Chiều 23/4, với 488/492 đại biểu có mặt tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô sửa đổi. Luật có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026, trừ một số nội dung sẽ có hiệu lực thi hành ngay sau khi được thông qua.
Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống bên hành lang Quốc hội, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Quảng Ninh cho hay, Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng tạo cơ chế, động lực mới để Hà Nội phát huy vai trò trung tâm, từ đó dẫn dắt và lan tỏa phát triển cho toàn vùng và cả nước.
Động lực mới từ Luật Thủ đô (sửa đổi), không chỉ cho Hà Nội
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, bà kỳ vọng rất cao vào Luật Thủ đô (sửa đổi). Khi được thông qua, Luật sẽ tạo ra cơ chế, động lực mới cho sự phát triển của Hà Nội và cả vùng. Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ nhằm giải quyết các điểm nghẽn hiện nay của Hà Nội, mà còn hướng tới vai trò trung tâm, thúc đẩy liên kết vùng.
“Không chỉ là các điểm nghẽn của Thủ đô, chúng tôi còn kỳ vọng lớn hơn khi Luật được thông qua sẽ là trung tâm phát triển của vùng Thủ đô, thúc đẩy liên kết vùng”, bà nói.
Đại biểu Thu Hà cho rằng, với vai trò là hạt nhân, trung tâm chính trị, khi Hà Nội được trao thêm cơ chế, chính sách phù hợp sẽ tạo điều kiện để phát triển tốt hơn, từ đó lan tỏa, dẫn dắt các địa phương lân cận. Đồng thời, các địa phương trong vùng cũng cần có trách nhiệm phối hợp, cùng Thủ đô tháo gỡ các khó khăn, điểm nghẽn.
Lấy ví dụ về vấn đề môi trường, bà Hà cho hay, nếu chỉ giải quyết trong phạm vi Hà Nội là chưa đủ, mà cần có sự phối hợp của các địa phương lân cận do tính chất liên vùng của các vấn đề như không khí, nguồn nước. Vì vậy, việc hoàn thiện cơ chế trong Luật sẽ góp phần tạo điều kiện để xử lý hiệu quả hơn các vấn đề mang tính liên kết.
“Tôi kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ tạo bước mở mới cho Thủ đô, từ đó dẫn dắt các địa phương lân cận cũng như cả nước cùng phát triển”, bà Hà nhấn mạnh.
Tăng phân quyền, hoàn thiện cơ chế đặc thù phát triển Thủ đô
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự luật.
Theo đó, về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm cơ chế, chính sách, kiểm soát quyền lực, bộ trưởng cho hay dự luật được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách.
Về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thủ đô, bộ trưởng nhấn mạnh các quy định về cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm kiểm soát và phù hợp thực tiễn.
Cụ thể, tập trung làm rõ thẩm quyền của chính quyền TP trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các bộ liên quan để bảo đảm kiểm soát chặt chẽ, nhất là đối với không gian tầm cao.
Trao quyền cho HĐND TP quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý vấn đề mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị.
Cùng với đó, kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, luật giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong bảo đảm an ninh, trật tự.
Chỉnh lý quy định cho phép UBND TP được bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia.
Luật mới quy định căn cứ quy định của HĐND TP, chủ tịch UBND TP được quyết định thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học công lập, cao đẳng công lập do TP quản lý.
Cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động trường đại học tư thục, cao đẳng tư thục trên địa bàn thành phố.
Cho phép thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể, đổi tên, cấp phép hoạt động đối với trường đại học, cao đẳng có vốn đầu tư nước ngoài, liên kết đào tạo với cơ sở nước ngoài trên địa bàn TP sau khi có ý kiến của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Dự luật hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.
Trao quyền cho HĐND TP quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành liên quan.
Quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình với các dự án thực hiện theo Nghị quyết 258 của Quốc hội.
Về quản lý tài chính, ngân sách, ưu đãi thuế, dự luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa quy định hiện hành, không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.
Đồng thời bổ sung có chọn lọc đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên, bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.
Một điểm mới đáng chú ý là quy định về Vùng Thủ đô theo hướng mở, linh hoạt, tạo điều kiện cho các địa phương chủ động tham gia liên kết phát triển.
Luật cho phép áp dụng cơ chế của Luật Thủ đô cho các dự án liên kết vùng và sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư các dự án liên vùng về hạ tầng, môi trường, dịch vụ thiết yếu.
