Bức tranh đấu thầu ngành nước: Sự trỗi dậy của Công nghệ Bách Việt tại phía Nam

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, CTCP Công nghệ Bách Việt (mã số doanh nghiệp: 0304852084, địa chỉ đăng ký kinh doanh tại TP HCM) hiện diện như một nhà thầu quen mặt trong mảng cung cấp, lắp đặt thiết bị ngành nước tại khu vực phía Nam.

Trong bối cảnh thị trường cung ứng thiết bị quan trắc và vật tư ngành nước đang cạnh tranh ngày càng gay gắt, sự nổi lên của doanh nghiệp này với một vị thế áp đảo toàn diện tại nhiều chủ đầu tư lớn đã thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận và các chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư công.

Tỷ lệ chiến thắng đáng nể của một nhà thầu quen mặt

Dữ liệu bóc tách từ hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy một bức tranh toàn cảnh đáng chú ý về năng lực chinh chiến của nhà thầu này. Trong tổng số 212 gói thầu đã tham gia tính đến thời điểm hiện tại, Công nghệ Bách Việt đã được xướng tên trúng tới 150 gói thầu, đạt tỷ lệ chiến thắng lên đến xấp xỉ 71%. Đây là một chỉ số thành công cực kỳ cao mà ngay cả những tập đoàn đa quốc gia hay các đơn vị có thâm niên hàng chục năm trong ngành cũng khó lòng chạm tới trong một môi trường đấu thầu sòng phẳng.

Đáng nói hơn, phần lớn các gói thầu mang lại doanh thu khổng lồ cho doanh nghiệp này đều được thực hiện dưới tư cách nhà thầu độc lập, thay vì phải liên danh để san sẻ năng lực hay rủi ro với các đơn vị khác. Cụ thể, CTCP Công nghệ Bách Việt đã độc lập trúng 141 gói thầu, mang về tổng giá trị trúng thầu đạt hơn 342,9 tỷ đồng. Việc liên tục trúng thầu các dự án lớn một cách độc lập cho thấy doanh nghiệp sở hữu một hồ sơ năng lực rất "vừa vặn" với các yêu cầu khắt khe từ phía các bên mời thầu. Tuy nhiên, đi sâu vào thực tế triển khai tại các địa phương, người ta không khỏi băn khoăn về tính cạnh tranh thực chất của những cuộc đấu thầu này.

Hiện tượng một mình một ngựa tại các gói thầu qua mạng

Đi sâu phân tích hồ sơ các gói thầu cụ thể tại các tỉnh miền Tây và Đông Nam Bộ, một kịch bản chung dễ dàng được nhận thấy là hiện tượng nhà thầu băng băng về đích khi không có đối thủ cạnh tranh trực tiếp tại thời điểm mở thầu. Hệ thống đấu thầu qua mạng vốn được kỳ vọng là giải pháp tối ưu để xóa bỏ rào cản địa lý, tăng tính minh bạch và thu hút tối đa nhà thầu tham gia. Nhưng tại các dự án mà Công nghệ Bách Việt góp mặt, sân chơi này lại thường xuyên rơi vào trạng thái "độc diễn".

Điển hình như tại gói thầu Cung cấp và lắp đặt hệ thống thiết bị quan trắc giám sát trực tuyến chất lượng nguồn nước khai thác do CTCP Cấp thoát nước Long An làm chủ đầu tư. Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 1600/QĐ-CNLA do Chủ tịch Hội đồng Quản trị Nguyễn Bảo Tùng ký ngày 26/05/2026, hình thức lựa chọn nhà thầu được áp dụng là chào hàng cạnh tranh qua mạng.

Bản chất của hình thức chào hàng cạnh tranh là tạo ra một sân chơi mở, thủ tục rút gọn để nhiều nhà thầu cùng tham gia nộp giá, qua đó giúp chủ đầu tư có thể so sánh và lựa chọn được mức chi phí tốt nhất cho dòng vốn của mình. Thế nhưng, biên bản mở thầu trên hệ thống ghi nhận, đến thời điểm đóng thầu, chỉ có duy nhất CTCP Công nghệ Bách Việt nộp hồ sơ dự thầu. Hệ quả là nhà thầu này dễ dàng trúng thầu với giá 3.339.000.000 đồng. Ở gói thầu này, điểm sáng là mức giá trúng thầu chênh lệch khá lớn so với giá dự toán 3.846.555.000 đồng, mang lại tỷ lệ tiết kiệm đạt mức cao là 13,19%.

