Chiều 14/8, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, thay mặt Chính phủ, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Thời gian chờ xuất cảnh không quá 180 ngày

Dự án luật đã nhận 70 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội, hai ý kiến bằng văn bản của đại biểu và 6 ý kiến từ các đoàn đại biểu Quốc hội, tập trung vào 34 nhóm vấn đề. Cơ quan soạn thảo cho biết đã tiếp thu, chỉnh lý 22 nội dung và giải trình 12 nội dung còn lại.

Sau tiếp thu, dự thảo gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 41 trong tổng số 74 điều của luật hiện hành. Một trong những nội dung đáng chú ý là quy định về thời gian chờ xuất cảnh và trách nhiệm tài chính của doanh nghiệp nếu không thực hiện đúng cam kết với người lao động.

Theo dự thảo mới nhất, sau khi người lao động trúng tuyển đi làm việc ở nước ngoài, doanh nghiệp phải cam kết bằng văn bản về thời gian chờ xuất cảnh. Thời hạn này không được quá 180 ngày, tính từ ngày người lao động trúng tuyển.

Trường hợp không thực hiện đúng cam kết, doanh nghiệp phải bồi thường theo thỏa thuận và hoàn trả tiền dịch vụ đã thu. Các khoản tiền khác người lao động đã nộp cũng phải được hoàn lại sau khi trừ những chi phí doanh nghiệp đã thực tế chi.

Quy định này không áp dụng trong trường hợp bất khả kháng hoặc hai bên có thỏa thuận khác. Bộ trưởng Bộ Nội vụ được giao quy định cụ thể thời hạn doanh nghiệp phải thực hiện việc bồi thường, hoàn trả tiền.

So với dự thảo trình trước đó, quy định về thời gian chờ xuất cảnh tối đa 180 ngày cùng trách nhiệm bồi thường, hoàn tiền được bổ sung trong quá trình tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết dự thảo đã mở rộng phạm vi sửa đổi Điều 26, bổ sung thời hạn hoàn trả tiền dịch vụ và các khoản thu khác khi doanh nghiệp không thực hiện đúng cam kết về thời gian xuất cảnh.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành hướng chỉnh lý này, cho rằng quy định về thời hạn bồi thường, hoàn trả tiền khi doanh nghiệp vi phạm cam kết sẽ góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

Minh bạch thông tin tuyển dụng, kiểm soát các khoản thu

Cùng với nghĩa vụ hoàn tiền, dự thảo yêu cầu doanh nghiệp đăng tải, cập nhật đầy đủ thông tin tuyển dụng, gồm số lượng, tiêu chuẩn tuyển chọn, điều kiện làm việc, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động.

Khi có thay đổi về người đại diện, nhân viên nghiệp vụ, trụ sở, chi nhánh hoặc địa điểm kinh doanh, doanh nghiệp phải cập nhật thông tin trên trang thông tin điện tử và cơ sở dữ liệu trong thời hạn 5 ngày.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Hợp đồng giữa doanh nghiệp dịch vụ và người lao động phải thể hiện quyền, nghĩa vụ của mỗi bên, tiền dịch vụ và các khoản thu khác theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nội vụ.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, quy định này nhằm tăng cường kiểm soát chi phí, minh bạch hóa thông tin và tạo cơ sở để người lao động, doanh nghiệp thỏa thuận rõ ràng ngay từ đầu.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội thống nhất giao Bộ trưởng Bộ Nội vụ quy định cụ thể những chi phí khác ngoài tiền dịch vụ mà doanh nghiệp được phép thu trong quá trình chuẩn bị nguồn và tuyển chọn. Các khoản này phải được ghi đầy đủ trong hợp đồng giữa hai bên.

Việc thu phí đào tạo nghề, ngoại ngữ cũng được kiểm soát chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp chỉ được thu sau khi người lao động đã được phía nước ngoài tiếp nhận, tuyển chọn.

Trước đó, doanh nghiệp và người lao động phải ký văn bản về việc tham gia chuẩn bị nguồn, trong đó nêu rõ mức phí, thị trường và ngành nghề dự kiến, tiêu chuẩn, thời gian tuyển chọn cũng như trách nhiệm của các bên nếu người lao động không được tuyển hoặc chấm dứt tham gia trước thời hạn.

Doanh nghiệp phải có người đại diện ở nước ngoài

Bên cạnh kiểm soát thời gian và chi phí trước khi xuất cảnh, dự thảo bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp trong thời gian người lao động làm việc ở nước ngoài.

Theo đó, doanh nghiệp dịch vụ phải có người đại diện tại nước ngoài để hỗ trợ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, đồng thời giải quyết những vấn đề phát sinh.

Khi xảy ra vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động hoặc tình huống khẩn cấp về an ninh, an toàn, doanh nghiệp phải báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm tư vấn pháp luật, hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý nếu bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử trong quá trình làm việc.

Ngoài ra, dự thảo được chỉnh lý theo hướng ưu tiên đưa người lao động đã qua đào tạo, có trình độ chuyên môn kỹ thuật đi làm việc ở nước ngoài, thay vì chỉ giới hạn ở nhóm có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, ngành nghề, trình độ và thị trường cụ thể sẽ do Chính phủ quy định, bảo đảm phù hợp với cân đối cung - cầu nhân lực trong nước.

Cơ quan soạn thảo cũng rà soát chính sách kết nối thông tin việc làm, hỗ trợ khởi nghiệp và phát huy kỹ năng, kinh nghiệm của người lao động sau khi về nước; đồng thời tăng cường đàm phán với các quốc gia tiếp nhận về công nhận chứng chỉ kỹ năng nghề.

Về quản lý doanh nghiệp, dự thảo mở rộng phạm vi hạn chế đối với người đại diện theo pháp luật và doanh nghiệp từng bị thu hồi giấy phép do vi phạm nghiêm trọng.

Các quy định tại Điều 11 đến Điều 15 về hồ sơ, trình tự, thủ tục cấp, cấp lại và điều chỉnh giấy phép được đề xuất bãi bỏ, chuyển giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm tạo thuận lợi trong quá trình đơn giản hóa thủ tục hành chính. Điều kiện đối với nhân viên nghiệp vụ cũng được giao Chính phủ quy định.

Dự thảo luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027 nếu được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI.