Chiều 5/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).

Không quyết định dự án khi nguồn vốn chưa rõ

Tham gia thảo luận, đại biểu Lê Hữu Trí (đoàn Khánh Hòa) cho rằng, giá trị của việc hợp nhất pháp luật không chỉ dừng lại ở khía cạnh cơ học, mà quan trọng hơn là hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với nguồn lực quốc gia, theo hướng tiệm cận các tiêu chuẩn quản trị tài chính công hiện đại.

Về bảo đảm quyền quyết định và giám sát ngân sách của Quốc hội, đại biểu Nguyễn Hữu Trí cho biết dự thảo quy định thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ trong việc giao nhiệm vụ thu, chi và phân bổ ngân sách trên cơ sở nghị quyết của Quốc hội.

Theo ông, đối với những khoản chi ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết, cần quy định rõ phạm vi, nguyên tắc, điều kiện và thời hạn phân bổ, tránh để dư địa điều hành quá rộng sau khi Quốc hội đã quyết định dự toán.

Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu báo cáo rõ danh mục, mức vốn, căn cứ phân bổ và kết quả thực hiện. "Những nội dung điều chỉnh lớn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, bảo đảm Quốc hội thực sự giữ vai trò quyết định và giám sát ngân sách", ông Trí nói.

Một nội dung khác được đại biểu Lê Hữu Trí đề cập là việc chuẩn bị, thẩm định và quyết định đầu tư. Đại biểu đề nghị rà soát các quy định liên quan theo hướng chặt chẽ hơn về yêu cầu bảo đảm nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trước khi quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư.

Theo đó, hồ sơ dự án phải làm rõ sự cần thiết, mục tiêu, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng giải phóng mặt bằng và hiệu quả khai thác sau đầu tư.

"Không nên quyết định dự án khi nguồn vốn chưa rõ, sau đó bố trí vốn nhỏ giọt, kéo dài tiến độ, làm tăng tổng mức đầu tư và gây lãng phí", ông Trí nói và yêu cầu làm rõ trách nhiệm của cơ quan thẩm định, người quyết định đầu tư nếu dự án được phê duyệt khi chưa bảo đảm các điều kiện nêu trên.

Đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị cơ quan soạn thảo tập trung hoàn thiện khoản 9 Điều 9, khoản 26 Điều 25, Điều 69, khoản 3 Điều 86 và rà soát các điều 76 đến 79 theo hướng: bảo đảm nguồn lực trước khi quyết định đầu tư; đánh giá bằng hiệu quả thực tế; kiểm soát chặt chẽ việc bổ sung vốn, chuyển nguồn; xác định rõ trách nhiệm của người quyết định và người tổ chức thực hiện.

"Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là giải ngân hết vốn, mà là mỗi đồng ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm, tạo ra giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống nhân dân", ông nói.

Bổ sung trách nhiệm giải trình khi dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu

Tham gia thảo luận, đại biểu Bùi Văn Dũng (đoàn Thanh Hóa) nói rằng, những vụ án liên quan đến ngân sách, tài sản công và đầu tư công gần đây để lại nhiều trăn trở. Có những cán bộ từng được đào tạo cơ bản, có tín nhiệm nhưng khi đảm nhận trách nhiệm quản lý ngân sách, quyết định đầu tư lại để xảy ra vi phạm, phải chịu trách nhiệm hình sự.

Từ góc độ làm luật, ông Dũng cho rằng cần phải làm rõ căn cứ, giới hạn thẩm quyền và trách nhiệm xử lý khi điều kiện thực hiện thay đổi, giúp chính quyền các cấp chủ động làm đúng và phòng ngừa sai phạm.

Bày tỏ việc tán thành với việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công, đại biểu nêu rõ, dự thảo và tờ trình đã gắn danh mục, mức chi đầu tư công với kế hoạch tài chính 5 năm, đồng thời tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách.

Góp ý cụ thể, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị xác định rõ phần nguồn lực còn có thể dành cho các dự án mới.

Theo đại biểu, báo cáo kế hoạch tài chính cần tách rõ các nghĩa vụ thanh toán đã phát sinh, phần vốn còn phải bố trí cho những dự án chuyển tiếp và kinh phí vận hành công trình dự kiến đưa vào sử dụng. Trên cơ sở đó, xác định phần ngân sách còn có thể dành cho nhiệm vụ mới, bảo đảm không tính trùng nguồn lực.

Đại biểu cho rằng, dự thảo đã yêu cầu xác định chi phí vận hành trong các báo cáo liên quan. Tuy nhiên, thông tin này cần được tổng hợp vào khung cân đối ngân sách để cơ quan quyết định có thể nhìn thấy đầy đủ các nghĩa vụ ngân sách.

Đại biểu dẫn ví dụ, một bệnh viện dù có đủ vốn xây dựng vẫn có thể chậm phục vụ người dân nếu thiếu phương án về nhân sự, thiết bị và kinh phí hoạt động. Việc giao công trình cho cấp xã quản lý càng cần đi cùng với nguồn kinh phí vận hành, bảo trì.

Vấn đề thứ hai, đại biểu đề nghị gắn kết quả đánh giá với trách nhiệm quyết định. Theo ông Bùi Văn Dũng, cần bổ sung trách nhiệm xem xét, giải trình phương án xử lý khi kết quả đánh giá cho thấy dự án có nguy cơ không đạt mục tiêu hoặc hiệu quả giảm đáng kể.

"Việc xử lý phải đúng thẩm quyền, căn cứ vào điều kiện cụ thể. Khi xem xét, cần so sánh chi phí còn phải bỏ ra với lợi ích có thể đạt được, đồng thời xử lý các nghĩa vụ hợp pháp đã phát sinh", ông nói.