Các nghiên cứu cho thấy tỉ lệ khô mắt trên thế giới dao động từ 5–50% dân số. Tại nhiều quốc gia châu Á, con số này có thể lên tới khoảng một phần ba dân số.

Thông tin trên được TS-BS Trần Minh Huy, giảng viên Bộ môn Mắt - Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch TP HCM, bác sĩ Khoa Khúc xạ - Bệnh viện Mắt TP HCM, chia sẻ tại buổi khởi động chương trình tầm soát khô mắt sớm cho cộng đồng và ra mắt bộ câu hỏi tầm soát chuẩn y khoa, tổ chức ngày 7/3.

Theo BS Huy, khô mắt là bệnh lý đa yếu tố, đặc trưng bởi sự mất cân bằng của lớp phim nước mắt – lớp màng mỏng bao phủ bề mặt nhãn cầu, giúp duy trì độ ẩm và bảo vệ mắt.

Lớp phim nước mắt gồm ba thành phần chính: lớp mỡ giúp hạn chế bay hơi nước mắt; lớp nước cung cấp độ ẩm; lớp nhầy giúp nước mắt bám đều trên bề mặt mắt. Khi một trong ba lớp này bị rối loạn, nước mắt có thể bay hơi nhanh hoặc không được giữ lại trên bề mặt nhãn cầu, dẫn đến tình trạng khô mắt. Đây cũng là lý do nhiều người dù bị khô mắt nhưng vẫn có hiện tượng chảy nước mắt sống.

Theo các nghiên cứu, nguy cơ khô mắt tăng theo tuổi và phụ nữ có xu hướng bị ảnh hưởng nhiều hơn do yếu tố nội tiết, đặc biệt trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.

Một số bệnh lý liên quan như rối loạn chức năng tuyến Meibomian – tuyến tiết lớp mỡ của phim nước mắt – hoặc các bệnh tự miễn cũng có thể làm giảm tiết nước mắt hoặc tăng tốc độ bay hơi nước mắt, từ đó gây khô mắt.

Khi nhìn màn hình điện tử quá lâu, làm giảm chớp mắt, khiến nước mắt bay hơi nhanh, tăng nguy cơ khô mắt.

Bên cạnh các yếu tố bệnh lý, lối sống hiện đại cũng góp phần khiến tình trạng khô mắt ngày càng phổ biến. Việc sử dụng máy tính, điện thoại trong thời gian dài, làm việc trong môi trường điều hòa hoặc nơi có độ ẩm thấp làm giảm tần suất chớp mắt, khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn.

Ngoài ra, tiếp xúc với khói bụi hoặc ánh sáng xanh từ màn hình thiết bị điện tử cũng có thể ảnh hưởng đến bề mặt mắt. Người đeo kính áp tròng cũng có nguy cơ khô mắt cao hơn, đặc biệt nếu sử dụng dung dịch bảo quản không đúng cách.

Dù không phải bệnh lý nguy hiểm ngay lập tức, khô mắt có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Khi lớp phim nước mắt mất ổn định, thị lực có thể suy giảm, gây khó khăn cho các hoạt động như đọc sách, làm việc với máy tính hoặc lái xe.

Một số nghiên cứu cho thấy người mắc khô mắt có thể giảm hiệu suất làm việc từ 2 đến 8 lần so với người bình thường. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh còn có thể gây tổn thương bề mặt giác mạc, làm tăng nguy cơ viêm, trầy xước hoặc nhiễm trùng mắt.

Trong thực hành lâm sàng, chẩn đoán khô mắt thường dựa trên triệu chứng kết hợp với khám mắt. Trong các chương trình sàng lọc cộng đồng, bảng câu hỏi OSDI (Ocular Surface Disease Index) gồm 12 câu hỏi thường được sử dụng để đánh giá mức độ khó chịu ở mắt và ảnh hưởng của bệnh đến sinh hoạt.

Theo BS Huy, trong bối cảnh việc sử dụng thiết bị điện tử ngày càng phổ biến, khô mắt đang trở thành một bệnh lý cộng đồng. Vì vậy, việc tăng cường truyền thông, sàng lọc sớm và quản lý tốt tình trạng này là cần thiết.