Lực lượng Houthi chỉ trong thời gian ngắn đã chiếm được nhiều vị trí chiến lược quan trọng, kiểm soát hầu hết bờ biển nhìn ra Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb. Lực lượng chính phủ chống trả yếu ớt.
Mỹ từ chối yêu cầu giúp đỡ của Ả Rập Saudi. Cuộc chiến vẫn đang tiếp diễn, nhưng lợi thế đang thuộc về Houthi.
Houthi phát động cuộc tổng tấn công lớn nhất kể từ năm 2022
Từ đầu tháng 9/2026, lực lượng Houthi của Yemen đã tiến hành một chiến dịch tấn công chớp nhoáng nhằm vào quân chính phủ.
Ngày 10/9/2026, sau các cuộc giao tranh ác liệt với lực lượng chính phủ, Houthi đã chiếm được hơn 5.400 km² lãnh thổ, trong đó có thành phố cảng chiến lược Mokha và thị trấn ven biển Dhabab. Lực lượng này đồng thời kiểm soát toàn bộ bờ biển Yemen nhìn ra Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb — huyết mạch giao thương và vận tải dầu mỏ nối Ả Rập Saudi với Ấn Độ Dương và thế giới.
Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đã hoàn toàn mất lối ra Biển Đỏ.
Các tay súng Houthi tham gia cuộc diễu hành của những người đã hoàn thành chương trình huấn luyện quân sự tại thủ đô Sanaa, Yemen, ngày 18/12/2024. Ảnh tư liệu. Nguồn: REUTERS/Khaled Abdullah.
Các công sự đang được xây dựng, radar đang được lắp đặt và các đường hầm đang được đào tại những vùng lãnh thổ mới. Các đầu cầu ven biển quan trọng đã bị mất, buộc lực lượng chính phủ phải di chuyển các trung tâm chỉ huy vào sâu trong đất liền.
Sau khi kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb, Houthi tăng cường các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào những mục tiêu bên trong lãnh thổ Ả Rập Saudi. Các mục tiêu gồm cơ sở dầu mỏ của Tập đoàn Aramco, đường ống dẫn dầu Đông – Tây, cảng Yanbu, các thành phố Taif, Baish, Farasan và khu vực căn cứ không quân tại Khamis Mushait.
Ngày 19/9/2026, Houthi tấn công thủ đô Riyadh bằng tên lửa đạn đạo, khiến Sân bay quốc tế King Khalid phải tạm ngừng hoạt động.
Hiện nay, giao tranh ác liệt vẫn đang diễn ra nhằm giành quyền kiểm soát các thành phố Marib và Taiz, những thành trì của chính phủ được Ả Rập Saudi hỗ trợ. Riyadh phải đáp trả bằng các đợt không kích.
Chính quyền và quân đội Yemen cũng tuyên bố mở chiến dịch phản công nhằm giành lại các vùng lãnh thổ đã mất, nhưng không thể ngăn cản bước tiến của Houthi. Tình hình cực kỳ căng thẳng.
Cuộc xung đột đã gây ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo quy mô lớn. Theo Liên Hợp Quốc, hơn 100.000 thường dân buộc phải di tản. Nhiều người phải vượt biển bằng thuyền sang Djibouti.
Houthi là ai?
Houthi có tên chính thức là Ansar Allah — những chiến binh của Thánh Allah. Houthi đại diện cho người Zaydi, một nhánh của Hồi giáo dòng Shia, chiếm khoảng 35% dân số Yemen. Người Zaydi từng nắm quyền cai trị Yemen suốt 1.000 năm, cho đến trước khi thể chế cộng hòa được thiết lập vào năm 1962.
Hiện nay, Houthi là một tổ chức chính trị, quân sự và tôn giáo đang kiểm soát phần lớn miền bắc Yemen, tương đương khoảng 40% lãnh thổ. Khu vực này tập trung tới 2/3 dân số cả nước, bao gồm cả thủ đô Sanaa.
Gần đây, Houthi đã mở rộng phạm vi kiểm soát dọc bờ biển phía tây và tới đảo chiến lược Perim ở eo biển Bab el-Mandeb.
Phong trào được Hussein Badr al-Din al-Houthi thành lập năm 1992 tại tỉnh Sa'dah, miền bắc Yemen. Ban đầu, nhóm hoạt động như một phong trào hòa bình nhằm phục hưng tôn giáo, văn hóa và cung cấp dịch vụ xã hội cho cộng đồng người Shia thiểu số bị gạt ra ngoài lề xã hội.
