Tiết kiệm thấp trong gói thầu tại xã Vĩnh Châu: Thực trạng và góc nhìn

Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, hoạt động đấu thầu tại Phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu, tỉnh Tây Ninh trong tháng 8/2026 đang thu hút sự quan tâm của dư luận khi ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất khiêm tốn. Cụ thể, qua 2 gói thầu xây lắp công trình thủy lợi có tổng giá trị dự toán được phê duyệt lên tới 7.409.079.000 đồng, số tiền tiết kiệm tích lũy cho ngân sách nhà nước chỉ đạt 44.415.184 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm bình quân chỉ ở mức 0,6%.

Tiết kiệm tượng trưng tại hai gói thầu hạ tầng thủy lợi

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, tại Gói thầu 04: Thi công xây dựng thuộc công trình Nạo vét kết hợp trải đá bờ đông kênh 1/6 (kênh 6 Bô - kênh 2/9) do Phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu làm chủ đầu tư (mã thông báo mời thầu IB2600337460; mã KHLCNT: PL2600194594; mã gói thầu: BP2600479876), giá gói thầu được phê duyệt là 3.297.286.000 đồng.

Ngày 05/08/2026, ông Phan Văn Nỉ - Trưởng phòng Kinh tế xã Vĩnh Châu đã ký Quyết định số 1169/QĐ-PKT (ký số công bố ngày 07/08/2026) phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu, công nhận Công ty TNHH Bảo Ngọc Tân Hưng (mã số thuế 1101857561, địa chỉ tại Số 01 Thủ Khoa Huân, Xã Tân Hưng, Tỉnh Tây Ninh) trúng thầu với giá 3.274.865.256 đồng. So với giá gói thầu, mức giảm giá đạt 22.420.744 đồng, tương ứng 0,68%.

Tương tự, tại Gói thầu 04: Thi công xây dựng thuộc công trình Nạo vét kết hợp trải đá 2 bờ kênh 27/7 (mã thông báo mời thầu IB2600337333), giá gói thầu được duyệt là 4.111.793.000 đồng. Công ty TNHH Bảo Ngọc Tân Hưng ban đầu nộp hồ sơ dự thầu với mức giá 4.173.263.836 đồng (cao hơn giá gói thầu 61.470.836 đồng), kèm theo thư giảm giá 2%. Giá dự thầu sau giảm giá là 4.089.798.559 đồng.

Căn cứ Quyết định số 1168/QĐ-PKT ngày 05/08/2026 do Trưởng phòng Phan Văn Nỉ ký duyệt (ký số công bố ngày 07/08/2026), Công ty TNHH Bảo Ngọc Tân Hưng được phê duyệt trúng thầu ở mức giá 4.089.798.559 đồng. Giá trị giảm trừ cho ngân sách nhà nước đạt 21.994.440 đồng, tương đương 0,53%.

Bóc tách kịch bản đối thủ liên tiếp trượt thầu

Điểm bất thường khiến dư luận đặt dấu hỏi về tính cạnh tranh thực chất nằm ở hồ sơ đánh giá của nhà thầu đối thủ. Tại cả 2 gói thầu nêu trên, bên cạnh Công ty TNHH Bảo Ngọc Tân Hưng, còn có Công ty TNHH Xây dựng Kỹ thuật Phước Hưng (mã số thuế 1100122282) dự thầu. Tuy nhiên, nhà thầu này đều liên tiếp bị tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Thương mại TTNT đánh giá không đạt ngay từ những khâu kiểm tra đầu tiên.

Cụ thể, theo Báo cáo đánh giá E-HSDT số 207C/BCĐGHSDT ngày 27/07/2026 lập cho gói thầu bờ đông kênh 1/6, Công ty TNHH Xây dựng Kỹ thuật Phước Hưng nộp hồ sơ dự thầu với giá 3.289.407.000 đồng và vượt qua bước đánh giá tính hợp lệ. Tuy nhiên, đến bước đánh giá năng lực và kinh nghiệm, tổ chuyên gia đã kết luận hồ sơ của Công ty Phước Hưng không đạt yêu cầu. Lý do được nêu rõ trong báo cáo là: "E-HSDT không đính kèm cam kết tín dụng để chứng minh đáp ứng yêu cầu về nguồn lực tài chính thực hiện gói thầu như nhà thầu đã kê khai". Việc thiếu tài liệu cơ bản này khiến nhà thầu Phước Hưng bị loại, không được chuyển sang bước đánh giá kỹ thuật và tài chính.

