Trong lịch sử khảo cổ học, việc giải mã chữ Linear B là một trong những thành tựu quan trọng nhất, bởi nó đã mở ra cánh cửa dẫn vào thế giới của người Mycenae – nền văn minh từng thống trị vùng biển Aegean trước khi Hy Lạp cổ điển ra đời. Trước khi được giải mã, những ký hiệu bí ẩn này khiến các nhà nghiên cứu tranh luận suốt nhiều thập kỷ về nguồn gốc và ngôn ngữ mà chúng đại diện.

Ảnh: commons.wikimedia

Linear B được phát hiện lần đầu tiên vào đầu thế kỷ XX tại các cung điện cổ ở đảo Crete và vùng đất Hy Lạp lục địa. Nhà khảo cổ người Anh Arthur Evans tìm thấy hàng nghìn phiến đất sét khắc loại chữ này trong quá trình khai quật cung điện Knossos ở Crete. Ông đặt tên là Linear B vì các ký hiệu được tạo thành từ những nét thẳng, khác với hệ chữ tượng hình trước đó của người Minoan.

Ảnh: storicang

Trong nhiều năm, các học giả không biết Linear B ghi lại ngôn ngữ nào. Một số người cho rằng nó thuộc về nền văn minh Minoan bí ẩn trên đảo Crete, trong khi những người khác nghi ngờ đây có thể là một dạng tiếng Hy Lạp cổ. Vấn đề trở nên khó khăn bởi Linear B không phải hệ chữ cái mà là chữ âm tiết, trong đó mỗi ký hiệu thường đại diện cho một âm tiết thay vì một âm đơn.

Ảnh: Wikimedia Commons

Bước ngoặt lớn xuất hiện nhờ công trình của nhà nghiên cứu trẻ người Anh Michael Ventris. Ông vốn là một kiến trúc sư nhưng có niềm say mê đặc biệt với các hệ chữ cổ. Bằng cách phân tích thống kê các ký hiệu, so sánh vị trí xuất hiện của chúng và kết hợp với những nghiên cứu trước đó, Ventris dần nhận ra Linear B thực chất dùng để viết một dạng tiếng Hy Lạp cổ.

Năm 1952, Ventris cùng học giả John Chadwick công bố kết quả giải mã, chứng minh rằng Linear B không phải ngôn ngữ xa lạ mà là dạng tiếng Hy Lạp cổ nhất từng được biết đến, có niên đại khoảng thế kỷ XV–XII trước Công nguyên. Phát hiện này đã thay đổi hoàn toàn hiểu biết về lịch sử Hy Lạp, cho thấy truyền thống ngôn ngữ Hy Lạp có nguồn gốc lâu đời hơn nhiều so với trước đây.

Những phiến đất sét Linear B không chứa các tác phẩm văn học hay sử thi, mà chủ yếu là các tài liệu hành chính: danh sách gia súc, kho lương thực, đồ gốm, vũ khí, nhân công và các khoản cống nạp. Tuy nhiên, chính những ghi chép tưởng như khô khan này lại giúp các nhà khoa học tái hiện cách vận hành của các cung điện Mycenae, nền kinh tế và đời sống xã hội thời đại đồ đồng.

Điều kỳ diệu của Linear B nằm ở chỗ những ký hiệu nhỏ bé trên đất sét đã vượt qua sự sụp đổ của một nền văn minh để kể lại câu chuyện sau hơn ba nghìn năm im lặng. Việc giải mã nó không chỉ là chiến thắng của ngôn ngữ học, mà còn là minh chứng cho khả năng của con người trong việc phục hồi tiếng nói từ quá khứ xa xôi.