Ảnh minh họa
Đức từng phát triển hệ thống tàu điện đệm từ Transrapid với khả năng đạt tốc độ 450 km/h, nhưng không thể triển khai thương mại tại quê nhà do chi phí xây dựng tăng mạnh và khó tích hợp với mạng lưới đường sắt hiện hữu. Trong khi đó, Trung Quốc đã đưa công nghệ này vào khai thác tại Thượng Hải.
Transrapid là hệ thống tàu điện đệm từ được phát triển tại Đức, sử dụng lực điện từ để nâng và đẩy đoàn tàu di chuyển mà không cần bánh xe tiếp xúc trực tiếp với đường dẫn khi vận hành. Công nghệ này giúp giảm ma sát cơ học, tạo điều kiện để tàu đạt tốc độ cao.
Tuy nhiên, việc phát triển một hệ thống đường sắt hoàn toàn mới đòi hỏi nguồn vốn lớn cho đường dẫn chuyên dụng, thiết bị cấp điện và hệ thống điều khiển. Những yêu cầu này khiến Transrapid gặp khó khăn khi cạnh tranh với tàu cao tốc truyền thống.
Một trong những kế hoạch đáng chú ý nhất của Đức là xây dựng tuyến Transrapid kết nối nhà ga trung tâm Munich với sân bay thành phố. Theo nghiên cứu khả thi năm 2002, dự án ban đầu được dự toán 1,85 tỷ euro, tương đương khoảng 54.600 tỷ đồng.
Tuy nhiên, đến tháng 3/2008, các doanh nghiệp tham gia dự án cập nhật mức chi phí lên khoảng 3,2-3,4 tỷ euro, tương đương khoảng 94.400-100.300 tỷ đồng. Như vậy, nếu lấy mức dự toán cao nhất là 3,4 tỷ euro, tổng chi phí dự kiến đã tăng thêm 1,55 tỷ euro, tương đương khoảng 45.700 tỷ đồng, tức tăng gần 84% so với ban đầu.
Nguyên nhân chính khiến chi phí tăng là giá xây dựng đường hầm và nền đường cao hơn dự kiến. Trước mức đầu tư mới, Chính phủ Đức và bang Bayern không đồng ý tăng phần ngân sách đã cam kết, dẫn đến quyết định hủy dự án ngày 27/3/2008.
Cần lưu ý, đây là các con số dự toán của tuyến Munich, không phải số tiền Đức đã thực chi. Mức đầu tư 1,85 tỷ euro là dự toán ban đầu, còn 3,4 tỷ euro là chi phí ước tính sau khi điều chỉnh. Các khoản tiền được quy đổi tham khảo theo tỷ giá 1 euro tương đương 29.500 đồng.
Ngoài vấn đề tài chính, một vụ tai nạn nghiêm trọng trên tuyến thử nghiệm Emsland ngày 22/9/2006 cũng ảnh hưởng đến quá trình phát triển công nghệ. Vụ việc xảy ra khi tàu thử nghiệm va chạm với phương tiện bảo dưỡng, do sai sót trong quá trình vận hành và phối hợp.
Tuyến thử nghiệm Emsland sau đó ngừng hoạt động vào năm 2011, khép lại một giai đoạn dài nghiên cứu và thử nghiệm Transrapid tại Đức.
Trong khi Đức không triển khai được tuyến Transrapid thương mại trong nước, Trung Quốc đã sử dụng công nghệ này để xây dựng tuyến tàu điện đệm từ kết nối khu vực Longyang Road với sân bay quốc tế Phố Đông tại Thượng Hải.
Tuyến tàu được đưa vào khai thác thương mại năm 2004, có chiều dài khoảng 30 km và đạt tốc độ vận hành tối đa khoảng 431 km/h. Hệ thống giúp rút ngắn thời gian di chuyển giữa sân bay và khu vực đô thị.
Việc đưa tàu điện đệm từ vào khai thác tại Thượng Hải cho thấy công nghệ có thể được ứng dụng trong thực tế. Tuy nhiên, tuyến tàu vẫn cần hạ tầng chuyên dụng, khiến chi phí đầu tư và khả năng mở rộng trở thành những vấn đề cần cân nhắc.
Trung Quốc hiện vẫn dựa chủ yếu vào mạng lưới đường sắt cao tốc sử dụng bánh xe và đường ray truyền thống. Tuyến tàu đệm từ Thượng Hải chưa thay thế mô hình này trên quy mô toàn quốc.
Trường hợp Transrapid cho thấy ưu thế kỹ thuật chưa đủ để bảo đảm thành công thương mại. Đối với các dự án giao thông quy mô lớn, chi phí xây dựng, khả năng kết nối với hạ tầng hiện có và hiệu quả khai thác dài hạn vẫn là những yếu tố quyết định.