Sự kiện Mỹ tấn công Iraq năm 2003 đã khiến phong trào này chuyển từ phục hưng văn hóa sang đấu tranh vũ trang. Từ năm 2004 đến năm 2010, Houthi đã tiến hành sáu cuộc chiến chống lại chính phủ của Tổng thống Yemen lúc bấy giờ là Ali Abdullah Saleh.
Năm 2004, thủ lĩnh Hussein al-Houthi bị giết. Quyền điều hành phong trào sau đó được chuyển giao cho em trai ông là Abdul-Malik al-Houthi.
Lợi dụng khoảng trống quyền lực sau làn sóng “Mùa xuân Ả Rập” năm 2011, Houthi phát động chiến dịch quân sự toàn diện. Cuối năm 2014, họ lật đổ chính phủ được quốc tế công nhận và Ả Rập Saudi hậu thuẫn, chiếm thủ đô Sanaa, chính thức đẩy Yemen vào một cuộc nội chiến khốc liệt kéo dài.
Tháng 12/2015, Ả Rập Saudi thành lập Liên minh Quân sự Hồi giáo chống khủng bố (The Islamic Military Counter Terrorism Coalition — IMCTC), với sự tham gia của hơn 30 quốc gia Hồi giáo và Ả Rập, đồng thời đưa quân can thiệp vào nội chiến Yemen. Ả Rập Saudi kỳ vọng hoạt động can thiệp quân sự này sẽ nhanh chóng dẹp tan Houthi để khôi phục chính phủ hợp hiến, nhưng không thành công và phải rút quân vào năm 2025.
Cuối năm 2023, sau khi Israel tấn công Gaza, Houthi bắt đầu tấn công Israel và các tàu thương mại ở Biển Đỏ và eo biển Bab el-Mandeb bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm thể hiện sự đoàn kết với Hamas.
Trước những mối đe dọa đối với hoạt động vận tải biển và an ninh năng lượng thế giới, Mỹ thành lập liên minh quốc tế “Người bảo vệ thịnh vượng” (Operation Prosperity Guardian — OPG), với hơn 20 nước tham gia. Liên minh này phát động một chiến dịch quân sự chống Houthi, nhưng không thể tiêu diệt lực lượng này.
Houthi không đơn thuần là một nhóm phiến quân mà hoạt động như một tổ chức chính trị — quân sự hỗn hợp, tự quản lý vùng lãnh thổ chiếm đóng. Họ có lực lượng quân sự riêng tinh nhuệ, mạng lưới tình báo và hệ thống kinh tế thời chiến.
Houthi là một thành viên quan trọng trong “Trục kháng chiến”, cùng với Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở Gaza. Đây là một liên minh chống Mỹ và Israel, được Iran tài trợ.
Mục tiêu của Houthi là củng cố quyền kiểm soát tuyệt đối, hợp pháp hóa quyền lực chính trị và tiến tới thống trị toàn bộ Yemen.
Bản đồ eo biển Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải chiến lược nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Đảo Perim nằm ở khu vực hẹp nhất của eo biển, giữa bờ biển Yemen và Djibouti. Đồ họa: Archer90
Ý nghĩa chiến lược của eo biển Bab el-Mandeb và đảo Perim
Eo biển Bab el-Mandeb là động mạch biển trọng yếu nhất thế giới nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Tuyến đường ngắn nhất từ châu Á đến châu Âu đi qua kênh đào Suez.
Khoảng 12% thương mại hàng hải thế giới và 6–8 triệu thùng dầu cùng khí hóa lỏng mỗi ngày từ Trung Đông đi qua Bab el-Mandeb để đến châu Âu và châu Á.
Đảo Perim, còn được gọi là đảo Mayyun, nằm ngay cửa ngõ eo biển Bab el-Mandeb. Với diện tích chỉ khoảng 13 km², hòn đảo núi lửa của Yemen này nằm ở điểm hẹp nhất của tuyến đường thủy quốc tế nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.
Perim đóng vai trò địa chiến lược cực kỳ quan trọng, là thành trì của eo biển Bab el-Mandeb. Từ đây, lực lượng kiểm soát đảo có thể trực tiếp giám sát các tuyến đường thủy quốc tế, bảo vệ hoặc đe dọa các tàu qua lại eo biển Bab el-Mandeb.
