Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra cuộc thay đổi sâu rộng trong ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu khi hàng triệu ca khúc mới được sản xuất mỗi ngày chỉ bằng vài dòng lệnh đơn giản, mở ra kỷ nguyên sáng tạo hoàn toàn mới nhưng cũng kéo theo hàng loạt tranh cãi chưa có hồi kết.
Từ những công cụ hỗ trợ sáng tác như BandLab SongStarter, AIVA cho đến các nền tảng tạo nhạc hoàn chỉnh như Suno và Udio, AI hiện đã có thể tham gia gần như toàn bộ quy trình sản xuất âm nhạc, từ khâu lên ý tưởng, viết lời, sáng tác giai điệu cho đến hòa âm, phối khí và hậu kỳ.
Theo thống kê từ nền tảng nghe nhạc Deezer, khoảng 18% số bài hát được tải lên mỗi ngày hiện nay là sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng AI, cho thấy tốc độ phát triển đáng kinh ngạc của công nghệ này và áp lực ngày càng lớn đối với các nghệ sĩ truyền thống.
Sự xuất hiện của các nghệ sĩ ảo và ban nhạc được tạo bởi AI như Velvet Sundown hay Xania Monet cho thấy ranh giới giữa sản phẩm sáng tạo của con người và máy móc đang dần bị xóa nhòa, đồng thời làm thay đổi cách thị trường âm nhạc vận hành và tiếp cận khán giả.
Tuy nhiên, để tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, các mô hình AI cần được huấn luyện trên kho dữ liệu khổng lồ chứa hàng triệu tác phẩm âm nhạc có bản quyền, làm dấy lên nghi vấn về việc khai thác tác phẩm của nghệ sĩ mà chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu.
Nhiều hãng thu âm lớn trên thế giới đã khởi kiện các công ty phát triển AI với cáo buộc vi phạm bản quyền, không chỉ liên quan đến giai điệu và ca từ mà còn mở rộng sang việc mô phỏng giọng hát, phong cách biểu diễn và dấu ấn nghệ thuật riêng của nghệ sĩ nổi tiếng.
Tại Việt Nam, làn sóng AI cũng đang lan rộng khi nhiều video AI cover các ca khúc quen thuộc xuất hiện trên TikTok và YouTube, thu hút hàng triệu lượt xem nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về hành lang pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi kinh tế và giá trị sáng tạo của người làm nghệ thuật.
Dù AI có thể tạo ra âm nhạc với tốc độ chưa từng có, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ này vẫn khó thay thế con người bởi âm nhạc không chỉ là sự kết hợp của âm thanh và thuật toán mà còn là kết tinh của trải nghiệm sống, cảm xúc, ký ức và sự đồng cảm - những yếu tố tạo nên giá trị bền vững của một tác phẩm nghệ thuật.
