Chia sẻ về tiến trình nâng hạng MSCI tại chương trình "Café Chứng", ông Phạm Lưu Hưng, Giám đốc Phân tích SSI Research cho rằng bài học từ Indonesia cho thấy MSCI coi trọng việc thực thi thực tế hơn những chính sách mới dừng ở khâu ban hành hoặc cam kết. Vì vậy, điều quan trọng với Việt Nam không phải trông chờ dòng tiền rút khỏi Indonesia dịch chuyển sang, mà là tháo gỡ các điểm nghẽn để đáp ứng tiêu chí nâng hạng.
Nhiều điểm nghẽn đang dần được tháo gỡ
Một số chuyển biến tích cực đã xuất hiện ở vấn đề tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float). Petrolimex (PLX) đã giải quyết được một phần vấn đề, trong khi BSR và một số doanh nghiệp thuộc khối PVN có kế hoạch cụ thể hơn cho năm 2027. Với doanh nghiệp tư nhân, tỷ lệ free-float của Masan High-Tech Materials (MSR) cũng tăng lên sau khi Masan thoái vốn một phần.
Ở khía cạnh sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu nước ngoài hiệu dụng của thị trường Việt Nam đang cải thiện qua từng năm, một phần nhờ ngày càng có nhiều cổ phiếu được niêm yết với tỷ lệ sở hữu nước ngoài ở mức tối đa. Việc rà soát ngành nghề kinh doanh để xác định lại giới hạn sở hữu nước ngoài tại một số doanh nghiệp cũng đang được tiến hành.
Theo ước tính của ông Hưng, nhóm doanh nghiệp phải hạ tỷ lệ sở hữu nước ngoài xuống 0% để phục vụ quá trình rà soát, phân loại ngành nghề có tổng vốn hóa khoảng 2-3% toàn thị trường. Trong đó, chỉ khoảng 1-2 doanh nghiệp lớn nằm trong tầm ngắm của các quỹ chỉ số. Do đó, đây không phải trở ngại quá lớn và có thể được xử lý trong thời gian tương đối ngắn.
Dù các vấn đề về free-float và sở hữu nước ngoài đang có chuyển biến, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vẫn cần được triển khai rõ ràng hơn để MSCI có cơ sở đánh giá.
Theo ông Hưng, các thông tư hướng dẫn đã có, tạo tiền đề cho hoạt động kiểm thử và xây dựng mô hình triển khai. CCP có thể được triển khai trong quý I/2027 hoặc chậm nhất là quý II/2027, theo các mốc thời gian được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đề cập.
Nếu các thay đổi được thực hiện đúng tiến độ, triển vọng nâng hạng có thể rõ ràng hơn vào cuối quý I hoặc đầu quý II/2027, khi nhà đầu tư nước ngoài có thêm cơ sở đánh giá khả năng tăng trưởng và cơ hội đầu tư tại Việt Nam.
MSCI có thể nâng hạng chứng khoán Việt Nam vào 2029, 10 tỷ USD chờ "đổ bộ"
Trên cơ sở tiến độ cải cách, ông Hưng đưa ra hai kịch bản. Trong kịch bản cơ sở, Việt Nam có thể được đưa vào diện xem xét nâng hạng năm 2028 và chính thức nâng hạng năm 2029. Nếu CCP được triển khai ngay trong những tháng đầu năm 2027, đủ thời gian để MSCI đánh giá và đưa Việt Nam vào diện xem xét từ năm 2026, lộ trình có thể sớm hơn một năm với khả năng nâng hạng vào năm 2028.
Bên cạnh thời điểm nâng hạng, quy mô dòng vốn cũng là yếu tố đáng chú ý. Ông Hưng ước tính tổng tài sản được quản lý của các quỹ theo dõi chỉ số MSCI tại thời điểm Việt Nam được nâng hạng có thể vượt 2.000 tỷ USD. Nếu Việt Nam chiếm tỷ trọng 0,5%, dòng vốn tiềm năng có thể đạt khoảng 10 tỷ USD. Đây là mức tỷ trọng giả định tương đối thấp; tỷ trọng thực tế có thể cao hơn vào thời điểm đó.
Giá trị giao dịch bình quân ngày của thị trường có thể tăng lên mức vài tỷ USD, dòng vốn 10 tỷ USD có thể chảy vào thị trường. Dù vậy, MSCI có thể phải chia quá trình phân bổ vốn thành nhiều đợt, tương tự cách FTSE triển khai với Việt Nam.
Trong kịch bản cơ sở, quá trình giải ngân có thể kéo dài thêm 6-12 tháng sau khi nâng hạng, đưa thời điểm hoàn tất vào khoảng năm 2030. Với kịch bản tích cực, Việt Nam có thể nâng hạng năm 2028 và dòng vốn hoàn tất giải ngân vào khoảng năm 2029.
Theo ông Hưng, MSCI có quy mô lớn hơn đáng kể so với FTSE và phần lớn các quỹ chỉ số toàn cầu lớn theo dõi các bộ chỉ số MSCI. Vì vậy, việc nâng hạng không chỉ mở ra khả năng thu hút dòng vốn thụ động mà còn có thể thúc đẩy quá trình tổ chức hóa thị trường chứng khoán Việt Nam.
Cùng với dòng vốn quốc tế, sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức trong nước cũng có thể gia tăng trong 1-2 năm tới. Các tổ chức như SCIC có thể tham gia tích cực hơn; những thay đổi chính sách trong tương lai cũng có thể mở rộng sự tham gia của các quỹ nội địa, trong đó có các quỹ liên quan đến bảo hiểm xã hội.
Sự kết hợp giữa dòng vốn quốc tế và lực lượng nhà đầu tư tổ chức trong nước sẽ góp phần mở rộng cơ sở nhà đầu tư, tạo thêm động lực cho thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển.
