Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, ở kỳ trước, bài viết đã phân tích hiện trạng các gói thầu thi công xây dựng quy mô chục tỷ đồng tại xã An Lục Long (tỉnh Tây Ninh) liên tục ghi nhận kịch bản trúng thầu sát giá dự toán, dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thấp (trung bình 1,16%). Trong bối cảnh phân cấp quản lý mạnh mẽ về cấp xã theo mô hình hành chính mới, nguyên nhân sâu xa của hiện tượng hạn chế cạnh tranh về giá này thường bắt nguồn ngay từ những bước đầu tiên của dự án: Khâu lập hồ sơ mời thầu, thẩm định hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu.

Trong quy trình đầu tư xây dựng cơ bản, các nhà thầu tư vấn đóng vai trò như những "người gác đền" về mặt kỹ thuật và pháp lý cho chủ đầu tư. Thế nhưng, tại Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long, sự xuất hiện lặp lại nhiều lần với tỷ lệ trúng thầu tuyệt đối của một nhóm doanh nghiệp tư vấn đang tạo ra tình trạng tập trung nhà thầu, khiến dư luận không khỏi băn khoăn về tính cạnh tranh và sự công bằng. Việc sử dụng nguồn vốn công tại cơ sở đòi hỏi sự minh bạch và khách quan tối đa, đặc biệt là sự độc lập giữa các khâu kiểm soát chéo.

Điểm danh loạt nhà thầu tư vấn trúng thầu tuyệt đối 100%

Quá trình bóc tách dữ liệu các gói thầu tại hàng loạt dự án trọng điểm như Trường THCS An Lục Long, Trường THCS Long Trì, Trường Mẫu giáo Long Trì và công trình Mở rộng đường liên xã 30/4 trong giai đoạn tháng 05 và tháng 06/2026 đã hé lộ ba cái tên vô cùng quen thuộc trong lĩnh vực tư vấn. Khối lượng vốn hàng chục tỷ đồng của các dự án này dường như chỉ xoay quanh một vài đơn vị tư vấn thân quen.

Đầu tiên phải kể đến Công ty TNHH TM DV Thủy Mộc (có mã số thuế: 1102036102). Dữ liệu ghi nhận doanh nghiệp này đã tham gia 5 gói thầu tư vấn tại Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long và trúng cả 5 gói, đạt tỷ lệ tuyệt đối 100%. Vai trò chủ yếu của Công ty TNHH TM DV Thủy Mộc tại các dự án này là Tư vấn giám sát thi công, Tư vấn lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu. Các quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho đơn vị này được chủ đầu tư công bố dồn dập vào các ngày 17/06 và 23/06/2026.

Cái tên thứ hai thường xuyên song hành là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Đại Sơn Lâm (có mã số thuế: 1102155149). Báo cáo phân tích dữ liệu cho thấy, doanh nghiệp này tham gia 4 gói thầu tại đây và cũng ẵm trọn chiến thắng 100%. Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Đại Sơn Lâm chủ yếu đảm nhận vai trò là Tư vấn thẩm định hồ sơ mời thầu và Tư vấn thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, đóng vai trò then chốt trong việc "gác cổng" chéo các hồ sơ do đơn vị khác lập.

Tiếp nối chuỗi thành tích bất bại là Công ty TNHH Tư vấn thiết kế kiến trúc xây dựng L.A Phước Sanh (có mã số thuế: 1101992070). Nhà thầu này cũng tham gia 4 gói thầu và trúng trọn vẹn 4 gói, thường xuyên xuất hiện ở vị trí Tư vấn giám sát thi công tại các công trình trường học và hạ tầng của địa phương. Việc một địa phương liên tục phê duyệt cho 3 doanh nghiệp này bao quát gần như toàn bộ các khâu trọng yếu của dự án là một hiện tượng cần được các cơ quan chức năng lưu tâm rà soát.

Sự xuất hiện lặp lại và nguy cơ suy giảm tính độc lập khách quan

Điểm đáng chú ý nhất tại các dự án do Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long làm chủ đầu tư chính là hiện tượng luân phiên đảm nhiệm các vai trò giữa ba doanh nghiệp nêu trên. Xét về mặt pháp lý đơn thuần, pháp luật về đấu thầu hiện hành không hề có điều khoản nào cấm một nhà thầu trúng thầu nhiều dự án khác nhau, miễn là họ chứng minh được năng lực, kinh nghiệm và nộp hồ sơ hợp lệ. Đồng thời, ở từng gói thầu riêng lẻ, các doanh nghiệp này vẫn duy trì tư cách pháp nhân độc lập.