Tương tự, tại Gói thầu số 03 Mua sắm và lắp đặt trang thiết bị trung tâm vận hành cấp nước thông minh chuyển đổi số do CTCP Cấp thoát nước Trà Vinh làm chủ đầu tư, kịch bản cũ tiếp tục lặp lại một cách trọn vẹn. Quyết định số 60/QĐ-CTN ban hành ngày 08/05/2026 thể hiện rõ, dù áp dụng hình thức chào hàng cạnh tranh qua mạng công khai, CTCP Công nghệ Bách Việt vẫn là nhà thầu duy nhất "độc diễn" trên sàn đấu thầu. Tại gói thầu này, giá trúng thầu được duyệt là 7.621.052.247 đồng so với giá gói thầu 7.864.863.000 đồng, tỷ lệ tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp đạt ở mức 3,10%.

Sự vắng bóng kỳ lạ của các đối thủ sừng sỏ

Điều khiến dư luận không khỏi đặt câu hỏi là CTCP Công nghệ Bách Việt không phải là doanh nghiệp duy nhất có năng lực cung cấp các thiết bị này tại thị trường Việt Nam. Dữ liệu lịch sử đấu thầu cho thấy, CTCP Công nghệ Bách Việt từng "chạm trán" với 151 đối thủ khác nhau trên cả nước. Trong đó, đối thủ lớn nhất và duyên nợ nhất là CTCP Kỹ thuật Môi trường Việt An với 30 lần đụng độ nảy lửa ở các dự án khác nhau.

Tuy nhiên, tại các gói thầu nêu trên ở Long An và Trà Vinh, tất cả các đối thủ sừng sỏ, bao gồm cả CTCP Kỹ thuật Môi trường Việt An, hoàn toàn vắng bóng một cách kỳ lạ. Không một đơn vị nào nộp hồ sơ, không một tiếng bước chân cạnh tranh, để lại một mình Công nghệ Bách Việt thong dong tiến vào vòng chấm thầu và sở hữu dự án.

Nghịch lý về tỷ lệ tiết kiệm

Việc trúng thầu khi không có đối thủ cạnh tranh hoàn toàn được pháp luật cho phép trong các trường hợp xử lý tình huống đấu thầu, tuy nhiên, điều này lại dẫn đến những biến động bất thường và để lại những nghịch lý lớn về tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước cũng như nguồn vốn của các doanh nghiệp có vốn nhà nước. Nếu như gói thầu tại CTCP Cấp thoát nước Long An đạt tỷ lệ tiết kiệm khả quan là 13,19%, thì ở nhiều dự án quy mô lớn khác, con số này lại vô cùng khiêm tốn.

Cụ thể, tại gói thầu Mua sắm đồng hồ nước điện từ cỡ lớn năm 2026 do CTCP Cấp nước Thủ Đức làm chủ đầu tư (theo Quyết định số 1281/QĐ-CNTĐ-ĐĐ ban hành tháng 3/2026), hình thức mua sắm trực tiếp đã được áp dụng. Giá gói thầu được đưa ra là 3.936.680.000 đồng, và CTCP Công nghệ Bách Việt đã trúng thầu với giá 3.857.946.400 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm cho nguồn vốn doanh nghiệp lúc này chỉ nhích nhẹ ở mức 2,00%.

Hay tại một gói thầu có quy mô thuộc hàng "khủng" trên địa bàn thành phố Đồng Nai (Thành phố trực thuộc Trung ương), CTCP Công nghệ Bách Việt tham gia với tư cách liên danh và trúng thầu với giá trị lên đến 73.573.061.010 đồng. Dù quy mô dòng vốn lên tới hơn 73 tỷ đồng, nhưng tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách cũng chỉ đạt con số tối thiểu là 2,01%.