Đảo Perim đóng vai trò như một vị trí tiền tiêu, nằm giữa một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất trên thế giới. Với độ sâu hơn 30 mét, có nơi sâu hơn 300 mét, Perim được coi là cảng nước sâu tự nhiên và một “tàu sân bay không thể đánh chìm”.
Eo biển Bab el-Mandeb tạo thành mối liên kết giữa Biển Đỏ, Vịnh Aden và Biển Ả Rập, nơi các tàu thương mại và tàu chở dầu thường xuyên qua lại. Đây là một động mạch quan trọng đối với thương mại quốc tế và hoạt động vận chuyển dầu mỏ.
Việc phong tỏa hòn đảo này buộc các tàu chở dầu và tàu container đang đi trên tuyến Biển Đỏ – kênh đào Suez phải chuyển hướng, vòng qua Mũi Hảo Vọng. Điều này làm thời gian di chuyển tăng thêm 10–15 ngày, đồng thời làm gia tăng chi phí vận chuyển hàng hóa và bảo hiểm.
Ngày 11/9/2026, Houthi đã chiếm đảo Perim. Điều này cho phép lực lượng này thiết lập quyền kiểm soát trên thực tế đối với toàn bộ eo biển Bab el-Mandeb và tiến hành một cuộc phong tỏa hàng hải, đặc biệt nhằm vào các tàu của Ả Rập Saudi.
Những thành công quân sự vừa qua đã làm thay đổi toàn bộ cán cân quyền lực, mang lại cho Houthi những lợi thế chiến lược, kinh tế và chính trị quan trọng trong cuộc đối đầu với chính phủ Yemen và Ả Rập Saudi.
Vì sao Houthi nhanh chóng giành được thành công?
Yếu tố quan trọng nhất giúp Houthi đạt được bước tiến nhanh chóng như vậy không hẳn là do họ quá mạnh, mà là do sự suy yếu trong nội bộ liên minh chống Houthi. Liên minh chống Houthi tại Yemen do Ả Rập Saudi hậu thuẫn thực chất là một tập hợp gồm nhiều nhóm vũ trang có lợi ích và tham vọng chính trị xung đột lẫn nhau.
Nỗ lực của Ả Rập Saudi nhằm thống nhất các lực lượng này vào đầu năm 2026 đã không thành công. Sự chia rẽ và thiếu phối hợp trên thực địa vẫn bộc lộ rõ, khiến họ tháo lui hàng loạt khi bị tấn công bất ngờ.
Trong khi đó, Houthi đã tận dụng giai đoạn yên tĩnh sau thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 để bí mật tuyển mộ hàng loạt binh sĩ và tích lũy vũ khí, đặc biệt là tên lửa và máy bay không người lái. Vào thời điểm phát động tấn công, ưu thế quân sự của lực lượng này so với quân đội chính quy Yemen trong một số lĩnh vực đã trở nên áp đảo.
Là một mắt xích quan trọng trong “Trục kháng chiến” do Iran hậu thuẫn, Houthi nhận được sự hỗ trợ rất lớn về thông tin tình báo và định hướng chiến lược từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Theo một số nguồn tin tình báo, cuộc tiến quân của Houthi dọc theo bờ Biển Đỏ được các cố vấn IRGC trực tiếp dẫn dắt. Tehran coi đây là việc mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến toàn cầu chống Mỹ và Israel.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã từ chối lời kêu gọi trực tiếp của Thái tử Ả Rập Saudi Mohammed bin Salman về việc không kích lực lượng Houthi.
Washington hiện đang thiếu vũ khí, muốn dồn lực cho eo biển Hormuz và tránh sa lầy vào một mặt trận mới tại Yemen. Việc thiếu hỏa lực hỗ trợ trực tiếp từ Mỹ làm suy giảm nghiêm trọng tinh thần chiến đấu của quân chính phủ Yemen.
Hiệp ước phòng thủ chung Mecca, được ký ngày 7/8/2026 giữa Ả Rập Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, coi một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên là cuộc tấn công nhằm vào tất cả các thành viên. Tuy nhiên, cả Ankara và Islamabad đều án binh bất động, không sẵn sàng bảo vệ Ả Rập Saudi.
Houthi mở chiến dịch tấn công đồng loạt trên nhiều hướng, áp dụng chiến thuật bất ngờ khiến đối thủ không kịp trở tay. Lực lượng này phối hợp giữa hoạt động tiến quân trên bộ với việc sử dụng UAV và tên lửa đánh sâu vào các căn cứ quân sự và hạ tầng năng lượng, dầu khí của Ả Rập Saudi, buộc Riyadh phải tập trung phòng thủ trong nước thay vì chi viện cho các lực lượng tại Yemen.
Khinh hạm FGS Hessen của Đức hoạt động cùng một tàu thương mại tại khu vực phía nam Biển Đỏ trong khuôn khổ chiến dịch phòng thủ EUNAVFOR ASPIDES. Ngày 21/3/2024, chiến hạm Đức đã đánh chặn một phương tiện mặt nước không người lái xuất phát từ khu vực do Houthi kiểm soát tại Yemen. Ảnh tư liệu: EUNAVFOR ASPIDES/EEAS.
Cục diện Trung Đông thay đổi
Bất chấp sự phủ nhận từ Tehran, các nguồn tin tình báo cho biết Iran đóng vai trò trực tiếp và hết sức quan trọng trong cuộc tấn công của Houthi.
Theo các nguồn tin này, chỉ huy cấp cao của IRGC, Tướng Abdolrez Shahlai, người đứng đầu lực lượng Quds trong khu vực, đã trực tiếp chỉ đạo chiến dịch.
Song song với việc Iran chặn eo biển Hormuz, việc Houthi chiếm giữ eo biển Bab el-Mandeb đã tạo ra một “gọng kìm”, giúp Tehran siết chặt các tuyến huyết mạch năng lượng toàn cầu và có thêm một con bài cực kỳ nặng ký trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ và phương Tây trong tương lai.
Việc Houthi kiểm soát hoàn toàn Yemen đồng nghĩa với việc Iran củng cố vững chắc vị thế tại bờ eo biển Bab el-Mandeb. Cùng với eo biển Hormuz, Tehran sẽ giành quyền kiểm soát trên thực tế đối với hai động mạch hàng hải chính của thế giới, nơi dầu mỏ, khí hóa lỏng và hàng hóa được vận chuyển từ châu Á đến châu Âu.
Riyadh sẽ mất các tuyến đường xuất khẩu dầu thay thế. Đường ống dẫn dầu Đông – Tây, được xây dựng để tạo ra tuyến xuất khẩu thay thế eo biển Hormuz và có đầu ra hướng ra Biển Đỏ, sẽ liên tục bị đe dọa.
Ả Rập Saudi sẽ phải đối mặt với một quốc gia thân Iran, có thái độ thù địch mạnh mẽ và sở hữu năng lực tên lửa ngay sát biên giới.
Với việc Houthi kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb, cùng với việc Iran gây áp lực tại eo biển Hormuz, Tehran và “Trục kháng chiến” sẽ nắm giữ hai nút thắt hàng hải quan trọng nhất thế giới, kiểm soát dòng chảy của hơn 20% lượng dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu.
Yemen sẽ trở thành bàn đạp quân sự vững chắc nhất của Iran tại bán đảo Ả Rập, giúp nước này gia tăng đáng kể đòn bẩy địa chính trị trước các quốc gia vùng Vịnh và Israel.
Riyadh sẽ phải đối mặt với một quốc gia Houthi thù địch ngay sát biên giới phía nam. Khi đường ống dẫn dầu Đông – Tây bị đe dọa, Ả Rập Saudi buộc phải lựa chọn: hoặc tiếp tục chịu tổn thất kinh tế, hoặc phải thỏa hiệp và đối thoại trực tiếp với Houthi và Iran nhằm tìm kiếm một giải pháp.
Năm 2023, tại thủ đô Sanaa, ba bên gồm Ả Rập Saudi, Chính phủ Yemen và lực lượng Houthi đã đàm phán dưới sự trung gian của Liên Hợp Quốc. Các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn vĩnh viễn, nhất trí với một lộ trình hòa bình do Liên Hợp Quốc đề xuất và hướng tới một giải pháp chính trị toàn diện.
Tuy nhiên, thỏa thuận này đã không được các bên thực hiện. Cuộc xung đột ở Yemen không thể được giải quyết bằng biện pháp quân sự.
Các bên xung đột cần sớm trở lại bàn đàm phán để tìm ra giải pháp bảo đảm lợi ích của tất cả các bên liên quan.
