việc thi công trên nhiều dạng địa hình trong nước; điều này mang lại cho họ lợi thế so với các đối thủ từ những quốc gia nhỏ hơn, đồng thời có khả năng giúp tiết kiệm chi phí.
"Trung Quốc đã thực hiện các dự án trên khắp đất nước mình, nên họ đã có kinh nghiệm với mọi điều kiện địa chất", ông Feng nhận định. Chuyên gia này lưu ý rằng, tại Indonesia, "độ ẩm có thể cao hơn nhiều, địa hình kém ổn định và những vấn đề tương tự".
Ông Feng nói thêm rằng bản thân kỳ vọng Trung Quốc sẽ đưa cả một chuỗi cung ứng tích hợp các nhà thầu đường sắt sang Indonesia, bao gồm từ đội ngũ nghiên cứu tính khả thi cho đến các đơn vị thi công đường sắt.
Phải cân nhắc kỹ lưỡng
Tuy nhiên, những hệ quả từ dự án Whoosh có thể khiến các nhà hoạch định chính sách của Indonesia phải cân nhắc kỹ lưỡng. Tuyến đường sắt này đã gánh khoản nợ lên tới hàng tỷ USD do chi phí đội lên cao và tiến độ bị trì hoãn, làm dấy lên lo ngại về các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng trong tương lai do Trung Quốc hậu thuẫn.
Chuyên gia Negara gọi quá trình xây dựng Whoosh là một "bài học cảnh tỉnh về vấn đề tài chính dự án"; bài học này có thể thúc đẩy giới chức tại Jakarta đàm phán cẩn trọng hơn về việc bên nào sẽ gánh chịu rủi ro thương mại trong các dự án tương lai.
Paramitaningrum - giảng viên quan hệ quốc tế tại Đại học Bina Nusantara ở Jakarta - cho biết dự án Kalimantan cũng đặt ra những thách thức lớn về mặt hậu cần, đồng thời mô tả đây là dự án "có rủi ro cao xét về vị trí địa lý, cũng như các vấn đề kỹ thuật và tài chính".
"Nếu các nhà đầu tư Trung Quốc tham gia, liệu họ có áp dụng các phương thức giống như khi triển khai dự án Whoosh hay không? Liệu họ có thể hoàn thành dự án này đúng hạn và đảm bảo chất lượng tốt hay không?", chuyên gia này đặt câu hỏi.
Trong khi đó, Trung Quốc đã điều chỉnh chiến lược quốc tế tổng thể của mình. Theo báo cáo từ Trung tâm Tài chính và Phát triển Xanh thuộc Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), sau nhiều năm cho các nước đang phát triển vay vốn ồ ạt, Bắc Kinh bắt đầu thắt chặt cách tiếp cận đối với việc tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường từ khoảng năm 2020, bao gồm cả việc chuyển hướng sang các dự án quy mô nhỏ hơn.
Bản đồ hệ thống tàu điện ngầm Bali, Indonesia. Ảnh: Future Southeast Asia
Một vấn đề khác gây lo ngại là việc Bali đã từ bỏ kế hoạch xây dựng hệ thống tàu điện ngầm trị giá 20 tỷ USD (dự án vốn đã được khởi công vào năm 2024), theo thông tin hồi tháng 8 năm nay trên cổng thông tin Bali Discovery.
Tập đoàn Xây dựng Đường sắt Trung Quốc (CRCC) - đơn vị từng tham gia xây dựng tuyến đường sắt Whoosh - đã hợp tác với các doanh nghiệp địa phương trong dự án tại Bali. Mặc dù việc các dự án bị hủy bỏ hoặc cắt giảm quy mô không phải là điều mới mẻ đối với các nhà thầu đường sắt Trung Quốc, nhưng chuyên gia Feng nhận định rằng "rõ ràng điều này vẫn gây ra tác động (đối với CRCC)".
Hôm 26/9, người phát ngôn của Tổng cục Đường sắt Indonesia – cơ quan quản lý và quy hoạch đường sắt quốc gia của nước này – chia sẻ với SCMP rằng Bali đang chuyển hướng sang phát triển hệ thống vận tải đường sắt nhanh tự hành chạy bằng điện; hiện nhà điều hành đường sắt quốc doanh chính của Indonesia đang tiến hành nghiên cứu sơ bộ cùng các "bên liên quan".
Người phát ngôn của Tổng cục Đường sắt Indonesia không nêu rõ liệu các nhà thầu Trung Quốc có tham gia xây dựng hệ thống vận tải nói trên hay không.
