Quan hệ Trung – Mỹ là một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất trên thế giới. Việc cải thiện quan hệ giữa hai nước không chỉ mang lại lợi ích cho hai dân tộc mà còn ảnh hưởng tích cực đến sự ổn định ở cấp độ toàn cầu.
Các cuộc hội đàm giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình không có bước đột phá. Tuy nhiên, việc duy trì đối thoại tích cực giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới đã gửi đi một tín hiệu tích cực cho cộng đồng quốc tế.
Nhận lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tiến hành chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ từ ngày 23–25/9/2026. Đây là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc đến Mỹ trong hơn một thập kỷ qua.
Đây cũng là cuộc gặp thứ hai trong năm nay giữa hai nhà lãnh đạo, sau chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Trump ngày 13–15/5/2026. Trước đó, tháng 9/2015, ông Tập cũng đã thăm cấp nhà nước tới Mỹ trong nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama.
Bối cảnh chuyến thăm
Cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng trở nên gay gắt. Mỹ coi sự trỗi dậy của Trung Quốc là thách thức nghiêm trọng và dài hạn đối với vị thế, an ninh và lợi ích của Washington.
Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ năm 2022 xác định Trung Quốc là đối thủ duy nhất có cả ý định định hình lại trật tự quốc tế và ngày càng có đủ sức mạnh kinh tế, ngoại giao, quân sự và công nghệ để thực hiện điều đó.
Cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung từng leo thang mạnh mẽ trong tháng 4/2025, khi Mỹ nâng mức thuế bổ sung đối với nhiều hàng hóa Trung Quốc lên tới 145%, khiến Bắc Kinh đáp trả bằng các biện pháp đối ứng.
Washington yêu cầu Bắc Kinh tăng cường mua nông sản và máy bay của Mỹ, trong khi Trung Quốc yêu cầu nới lỏng một số thuế quan và hạn chế đối với công nghệ.
Việc Trung Quốc mua các sản phẩm nông nghiệp của Mỹ vẫn thấp hơn mức mong đợi. Đơn hàng 200 máy bay Boeing cũng chưa được hoàn tất giao hàng, trong khi hợp tác đầu tư tiếp tục gặp nhiều khó khăn trước những lo ngại về an ninh của cả hai bên.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng, Washington, ngày 24/9/2026. Ảnh: Reuters
Cuộc chiến công nghệ cũng không kém phần gay gắt khi Mỹ hạn chế xuất khẩu chip hiệu năng cao sang Trung Quốc và từng áp dụng thêm các hạn chế đối với phần mềm tự động hóa thiết kế điện tử (EDA). Các hạn chế EDA được áp dụng trong tháng 5/2025 đã được gỡ bỏ vào tháng 7 cùng năm. Về phía mình, Trung Quốc tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Trung Quốc chiếm hơn 70% hoạt động khai thác và khoảng 87% hoạt động chế biến đất hiếm toàn cầu, tạo ra một điểm nghẽn chiến lược lớn đối với Mỹ. Các nguyên liệu này đóng vai trò sống còn trong nhiều lĩnh vực công nghệ cao, từ điện thoại thông minh đến thiết bị quân sự tiên tiến như máy bay chiến đấu F-35.
Cạnh tranh giữa hai cường quốc cũng đang diễn ra quyết liệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và cơ sở hạ tầng quan trọng.
Dù 2 nước tồn tại tình trạng cạnh tranh khốc liệt, các nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc cũng đang tiến hành đối thoại để thỏa hiệp, giảm căng thẳng và quản lý rủi ro, đặc biệt trong lĩnh vực AI và ngăn chặn đối đầu trực tiếp.
Tháng 10/2025, các đoàn đàm phán hai nước đạt đồng thuận cơ bản tại Kuala Lumpur. