Trong gần hai thập kỷ, vị trí đầu tiên trên Google được xem là lợi thế lớn giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng. Tuy nhiên, sự phổ biến của các trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cuộc chơi. Thay vì tự tìm kiếm, so sánh hàng chục kết quả rồi quyết định mua hàng, người tiêu dùng ngày càng có xu hướng giao nhiệm vụ này cho AI. Khi đó, thương hiệu không chỉ cần xuất hiện trên Google mà còn phải được các hệ thống AI nhận diện và lựa chọn.
Theo khảo sát của McKinsey công bố tháng 10/2026, trung bình 53% người tiêu dùng toàn cầu đã sử dụng AI cho ít nhất một hoạt động mua sắm trong ba tháng gần nhất. Tỷ lệ này tại Anh đạt 52%, trong khi Trung Quốc lên tới 80%, theo số liệu được Fortune dẫn lại ngày 16/11. Mastercard cũng dự báo đến năm 2030, cứ 10 người sẽ có một người thường xuyên giao cho AI thực hiện việc mua hàng và thanh toán. Điều này cho thấy trợ lý AI đang dần trở thành một lớp trung gian mới giữa doanh nghiệp và khách hàng.
Sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách người dùng tương tác. Theo ước tính của Hyper Agency, một truy vấn Google trung bình chỉ dài 3,2 từ, trong khi câu lệnh dành cho AI có thể lên tới 91 từ. Thay vì tìm kiếm chung chung như "giày chạy bộ", người dùng có thể mô tả ngân sách, mục đích sử dụng, đặc điểm bàn chân và yêu cầu cụ thể. AI sẽ tổng hợp thông tin để đưa ra một số lựa chọn phù hợp thay vì hiển thị danh sách dài các đường link. Đáng chú ý, một nghiên cứu về trích dẫn của các công cụ AI cho thấy chỉ 38% đường link được dẫn nằm trong top 10 Google, trong khi 31% nằm ngoài cả top 100. Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp có thứ hạng SEO cao vẫn có nguy cơ vắng mặt trong câu trả lời của AI.
Nhiều thương hiệu lớn đã bắt đầu thích nghi với xu hướng này. Unilever điều chỉnh metadata và nội dung trang sản phẩm, đồng thời chú trọng sự hiện diện trên các cộng đồng trực tuyến như Reddit. JD Sports cho phép khách hàng tại Mỹ đặt hàng thông qua Microsoft Copilot, Gemini và ChatGPT. Expedia cũng tìm cách chuyển đổi những thông tin về khách sạn, tiện nghi và đánh giá của khách thành dữ liệu để hệ thống AI có thể khai thác. Tuy nhiên, khảo sát của EY cho thấy khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn lớn: 47% lãnh đạo ngành hàng tiêu dùng cho rằng khả năng tác động đến đề xuất của AI sẽ mang tính sống còn trong 5 năm tới, nhưng chỉ 20% tin doanh nghiệp mình đã sẵn sàng.
Để thích nghi, doanh nghiệp cần ưu tiên chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm, bao gồm giá bán, tình trạng hàng hóa, thông số kỹ thuật và nhóm khách hàng phù hợp. Thông tin phải chính xác, nhất quán và được trình bày theo cấu trúc để các mô hình AI dễ dàng đọc hiểu. Bên cạnh đó, đánh giá của khách hàng trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và diễn đàn cũng trở thành nguồn tham khảo quan trọng. Dù vậy, niềm tin vẫn là yếu tố không thể thay thế. Theo khảo sát Mintel, mới có 41% người tiêu dùng sẵn sàng để AI tự động mua các mặt hàng gia dụng định kỳ.
Với thị trường Việt Nam, xu hướng này đặt ra yêu cầu mới cho các doanh nghiệp vốn quen tối ưu công cụ tìm kiếm và quảng cáo trên mạng xã hội. Khi người tiêu dùng bắt đầu giao nhiều quyết định mua sắm cho trợ lý AI, cuộc cạnh tranh không còn dừng ở việc đứng đầu Google. Thương hiệu cần bảo đảm thông tin đủ tin cậy để được máy nhận diện, đánh giá và đưa vào danh sách đề xuất. Trong kỷ nguyên thương mại do AI hỗ trợ, thứ hạng tìm kiếm có thể không còn là tấm vé bảo đảm cho doanh thu.