Nằm trong vùng trũng Farafra, giữa sa mạc phía Tây Ai Cập, Sa mạc Trắng (Sahara el Beyda) là một trong những cảnh quan địa chất kỳ lạ nhất Sahara. Thay vì chỉ có những đồi cát vàng, nơi đây xuất hiện cả một “thành phố đá” màu trắng với những cột đá, mái vòm và khối đá hình nấm trải dài đến tận chân trời. Khu vực này được Ai Cập bảo vệ như một khu bảo tồn thiên nhiên từ năm 2002.

Ảnh: yourvacationtrip

Nhưng tại sao giữa Sahara lại có một sa mạc trắng như tuyết?

Câu trả lời nằm trong quá khứ xa xôi, khi khu vực này hoàn toàn khác ngày nay. Những lớp đá phấn và đá vôi trắng ở Farafra có nguồn gốc từ các trầm tích biển hình thành trong Kỷ Phấn Trắng, khi vùng đất này từng nằm dưới một vùng biển cổ. Nghiên cứu địa chất cho thấy hệ tầng Khoman, thành phần quan trọng tạo nên cảnh quan Sa mạc Trắng, chủ yếu gồm đá phấn hình thành trong môi trường biển ngoài khơi vào cuối kỷ Phấn Trắng.

Ảnh: jensassmann

Sau hàng chục triệu năm, biển rút đi, các lớp trầm tích bị nâng lên và phơi ra trước khí hậu khắc nghiệt. Nước, gió và đặc biệt là những hạt cát bị gió cuốn đã bắt đầu bào mòn lớp đá mềm. Những phần đá yếu biến mất trước, trong khi những phần cứng hơn tồn tại, tạo thành các khối đá với hình dạng kỳ quái.

Đó là lý do một số tảng đá trông giống nấm khổng lồ, cây, nấm tuyết hay những con vật hóa đá. Hình dạng của chúng không phải do con người tạo ra mà là kết quả của quá trình phong hóa và xói mòn kéo dài qua thời gian địa chất. Các nghiên cứu về địa mạo tại đây ghi nhận rất nhiều dạng địa hình đặc biệt, từ những mặt đá bị phong hóa đến các đồi đá phấn dạng nấm và những khối đá cô lập.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều thú vị là Sa mạc Trắng không thực sự chỉ có màu trắng. Những mảng đá phấn sáng màu nổi bật giữa cát vàng và nâu, tạo nên một khung cảnh thay đổi liên tục theo ánh sáng. Lúc bình minh hoặc hoàng hôn, những khối đá trắng có thể chuyển sang màu hồng, cam hoặc vàng nhạt; dưới ánh trăng, cả vùng đất lại mang vẻ lạnh lẽo giống một cảnh quan vùng cực.

Và dưới chân những “tác phẩm điêu khắc” này còn có những dấu tích giúp các nhà địa chất đọc lại lịch sử cổ đại của khu vực, trong đó có hóa thạch và những đặc điểm địa chất hình thành từ hàng triệu năm trước.

Sa mạc Trắng vì thế không chỉ là một nơi đẹp đến khó tin. Nó giống như một cuốn sách địa chất khổng lồ, nơi mỗi tảng đá là một trang ghi lại thời kỳ Sahara từng là một phần của thế giới biển cổ đại.