Hòn đảo từng nghèo hơn phần còn lại của Trung Quốc

Nhìn hình ảnh của Hải Nam ngày hôm nay, ít ai nghĩ rằng nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới từng mô tả hòn đảo này vào giữa thập niên 1980 là một trong những khu vực nghèo hơn so với phần còn lại của Trung Quốc, với cơ cấu kinh tế chủ yếu là nông nghiệp cùng hạ tầng chưa phát triển đầy đủ.

Tuy nhiên, từ một hòn đảo nông nghiệp lạc hậu, vùng đất đã từng bước chuyển mình thành đặc khu kinh tế có diện tích lớn nhất Trung Quốc và hiện được xây dựng với mục tiêu trở thành Cảng Thương mại tự do (Free Trade Port - FTP) có cấp độ mở cửa cao nhất toàn cầu.

Để hiện thực hoá mục tiêu trên, chế độ hải quan đặc biệt trên toàn đảo đã chính thức triển khai ngày 18/12/2025. Điểm cốt lõi là hệ thống vận hành theo cơ chế "mở cửa tuyến một, quản lý tuyến hai, tự do lưu thông trong đảo". Mô hình này được cơ quan Chính phủ Trung Quốc giải thích là nhằm mở rộng thương mại quốc tế nhưng vẫn duy trì kiểm soát đối với hàng hóa đi vào đại lục.

Những "phòng thí nghiệm thể chế" của Cảng Thương mại tự do

Để hỗ trợ các ngành kinh tế chủ lực, chính quyền Hải Nam hiện đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng chiến lược. Đối với hạ tầng giao thông, Hải Nam đang xây dựng hệ thống đường sắt cao tốc vòng quanh đảo đầu tiên trên thế giới, nâng cấp hệ thống cảng biển nước sâu (cảng Dương Phố, Hải Khẩu, Tam Á) và mạng lưới sân bay quốc tế dày đặc.

Toàn đảo cũng được chia thành 11 khu công nghiệp trọng điểm (như Khu phát triển Dương Phố, Khu du lịch sinh thái Bác Ngao...) đóng vai trò là các "phòng thí nghiệm thể chế" trực tiếp thử nghiệm các chính sách mở cửa trước khi nhân rộng.

Một điểm không thể không đề cập lại là các ưu đãi đầu tư và thuế quan cho Cảng Thương mại tự do Hải Nam. Đơn cử, doanh nghiệp thuộc các ngành nghề khuyến khích tại Hải Nam chỉ phải chịu mức thuế thu nhập doanh nghiệp là 15% (thấp hơn nhiều mức 25% đại trà của Trung Quốc). Thuế thu nhập cá nhân đối với nhân sự cao cấp và nhân tài nước ngoài cũng được áp dụng mức trần ưu đãi tối đa là 15%.

Trong khi đó, chính sách miễn thuế nhập khẩu tạo động lực lớn cho luồng hàng vào Hải Nam. Địa phương hiện miễn thuế nhập khẩu đối với phương tiện vận tải, nguyên liệu sản xuất, trang thiết bị tự sử dụng trong doanh nghiệp, cùng danh mục hàng hóa tiêu dùng miễn thuế cho người dân và du khách.

Theo thống kê, tỷ lệ dòng thuế có hàng hóa thuộc diện thuế suất 0% đã tăng từ khoảng 21% lên 74%, với danh mục mở rộng từ khoảng 1.900 lên hơn 6.600 mặt hàng. Tuy nhiên, không phải mọi hàng nhập khẩu vào Hải Nam đều tự động được miễn thuế, chính quyền vẫn có danh mục hàng chịu thuế và các điều kiện áp dụng đi kèm.

Ngoài ra, việc áp dụng hệ thống "danh mục âm" đối với đầu tư nước ngoài tại Hải Nam thoáng hơn hẳn phần còn lại của đại lục. "Danh mục âm" là một phương pháp tiếp cận quản lý pháp lý, trong đó Chính phủ liệt kê cụ thể các ngành nghề, lĩnh vực bị cấm hoặc bị hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Nguyên tắc cốt lõi của hệ thống trên là: Nhà đầu tư nước ngoài được phép đầu tư vào tất cả các ngành nghề, lĩnh vực, ngoại trừ những lĩnh vực được ghi rõ trong danh mục. Nhờ vậy, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tăng trưởng mạnh tại Hải Nam qua các năm./.