Trùng roi (Flagellata) là một nhóm sinh vật đơn bào có khả năng di chuyển nhờ một hoặc nhiều roi – những cấu trúc dạng sợi dài giống như chiếc đuôi nhỏ. Mỗi roi hoạt động như một mái chèo siêu nhỏ, liên tục quẫy trong nước để đẩy cơ thể tiến lên. Dù kích thước chỉ tính bằng phần nghìn milimét, trùng roi lại đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái nước ngọt, nước mặn và cả trong cơ thể sinh vật khác.

Ảnh: plankton.image.coocan

Điều thú vị là trùng roi không phải là một nhóm sinh vật đồng nhất. Một số loài mang đặc điểm giống thực vật vì có chứa lục lạp và có thể quang hợp để tự tạo thức ăn. Những loài khác lại giống động vật hơn khi săn bắt hoặc hấp thụ chất hữu cơ từ môi trường. Chính vì vậy, trùng roi từng khiến các nhà sinh học tranh luận suốt nhiều thập kỷ về việc nên xếp chúng vào giới thực vật hay động vật.

Ảnh: koleksihewanpopuler.blogspot

Đại diện nổi tiếng nhất của nhóm này là trùng roi xanh Euglena. Sinh vật nhỏ bé này được xem như một “sinh vật lai” giữa thực vật và động vật. Khi có đủ ánh sáng, Euglena quang hợp giống cây xanh. Nhưng khi sống trong bóng tối kéo dài, nó có thể hấp thụ chất hữu cơ từ môi trường như một sinh vật dị dưỡng. Khả năng linh hoạt này giúp Euglena thích nghi với nhiều điều kiện sống khác nhau.

Không phải tất cả trùng roi đều vô hại. Một số loài ký sinh có thể gây bệnh nguy hiểm cho người và động vật. Chẳng hạn, Trypanosoma là thủ phạm gây bệnh ngủ châu Phi, lây truyền qua ruồi tse-tse. Trong khi đó, Giardia có thể gây rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy ở người. Những sinh vật cực nhỏ này nhắc nhở rằng kích thước không phải lúc nào cũng phản ánh mức độ ảnh hưởng của một loài sinh vật.

Ảnh: brainly

Về mặt sinh thái, trùng roi đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn thủy sinh. Các loài quang hợp góp phần sản xuất oxy và tạo nguồn thức ăn cho nhiều sinh vật phù du khác. Chúng cũng tham gia vào quá trình tái chế chất dinh dưỡng trong các thủy vực. Nếu quan sát một giọt nước ao dưới kính hiển vi, người ta có thể bắt gặp hàng trăm cá thể trùng roi đang bơi lội không ngừng như một “thành phố vi mô” nhộn nhịp.

Ngày nay, các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu trùng roi để tìm hiểu nguồn gốc tiến hóa của sinh vật nhân thực. Một số giả thuyết cho rằng tổ tiên xa xưa của động vật và thực vật hiện đại có thể từng mang những đặc điểm tương tự các sinh vật đơn bào có roi. Vì thế, đằng sau vẻ ngoài đơn giản của trùng roi là những manh mối quý giá giúp con người khám phá lịch sử sự sống trên Trái Đất.