Nghịch lý đấu thầu tại xã An Viễn, Đồng Nai: Gói thầu vắng đối thủ

Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong công tác đấu thầu đầu tư công, hình thức lựa chọn nhà thầu qua mạng (e-GP) trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia được xem là giải pháp tối ưu nhằm công khai, minh bạch thông tin. Mục tiêu cốt lõi của hình thức này là thu hút đông đảo các doanh nghiệp trên toàn quốc cùng tham gia cạnh tranh, qua đó giúp ngân sách nhà nước lựa chọn được đơn vị thi công chất lượng với giá cả tiết kiệm nhất. Tuy nhiên, quan sát thực tế triển khai hàng loạt gói thầu tại xã An Viễn (TP Đồng Nai) do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn làm chủ đầu tư, hình thức lựa chọn nhà thầu này bộc lộ những dấu hiệu cần làm rõ về tính cạnh tranh.

Điệp khúc "một mình một ngựa" tại loạt dự án hạ tầng ở xã An Viễn

Thay vì có nhiều doanh nghiệp cùng nộp hồ sơ tranh tài sôi nổi như kỳ vọng của hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, cả 4 gói thầu xây lắp quy mô lớn được tổ chức qua mạng tại xã An Viễn, Thành phố Đồng Nai lại rơi vào tình trạng vắng bóng đối thủ cạnh tranh một cách kỳ lạ. Sự thiếu vắng các đơn vị độc lập này đã tạo điều kiện để Công ty TNHH MTV Xây dựng Phát triển Long Thuận (hoặc liên danh mà doanh nghiệp này tham gia) "một mình một ngựa" nộp hồ sơ và dễ dàng trúng thầu sát nút giá dự toán với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách thấp.

Điển hình cho nghịch lý này là Gói thầu số 01 (Xây lắp): Thi công xây dựng thuộc Dự án Cải tạo, sửa chữa trường mẫu giáo Đồi 61. Mặc dù gói thầu có giá trị lớn lên tới 6.039.976.000 đồng, nhưng theo Biên bản mở thầu mã TBMT IB2600278639 ngày 23/06/2026, trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia chỉ ghi nhận duy nhất 01 hồ sơ dự thầu được nộp thành công. Công ty TNHH MTV Xây dựng Phát triển Long Thuận là đơn vị duy nhất tham dự và nghiễm nhiên được chấm đạt ở tất cả các bước để trúng thầu với giá 5.979.579.892 đồng theo Quyết định số 237/QĐ-TTDVTH ký ngày 26/06/2026 do Giám đốc Nguyễn Thị Lan Anh ban hành. Do không có đối thủ cạnh tranh, công ty này dễ dàng trúng thầu với mức giá sát sạt dự toán, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt mức rất thấp chỉ 1% (tương ứng giảm 60.396.108 đồng).

Quyết định số 237/QĐ-TTDVTH ký ngày 26/06/2026. Nguồn MSC

Kịch bản "vườn không nhà trống" tiếp tục được sao chép nguyên bản tại Gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng thuộc Dự án Nâng cấp đường, mương thoát nước tuyến đường số 2 khu A Tân Lâm có giá gói thầu là 2.590.617.246 đồng. Mặc dù đây chỉ là gói thầu thi công hạ tầng giao thông cơ bản, hoàn toàn không đòi hỏi yếu tố kỹ thuật đặc thù hay công nghệ độc quyền, nhưng đến giờ đóng mở thầu ngày 20/05/2026 (mã TBMT IB2600186934), vẫn chỉ có duy nhất hồ sơ dự thầu của Công ty TNHH MTV Xây dựng Phát triển Long Thuận xuất hiện trên hệ thống. Doanh nghiệp này dễ dàng trúng thầu với giá 2.565.388.911 đồng theo Quyết định số 119/QĐ-TTDVTH ngày 28/05/2026. Hiệu quả kinh tế cho ngân sách nhà nước tại dự án này đạt tỷ lệ tiết kiệm rất thấp chỉ 0,97% (tương ứng giảm 25.228.335 đồng).

Quyết định số 119/QĐ-TTDVTH ngày 28/05/2026. Nguồn MSC

Đáng chú ý, hiện tượng vắng bóng đối thủ cạnh tranh không chỉ xảy ra đối với các gói thầu do Công ty Long Thuận tham gia với tư cách độc lập. Tại Gói thầu số 01 (Xây lắp): Thi công xây dựng thuộc Dự án Đường liên ấp 3 - ấp 5 (bên hông trường tiểu học An Viễn) có giá dự toán là 3.593.101.000 đồng, doanh nghiệp này đã kết hợp cùng đối tác "thân quen" là Công ty TNHH Mỹ Phát Build tạo thành Liên danh ấp 3 - ấp 5. Lịch sử mở thầu ngày 24/06/2026 (mã TBMT IB2600281791) một lần nữa lặp lại khi hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận Liên danh này là nhà thầu duy nhất nộp hồ sơ và dễ dàng trúng thầu gói thầu trị giá 3.536.307.397 đồng theo Quyết định số 242/QĐ-TTDVTH ngày 26/06/2026. Tỷ lệ tiết kiệm của gói thầu liên danh này chỉ đạt vỏn vẹn 1,58% (giảm 56.793.603 đồng).

Sự trùng hợp tương tự cũng diễn ra tại Gói thầu số 01 (xây lắp): Thi công xây dựng thuộc Dự án Mương thoát nước thuộc khu dân cư số 4 và số 6, tổ 8 ấp Tân Thịnh (mã TBMT IB2600186790, mở thầu ngày 27/05/2026) khi Công ty Long Thuận tham gia độc lập, là đơn vị duy nhất nộp hồ sơ và trúng thầu sát nút với giá 5.864.521.109 đồng so với giá dự toán đóng thầu là 5.924.168.379 đồng (tỷ lệ tiết kiệm chỉ đạt 1,01%, tương ứng giảm 59.647.270 đồng) theo Quyết định số 203/QĐ-TTDVTH ngày 03/06/2026

Dấu hỏi về vai trò tư vấn và rào cản kỹ thuật

Bức tranh chung tại các gói thầu này cho thấy việc tổ chức lựa chọn nhà thầu qua mạng dường như chưa phát huy được hiệu quả thực chất trên địa bàn xã An Viễn. Khi cả 4 gói thầu xây lắp quy mô lớn qua mạng đều chỉ có duy nhất một nhà thầu (hoặc liên danh) nộp hồ sơ dự thầu, chủ đầu tư hoàn toàn mất đi cơ hội quý giá để so sánh, lựa chọn các phương án kỹ thuật ưu việt hơn và đặc biệt là các phương án tài chính tiết kiệm hơn cho ngân sách. Điều này lý giải trực tiếp cho hiện tượng các gói thầu tại Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã An Viễn liên tục có tỷ lệ tiết kiệm ngân sách rất thấp (dao động siêu thấp từ 0,41% đến dưới 1,58%).

Một điểm chung đáng lưu tâm khác là sự xuất hiện xuyên suốt của các đơn vị tư vấn đấu thầu quen thuộc. Tại các dự án nâng cấp Tuyến đường số 2 khu A Tân Lâm (mã TBMT IB2600186934), Mương thoát nước tổ 8 ấp Tân Thịnh (mã TBMT IB2600186790) và Trường mẫu giáo Đồi 61 (mã TBMT IB2600278639), Công ty TNHH TM TK XD Hoàng Phát được giao trọng trách lập E-HSMT và trực tiếp đánh giá E-HSDT.

Đáng chú ý, các hợp đồng dịch vụ tư vấn này được ký kết gối đầu liên tục:

Hợp đồng tư vấn số 01/2026/HĐKT ký ngày 04/05/2026 (đối với Tuyến đường số 2, do Tổ chuyên gia thành lập theo Quyết định số 02/QĐ-HP ngày 04/05/2026 thực hiện).
Hợp đồng tư vấn số 02/2026/HĐKT ký ngày 04/05/2026 (đối với mương ấp Tân Thịnh, do Tổ chuyên gia thành lập theo Quyết định số 03/QĐ-HP ngày 04/05/2026 thực hiện).
Hợp đồng tư vấn số 04/2026/HĐKT ký ngày 05/06/2026 (đối với trường Đồi 61, do Tổ chuyên gia thành lập theo Quyết định số 03/QĐ-TCG.HP ngày 05/06/2026 thực hiện).

Hồ sơ lưu trữ ghi nhận danh tính các thành viên chủ chốt trong Tổ chuyên gia chấm thầu của Hoàng Phát gồm: Đoàn Quyết Thắng (Tổ trưởng), Phạm Hồng Tiến (Thành viên), và Đỗ Xuân Phú (Thành viên).

Trong khi đó, tại dự án Đường liên ấp 3 - ấp 5 (mã TBMT IB2600281791), vai trò này do Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Minh Khuê đảm nhận.

Dưới góc độ nghiệp vụ đấu thầu, cơ chế đánh giá tại các gói thầu này áp dụng việc kiểm tra năng lực nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu dựa trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu mà không đánh giá theo nội dung kê khai hay tài liệu chứng minh đính kèm trong E-HSDT ở bước sơ bộ. Đây là một thủ tục chấm thầu đã được đơn giản hóa tối đa theo quy định tại Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP.

Câu hỏi đặt ra là, tại sao những dự án hạ tầng có quy mô vốn hấp dẫn, thủ tục dự thầu được đơn giản hóa tối đa, thi công không quá phức tạp lại không thể thu hút được bất kỳ nhà thầu nào khác tại Thành phố Đồng Nai tham gia cạnh tranh? Phải chăng môi trường đấu thầu tại địa phương không đủ hấp dẫn, hay hồ sơ mời thầu (E-HSMT) có chứa đựng những tiêu chí định hướng, những rào cản kỹ thuật ngầm khiến các nhà thầu khác phải chủ động rút lui?