Tuy nhiên, khi đặt các gói thầu này cạnh nhau để có một góc nhìn tổng thể, việc một nhóm nhỏ doanh nghiệp tư vấn liên tục "hoán đổi vị trí" tại cùng một chủ đầu tư cấp xã là một dấu hiệu cần được lưu tâm. Chẳng hạn, ở dự án này, Công ty TNHH TM DV Thủy Mộc đóng vai trò lập hồ sơ mời thầu, Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Đại Sơn Lâm đảm nhận khâu thẩm định; bước sang dự án khác, Công ty TNHH Tư vấn thiết kế kiến trúc xây dựng L.A Phước Sanh lại bước vào đảm nhận khâu giám sát thi công cho chính các hồ sơ mà những đơn vị "người quen" kia vừa thiết lập.

Sự lặp lại vòng tròn các khâu từ lập, thẩm định đến giám sát bởi những gương mặt thân quen vô tình tạo ra một lực cản đối với tính cạnh tranh thực chất. Bởi lẽ, nếu các đơn vị tư vấn thiếu đi tính phản biện sắc bén và sự giám sát độc lập, khắt khe lẫn nhau, quá trình lập hồ sơ mời thầu rất dễ xuất hiện các tiêu chí kỹ thuật mang tính chất thiếu mở rộng. Việc các hồ sơ được thiết lập bởi cùng một nhóm "người quen" có tiềm ẩn rủi ro tạo ra các rào cản kỹ thuật hay không vẫn cần sự vào cuộc của cơ quan thanh tra để kết luận chính thức.

Khi hồ sơ mời thầu không thực sự mở rộng, các nhà thầu thi công xây dựng bên ngoài sẽ gặp khó khăn để tham gia, dẫn đến hệ quả tất yếu là các gói thầu xây lắp quy mô chục tỷ đồng chỉ có một hoặc hai nhà thầu quen mặt dự thầu, trúng sát giá và tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp như đã được chứng minh.

Góc nhìn từ chuyên gia: Cần minh bạch hóa để tối ưu dòng vốn

Bình luận về tình trạng tập trung nhà thầu tư vấn, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng, tính độc lập và khách quan là linh hồn của hoạt động tư vấn đấu thầu. Khi một chủ đầu tư chỉ tín nhiệm chỉ định thầu hoặc luôn lựa chọn một vài đơn vị tư vấn quen mặt cho tất cả các khâu qua nhiều dự án liên tiếp, nguy cơ hình thành sự nể nang, dễ dãi trong việc kiểm tra chéo là rất lớn. Điều này giải thích một phần lý do vì sao hiệu quả kinh tế tại các gói thầu xây lắp ở xã An Lục Long chưa cao.

Nhìn nhận vấn đề dưới góc độ kiểm soát tuân thủ, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Mục đích tối thượng của pháp luật đấu thầu là tìm ra giải pháp tối ưu nhất để tiết kiệm tiền của nhà nước. Để bảo vệ nguồn vốn đó, chủ đầu tư không chỉ cần làm đúng quy trình trên giấy tờ, mà phải chủ động mở rộng nguồn lực tư vấn. Nếu một địa phương chỉ quẩn quanh sử dụng vài đơn vị tư vấn cho hàng loạt dự án, thì cơ quan quản lý nhà nước cấp trên cần thực hiện rà soát lại chất lượng của các bộ hồ sơ mời thầu này". Việc hậu kiểm sẽ giúp đánh giá khách quan xem liệu các tiêu chí đưa ra có thực sự mở rộng tính cạnh tranh, hay đang gián tiếp tạo rào cản cho cộng đồng doanh nghiệp thi công.

Cũng theo các chuyên gia, với vai trò là người trực tiếp quản lý nguồn vốn ngân sách trong mô hình hành chính mới, lãnh đạo Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng xã An Lục Long cần phải nâng cao trách nhiệm giải trình. Việc minh bạch hóa quá trình lựa chọn nhà thầu tư vấn, mở rộng cơ hội cho các doanh nghiệp có năng lực thực sự trên toàn quốc sẽ giúp phá vỡ các rào cản cục bộ.

Chỉ khi các đơn vị tư vấn thực sự khách quan, làm việc độc lập và giám sát chéo lẫn nhau một cách khắt khe, chất lượng công trình và hiệu quả nguồn vốn ngân sách mới được đảm bảo một cách trọn vẹn, xứng đáng với kỳ vọng của nhân dân.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 4] Đấu thầu tại xã An Lục Long: Trách nhiệm người đứng đầu trước Chỉ thị 12