Đóng hơn 100 triệu đồng bảo hiểm nhân thọ trong 7 năm, đến khi dừng hợp đồng chỉ nhận về 40 triệu

Một khách hàng ở Hà Nội mới đây cho biết chị tham gia một hợp đồng bảo hiểm nhân thọ cách đây 7 năm và đóng đầy đủ, tổng cộng hơn 110 triệu đồng. Khi có nhu cầu dừng hợp đồng, chị được nhân viên bảo hiểm thông báo số tiền nhận về chỉ khoảng 40 triệu đồng.

Trên thực tế, trường hợp này không cá biệt. Nhiều người mua bảo hiểm nghĩ mình đang tham gia một hình thức tích lũy nên kỳ vọng rút ra ít nhất bằng số đã đóng, giống như tất toán sổ tiết kiệm. Thực tế, khoản tiền nhận lại khi chấm dứt hợp đồng trước hạn, gọi là giá trị hoàn lại, đã bị khấu trừ bởi nhiều loại phí ngay từ ngày đầu hợp đồng có hiệu lực.

Với sản phẩm liên kết chung, dòng sản phẩm chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu khai thác mới, mỗi khoản phí đóng vào bị trừ phí ban đầu trước khi được phân bổ vào quỹ liên kết chung. Khoản này bù đắp chi phí phát hành hợp đồng, trong đó có hoa hồng cho đại lý, nên thường rất cao ở năm đầu rồi giảm dần ở các năm sau. Vì vậy, số tiền thực sự vào tài khoản hợp đồng trong những năm đầu thấp hơn đáng kể so với số khách hàng đã nộp.

Phần tiền đã vào tài khoản tiếp tục bị trừ hằng tháng bởi phí bảo hiểm rủi ro, tức chi phí cho quyền lợi bảo vệ mà khách hàng được hưởng suốt thời gian hợp đồng còn hiệu lực, cùng phí quản lý hợp đồng và phí quản lý quỹ. Với sản phẩm truyền thống, cách tính khác nhưng bản chất tương tự, và phần lớn sản phẩm không có giá trị hoàn lại nếu hợp đồng chưa duy trì đủ 2 năm.

Khoản khiến nhiều khách hàng bất ngờ là phí hủy bỏ hợp đồng. Giá trị hoàn lại bằng giá trị tài khoản trừ phí hủy bỏ, rồi trừ tiếp các khoản tạm ứng hay phí còn nợ, nếu có. Phí hủy thường tính theo tỷ lệ phần trăm, ở mức cao trong những năm đầu và giảm dần, đến một năm nhất định thì không còn áp dụng. Lý do là doanh nghiệp đã ứng trước phần lớn chi phí phát hành hợp đồng với kỳ vọng thu hồi qua nhiều năm khách hàng đóng phí, nên khi hợp đồng dừng sớm, phần chi phí chưa thu hồi được trừ vào giá trị hoàn lại.

Hợp đồng dừng càng sớm, phần chênh lệch càng lớn. Theo tư vấn phổ biến của các doanh nghiệp bảo hiểm, có sản phẩm phải tới khoảng năm thứ 10 giá trị hoàn lại mới xấp xỉ tổng số phí đã đóng.

Mức giá trị hoàn lại theo từng năm thường đã được thể hiện ngay trong bảng minh họa quyền lợi mà tư vấn viên đưa ra trước khi ký. Khoảng cách giữa cột giá trị tài khoản và cột giá trị hoàn lại ở những năm đầu chính là phí hủy bỏ hợp đồng, nên nếu đọc kỹ bảng này, khách hàng có thể biết trước mình nhận về bao nhiêu khi dừng ở bất kỳ năm nào.

Luật Kinh doanh bảo hiểm cũng cho khách hàng thời gian cân nhắc 21 ngày kể từ khi nhận hợp đồng, trong đó có thể từ chối tham gia và được hoàn lại phí đã đóng sau khi trừ chi phí hợp lý, nếu có. Thông tư sửa đổi của Bộ Tài chính năm 2026 còn yêu cầu hợp đồng liên kết đầu tư và bảo hiểm hưu trí ghi rõ phương thức phân bổ phí, đồng thời doanh nghiệp phải thông báo trước tối thiểu 3 tháng khi điều chỉnh phí.

Vì vậy, khi gặp khó khăn tài chính, khách hàng nên cân nhắc các phương án khác trước khi hủy, như tạm ứng từ giá trị hoàn lại, dùng giá trị hoàn lại để tự động đóng phí, rút một phần giá trị tài khoản hoặc giảm số tiền bảo hiểm để hạ mức phí. Về lâu dài, bảo hiểm nhân thọ là cam kết tài chính dài hạn chứ không phải kênh gửi tiền có thể rút ra bất cứ lúc nào, vì vậy trước khi ký, người mua cần chắc chắn mình duy trì được mức phí trong toàn bộ thời gian cam kết.