Nhìn nhận vấn đề dưới góc độ pháp lý chuyên sâu, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: "Pháp luật về đấu thầu hiện hành không cấm việc một gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự, và nhà thầu duy nhất đó nếu đáp ứng đủ các tiêu chuẩn thì vẫn được quyền trúng thầu bình thường theo quy định xử lý tình huống tại Điều 140 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Tuy nhiên, khi tình trạng này không phải là hiện tượng cá biệt mà diễn ra mang tính hệ thống, lặp đi lặp lại ở 100% gói thầu độc lập tại cùng một chủ đầu tư, thì cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu cần thiết phải đặt dấu hỏi và tiến hành rà soát, giám sát thường xuyên theo quy định tại Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đối với toàn bộ quá trình lập Hồ sơ mời thầu".

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh thêm, thực tiễn cho thấy nhiều đơn vị tư vấn chấm thầu có dấu hiệu lách quy định bằng cách cài cắm các tiêu chí khắt khe một cách bất hợp lý trong HSMT về nhân sự, thiết bị thi công chủ yếu, hoặc đặt ra các yêu cầu về hợp đồng tương tự quá hẹp, mang tính cục bộ địa phương (như giới hạn địa bàn hành chính cũ hoặc cự ly di chuyển mỏ vật liệu, bãi thải quá ngắn). Đây chính là những "rào cản kỹ thuật ngầm" khiến các doanh nghiệp bên ngoài dù có năng lực thi công tốt cũng khó lòng đáp ứng, vô hình trung dọn đường cho duy nhất một đơn vị quen thuộc trúng thầu sát nút giá dự toán.

Trong bối cảnh kỷ cương hành chính mới, việc làm rõ các tiêu chí trong E-HSMT tại xã An Viễn có tuân thủ đúng nguyên tắc cạnh tranh quy định tại Điều 4 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Điều 4 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP hay không là yếu tố then chốt để bảo vệ sự minh bạch, công bằng và tối ưu hóa ngân sách đầu tư công tại Thành phố Đồng Nai.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư trong quản lý đấu thầu tại xã An Viễn

Ngăn chặn cài cắm tiêu chí, bảo đảm tính cạnh tranh trong đấu thầu qua mạng

Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) được xem là thước đo sự công bằng, minh bạch của một dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các doanh nghiệp và ngăn chặn tình trạng thất thoát, lãng phí ngân sách, khung pháp lý hiện hành đã thiết lập những rào chắn vô cùng nghiêm ngặt đối với khâu lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ mời thầu.

Cụ thể, theo quy định tại Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), pháp luật đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc tối thượng: Hồ sơ mời thầu không được nêu bất cứ điều kiện nào nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc nhằm tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Mọi hành vi cố tình thiết lập các tiêu chí mang tính định hướng, cục bộ địa phương đều bị coi là hành vi cản trở cạnh tranh và vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Song song đó, Khoản 2 Điều 26 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 04/08/2025 cũng quy định chi tiết nhằm triệt tiêu các "rào cản kỹ thuật ngầm". Quy định nghiêm cấm việc chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn đấu thầu đưa ra các yêu cầu quá mức cần thiết so với quy mô, tính chất thực tế của gói thầu. Điển hình như việc đưa yêu cầu về khả năng huy động nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu vào phần yêu cầu kỹ thuật, hoặc quy định các yêu cầu về hợp đồng tương tự quá khắt khe, chi tiết đến mức "chỉ đích danh" đặc tính kỹ thuật mà chỉ một nhà thầu thân quen có sẵn nhằm loại bỏ các đối thủ cạnh tranh.

Đặc biệt, Khoản 1 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP đã thiết lập một chế tài kỹ thuật vô cùng đắt giá: Trường hợp hồ sơ mời thầu có các nội dung làm hạn chế cạnh tranh theo quy định tại Khoản 2 Điều 26 của Nghị định thì các nội dung này không phải là căn cứ để xem xét, đánh giá hồ sơ dự thầu. Điều này đồng nghĩa với việc mọi tiêu chí "cài cắm" trái luật trong E-HSMT đều hoàn toàn bị vô hiệu khi chấm thầu.

Trong môi trường đấu thầu qua mạng, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia đóng vai trò là kênh thông tin công khai, giúp mọi doanh nghiệp tiếp cận gói thầu một cách bình đẳng. Việc cài cắm tiêu chí sai quy định sẽ vô hiệu hóa mục đích cốt lõi của đấu thầu qua mạng, dẫn đến tình trạng "một mình một ngựa" tham gia thầu, làm giảm tính cạnh tranh lành mạnh và khiến ngân sách nhà nước không đạt được hiệu quả kinh tế tối ưu.

Theo quy định tại Khoản 4 Điều 140 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nếu phát hiện hồ sơ mời thầu có nội dung hạn chế cạnh tranh, chủ đầu tư phải rà soát, sửa đổi HSMT để mời thầu lại hoặc gia hạn thời điểm đóng thầu. Đồng thời, từng thành viên Tổ chuyên gia chấm thầu phải ký bản cam kết bằng văn bản điện tử trên Hệ thống, chịu trách nhiệm cá nhân trước pháp luật về tính độc lập, khách quan, trung thực. Nếu phát hiện hành vi cố ý vi phạm hoặc thông đồng làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, các cá nhân liên quan sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 đến 05 năm theo Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và đối mặt với các chế tài xử lý hình sự của pháp luật.