Mỗi dịp từ giữa tháng 7 đến đầu tháng 9 dương lịch, thị trường trái cây tại các tỉnh miền Trung và Tây Nguyên lại bước vào mùa khai thác quả xay nhung. Do nguồn cung hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên và thời gian thu hoạch ngắn, loại đặc sản rừng này luôn nhận được sự chú ý lớn từ thực khách mỗi khi xuất hiện.

Quả xay nhung có kích thước nhỏ gọn khoảng 2cm với dáng bầu dục hơi dẹt. Bề mặt vỏ quả khi còn trên cây phủ một lớp mịn như nhung màu sẫm, sau khi thu hái và chín dần sẽ chuyển sang sắc vàng nâu hoặc vàng mơ. Bên trong là lớp thịt quả màu vàng đậm, sở hữu độ mềm và mọng nước.

Yếu tố tạo nên sức hút của loại quả này là sự biến chuyển hương vị từ vị chua thanh ban đầu sang vị ngọt dịu về sau. Bên cạnh việc ăn trực tiếp, người tiêu dùng đặc biệt ưa chuộng món xay nhung lắc muối ớt.

Sự hòa quyện giữa vị chua tự nhiên, độ mềm của thịt quả cùng vị ngọt của đường, cay nồng của ớt và mặn nhẹ của muối đã biến loại quả rừng dân dã thành món ăn vặt đắt hàng tại các khu vực đô thị. Ngoài ra, người dân địa phương còn chế biến thành các sản phẩm như xay ngào đường, mứt hoặc nước uống.

Khác với các loại cây ăn quả trồng vườn có quy trình thu hoạch ổn định, việc khai thác xay nhung đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Người dân địa phương phải đi sâu vào các khu vực rừng tự nhiên, sử dụng sào hoặc trèo lên các cành cây cao để hái từng chùm quả chín.

Tính chất phụ thuộc vào mùa vụ và sự khan hiếm nguồn cung khiến giá bán xay nhung trên thị trường có sự biến động lớn. Vào giai đoạn cao điểm hiếm hàng trước đây, giá quả tươi từng ghi nhận mức tiệm cận 400.000 đồng/kg. Hiện nay, khi nguồn cung vào chính vụ dồi dào hơn, giá quả tươi dao động phổ biến trong khoảng 80.000 đến 100.000 đồng/kg tùy thuộc vào độ chín và chất lượng. Đối với các dòng sản phẩm đã qua chế biến như tẩm mật ong, ngào đường hay trộn muối ớt, mức giá bán ra duy trì từ 200.000-250.000 đồng/kg.

Xay nhung là loài cây thân gỗ sinh trưởng chậm và cho quả kéo dài. Nhằm chủ động nguồn cung, một số hộ dân tại miền Trung và Tây Nguyên đã bắt đầu giữ giống, ươm cây con để đưa về trồng trên đất đồi hoặc quanh vườn nhà. Dù cây thích nghi tốt với điều kiện khí hậu địa phương và không đòi hỏi quy trình chăm sóc phức tạp, việc phát triển diện tích trồng tự phát vẫn cần thời gian dài để cho thu hoạch ổn định.