Kịch bản loại đối thủ tiếp tục diễn ra tại gói thầu 2 bờ kênh 27/7 theo Báo cáo đánh giá E-HSDT số 207A/BCĐGHSDT ngày 27/07/2026. Tại gói thầu này, Công ty TNHH Xây dựng Kỹ thuật Phước Hưng chào giá 4.090.035.314 đồng (thấp hơn giá dự thầu ban đầu của Công ty Bảo Ngọc Tân Hưng). Thế nhưng, ngay ở bước đánh giá tính hợp lệ, tổ chuyên gia đã đánh giá hồ sơ của nhà thầu Phước Hưng là không đạt. Lý do được xác định: "E-HSDT không đính kèm bảo đảm dự thầu theo quy định tại E-CDNT 18.2 quy định trong E-HSMT (E-HSDT đính kèm bảo đảm dự thầu của một công trình khác)".

Việc một doanh nghiệp xây dựng liên tiếp mắc phải những thiếu sót như không đính kèm cam kết tín dụng hay nộp nhầm thư bảo lãnh dự thầu của dự án khác đã trực tiếp loại bỏ áp lực cạnh tranh về giá, tạo điều kiện cho Công ty TNHH Bảo Ngọc Tân Hưng bước vào vòng xét duyệt tài chính và trúng thầu sát giá dự toán.

Góc nhìn chuyên gia về bài toán tối ưu nguồn vốn ngân sách

Nhìn nhận về những vấn đề phát sinh từ 2 gói thầu trên dưới lăng kính pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt việc siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu chủ đầu tư, kiên quyết ngăn chặn tình trạng dàn xếp, tạo rào cản hoặc tổ chức đấu thầu mang tính hình thức gây lãng phí nguồn lực nhà nước. Đồng bộ với định hướng này, Bộ Tài chính tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 cũng yêu cầu các chủ đầu tư bắt buộc phải triển khai triệt để các giải pháp tiết kiệm thực chất thông qua việc rà soát chặt chẽ thiết kế, dự toán và tích cực chủ động thương thảo, đàm phán khuyến khích nhà thầu giảm giá khi hoàn thiện hợp đồng."

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH VÀ VAI TRÒ CỦA NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU THEO CHỈ THỊ SỐ 12/CT-TTG TRONG HOẠT ĐỘNG ĐẤU THẦU

Nhằm siết chặt kỷ cương, phòng ngừa thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu.

Tại Mục 3 của Chỉ thị số 12/CT-TTg, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh: Thủ trưởng các bộ, ngành, Chủ tịch UBND các cấp và người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm toàn diện trong việc thực hiện công tác đấu thầu thuộc phạm vi quản lý; không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện công tác đấu thầu; thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Mục 4 và Mục 5 của Chỉ thị yêu cầu các cơ quan, đơn vị thường xuyên rà soát, nắm bắt thông tin, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, dàn xếp, thông thầu, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong hoạt động đấu thầu; bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Trong khâu lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu, phải tuân thủ đầy đủ nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình; khắc phục triệt để tình trạng tiêu chí mang tính định hướng hoặc tạo lợi thế cho một số nhà thầu quen thuộc.

Quy định này hoàn toàn tương thích và đồng bộ chặt chẽ với nguyên tắc trách nhiệm giải trình được quy định tại khoản 8 Điều 4, Điều 78 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15), các Điều 26, 29, 30 và 35 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP cùng hướng dẫn tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính. Các văn bản này xác định rõ: Chủ đầu tư và người đứng đầu cơ quan phê duyệt có nghĩa vụ giải trình, chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất về tính trung thực, khách quan và hiệu quả kinh tế thực chất của mọi quyết định lựa chọn nhà thầu thuộc phạm vi quản lý.