Việc một nhà thầu liên tục thắng lớn, đặc biệt là thường xuyên rơi vào tình trạng không có sự cạnh tranh thực chất tại thời điểm mở thầu tại các tỉnh phía Nam, đặt ra yêu cầu cấp thiết cần xem xét lại tính cởi mở, minh bạch của hệ thống hồ sơ mời thầu. Việc tuân thủ đúng quy trình mở thầu là điều kiện cần, nhưng bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế mới là mục tiêu tối thượng mà Luật Đấu thầu hướng tới.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin:

[Kỳ 2] Tiêu chí mời thầu ngành nước và thế độc tôn của Công nghệ Bách Việt

Xử lý tình huống khi mở thầu chỉ có một nhà thầu tham dự

Hoạt động đấu thầu đóng vai trò then chốt trong việc quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công và vốn của doanh nghiệp nhà nước. Mục tiêu cốt lõi của công tác đấu thầu là tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh, công bằng, minh bạch giữa các nhà thầu, từ đó giúp các chủ đầu tư lựa chọn được nhà thầu có năng lực tốt nhất với chi phí tiết kiệm nhất cho ngân sách công. Tuy nhiên, trên thực tế triển khai, hiện tượng chỉ có một nhà thầu duy nhất nộp hồ sơ dự thầu tại thời điểm đóng thầu vẫn diễn ra khá phổ biến tại nhiều địa phương, đòi hỏi các quy định pháp luật phải có cơ chế điều chỉnh linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo sự chặt chẽ, ngăn ngừa mọi kẽ hở trục lợi.

Theo quy định chi tiết tại Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15), khi đến thời điểm đóng thầu đối với hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế hoặc chào hàng cạnh tranh mà có ít hơn 03 nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu, chủ đầu tư hoặc bên mời thầu bắt buộc phải tiến hành các biện pháp xử lý tình huống theo đúng quy trình quy định pháp luật.

Cụ thể, căn cứ vào Nghị định 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu, chủ đầu tư được quyền xem xét và quyết định lựa chọn một trong hai phương án xử lý tình huống sau đây:

Thứ nhất, tiến hành gia hạn thời điểm đóng thầu. Phương án này nhằm mục đích tạo thêm thời gian để chỉnh sửa hồ sơ mời thầu (nếu cần) hoặc thu hút thêm các nhà thầu khác trên thị trường chuẩn bị hồ sơ tham gia, qua đó gia tăng tính cạnh tranh thực chất cho gói thầu, bảo vệ dòng vốn đầu tư.

Thứ hai, cho phép mở thầu ngay để tiến hành đánh giá hồ sơ dự thầu của nhà thầu duy nhất đã nộp hồ sơ. Phương án này thường được áp dụng nhằm bảo đảm tiến độ cấp bách của dự án đang triển khai, tránh việc kéo dài thời gian gây ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư toàn cục.

Mặc dù hệ thống pháp luật hiện hành hoàn toàn cho phép các chủ đầu tư mở thầu và tiến hành xét duyệt ngay cả khi chỉ có một nhà thầu tham dự, nhưng tinh thần xuyên suốt của Luật Đấu thầu 2023, Luật số 90/2025/QH15 và Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ luôn nhấn mạnh việc phải ưu tiên bảo đảm môi trường cạnh tranh minh bạch và hiệu quả kinh tế tối ưu.

Các cơ quan quản lý nhà nước về công tác đấu thầu luôn quán triệt rõ tinh thần: chủ đầu tư tuyệt đối không được phép lợi dụng quy định xử lý tình huống này để hợp thức hóa việc tạo lập các rào cản, biến cuộc thầu thành một dạng câu hỏi đặt ra về tính khách quan. Trong trường hợp thường xuyên xảy ra tình trạng "một mình một ngựa" tại hàng loạt dự án do cùng một đơn vị làm chủ đầu tư, các cơ quan thanh tra, kiểm toán nhà nước có trách nhiệm vào cuộc rà soát lại toàn bộ quá trình lập, thẩm định và phê duyệt hồ sơ mời thầu xem có tồn tại các rào cản kỹ thuật phi lý nhằm thu hẹp sự tham gia của các đối thủ khác trên thị trường hay không, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.