Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, minh bạch thông tin là nguyên tắc tối thượng trong hoạt động mua sắm công, nhằm đảm bảo môi trường cạnh tranh bình đẳng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước. Việc công khai kịp thời, đầy đủ các dữ liệu đấu thầu không chỉ là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc mà còn là thước đo về năng lực quản trị hành chính và tinh thần thượng tôn pháp luật của cơ quan làm chủ đầu tư.

Tuy nhiên, qua quá trình rà soát lịch sử trúng thầu của Công ty TNHH Tiến Thành (mã số thuế 1200411591, địa chỉ trụ sở chuẩn hóa tại xã Tân Phước 1, tỉnh Đồng Tháp), hàng loạt dấu hiệu bất thường về kỷ cương hành chính và nghĩa vụ công khai thông tin đã lộ diện. Đáng chú ý, các dấu hiệu này lặp đi lặp lại có tính hệ thống tại nhiều cơ quan làm chủ đầu tư cấp cơ sở, tạo ra những khoảng tối cản trở nghiêm trọng quyền giám sát công dân và cơ quan quản lý.

Khoảng trễ trong nghĩa vụ công khai kết quả lựa chọn nhà thầu

Điển hình cho sự chậm trễ trong công tác đăng tải thông tin kết quả lựa chọn nhà thầu là hai gói thầu chỉ định thầu diễn ra tại Phòng Kinh tế xã An Hữu (tỉnh Đồng Tháp). Cụ thể, tại Gói thầu Thi công xây dựng khắc phục sạt lở sông Cái Cối bờ Nam (Đoạn hộ Lê Thanh Thủy), Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu số 73/QĐ-CĐT đã được ký ban hành từ ngày 11/06/2026, giao thầu cho Công ty TNHH Tiến Thành với giá 661.500.000 đồng. Cùng ngày 11/06/2026, Quyết định phê duyệt số 76/QĐ-CĐT đối với Gói thầu Thi công xây dựng khắc phục sạt lở sông Cái Cối bờ Bắc (Đoạn hộ Nguyễn Văn Bên) cũng được ban hành, ấn định giá trúng thầu cho Công ty TNHH Tiến Thành là 974.400.000 đồng.

Thay vì nhanh chóng công khai kết quả lựa chọn nhà thầu lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo đúng quy định, công tác đăng tải thông tin tại chủ đầu tư này lại ghi nhận sự trì hoãn kéo dài. Phải đến 08 giờ 16 phút và 08 giờ 23 phút ngày 30/06/2026, tức sau gần 3 tuần kể từ ngày ký quyết định gốc, thông tin về hai gói thầu này mới chính thức xuất hiện trên hệ thống. Độ trễ công bố lên tới 19 ngày tự nhiên (tương đương 14 ngày làm việc). Con số này vượt quá rất nhiều lần so với khung thời gian tối đa 05 ngày làm việc quy định tại khoản 5 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn của Thông tư số 79/2025/TT-BTC.

Tại Gói thầu Thi công xây dựng công trình xử lý sạt lở tuyến kênh 7 từ hộ Lâm Văn Bé Tư đến hộ Nguyễn Thị Chò, xã Hội Cư do Văn phòng HĐND và UBND xã Hội Cư làm chủ đầu tư. Mặc dù Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu số 569/QĐ-VP đã được ký ban hành từ ngày 27/03/2026, giao thầu cho Công ty TNHH Tiến Thành với giá 1.849.886.000 đồng.

Hiện tượng đồng điệu hệ thống và những phép tính thương thảo "vừa khít" 5%

Khi đi sâu phân tích và thực hiện các phép tính toán học đối với dữ liệu tài chính của các gói thầu chỉ định thầu sạt lở trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp giao cho Công ty TNHH Tiến Thành thi công trong năm 2026, các chuyên gia dữ liệu đấu thầu không khỏi ngỡ ngàng trước sự trùng lặp số liệu kỳ lạ tại nhiều địa phương cấp cơ sở khác nhau.

Tại Gói thầu Thi công xây dựng thuộc Dự án Xử lý sạt lở, sụp lún đường bờ Đông sông Cổ Cò do UBND xã Mỹ Lợi làm chủ đầu tư, giá dự toán phần xây lắp được phê duyệt ở mức 1.012.855.582 đồng. Sau quá trình thương thảo hợp đồng, giá trúng thầu của Công ty TNHH Tiến Thành được ấn định là 962.200.000 đồng. Thực hiện phép tính tỷ lệ tiết kiệm ngân sách, kết quả cho ra con số tròn trĩnh là 5% (tiết kiệm đúng 50.655.582 đồng).

Kịch bản "vừa khít" 5% này tiếp tục được lặp lại một cách hoàn hảo tại địa bàn xã An Hữu. Đối với dự án khắc phục sạt lở bờ Nam sông Cái Cối (hộ Lê Thanh Thủy), giá dự toán xây dựng được duyệt là 1.025.721.118 đồng, giá trúng thầu thương thảo của Tiến Thành là 974.400.000 đồng, đạt tỷ lệ giảm giá chính xác là 5%. Song song đó, tại dự án sạt lở bờ Bắc sông Cái Cối (hộ Nguyễn Văn Bên), giá dự toán xây lắp được duyệt là 696.377.512 đồng, giá trúng thầu của Tiến Thành là 661.500.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm qua thương thảo tiếp tục dừng lại ở mức đúng khít 5%.

Sự trùng hợp lặp đi lặp lại ở nhiều địa bàn xã khác nhau đối với cùng một nhà thầu Tiến Thành đã thu hút sự chú ý đặc biệt khi đối chiếu với hành lang pháp lý hiện hành. Theo điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP và hướng dẫn kiểm soát chi tiêu tại Công văn 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính, mức tiết kiệm tối thiểu 5% đối với gói thầu xây lắp chỉ áp dụng bắt buộc cho hình thức chỉ định thầu xây lắp thông thường (các gói thầu có tính chất tương tự gói thầu trước đó đã tổ chức đấu thầu rộng rãi thành công trong vòng 05 năm). Đối với các gói thầu khẩn cấp khắc phục hậu quả thiên tai, sạt lở (điểm b khoản 1 Điều 78), luật không áp đặt khung tỷ lệ cứng này mà giao quyền cho chủ đầu tư thương thảo linh hoạt theo điều kiện thị trường.

Việc các gói thầu xử lý thiên tai cấp bách tại xã Mỹ Lợi và xã An Hữu vốn được phép đàm phán linh hoạt nhưng đều đạt kết quả giảm giá chính xác tuyệt đối 5% đã đặt ra một dấu hỏi lớn cho công tác quản lý tài chính công. Dư luận và các cơ quan thanh tra hoàn toàn có cơ sở để đặt câu hỏi: Liệu các con số tiết kiệm "đẹp như vẽ" này là kết quả của những buổi đàm phán thực chất, chi tiết đến từng biện pháp kỹ thuật, đơn giá vật tư để bảo vệ tối đa ngân sách công, hay thực chất chỉ là một phép tính ngược cơ học được thiết lập sẵn trên bàn thương thảo nhằm "hợp thức hóa" hồ sơ theo đúng thói quen áp dụng hạn mức khống chế của các gói thầu chỉ định thầu xây lắp thông thường?

Yêu cầu tuân thủ hành chính và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Nhìn nhận vấn đề dưới lăng kính pháp lý và quản trị công, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) thẳng thắn phân tích: "Việc chậm công bố quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu và việc công khai chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ thông tin về giá gói thầu/giá dự toán gốc trong các thông báo kết quả chỉ định thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là những biểu hiện không tuân thủ nghiêm túc các nguyên tắc công khai, minh bạch của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15). Cụ thể, khoản 5 Điều 33 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và các quy định biểu mẫu số hóa (webform) ban hành kèm theo Thông tư số 79/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính đã quy định rất rõ: trong thời hạn chậm nhất là 05 ngày làm việc kể từ ngày văn bản phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu được ban hành, chủ đầu tư hoặc bên mời thầu bắt buộc phải đăng tải đầy đủ kết quả lên hệ thống."

Cũng theo Luật sư Võ Quang Vinh, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu đã chỉ đạo rất quyết liệt về việc nâng cao vai trò, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Theo tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg, người đứng đầu cơ quan, đơn vị làm chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính minh bạch, công bằng và hiệu quả kinh tế của các dự án thuộc phạm vi quản lý; đồng thời tuyệt đối không được để xảy ra tình trạng trì hoãn công bố kết quả hay che giấu thông tin dự toán trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Việc liên tục áp dụng cơ chế chỉ định thầu rút gọn cho một doanh nghiệp quy mô nhỏ chỉ đăng ký chính thức 02 nhân sự thực hiện đồng thời 8 công trình khẩn cấp, đi kèm với sự chậm trễ có hệ thống trong nghĩa vụ đăng tải thông tin pháp lý, là một chuỗi dấu hiệu bất thường cần được các cơ quan thanh tra tỉnh Đồng Tháp khẩn trương vào cuộc kiểm tra, rà soát làm rõ.

Môi trường đầu tư và mua sắm công đòi hỏi tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế thực chất. Đã đến lúc các cơ quan quản lý nhà nước cần có những động thái chấn chỉnh mạnh mẽ, quy trách nhiệm nghiêm khắc đến từng cá nhân, tập thể liên quan để bảo vệ kỷ cương pháp luật đấu thầu và bảo đảm tính thực chất, an toàn cho dòng vốn đầu tư công.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.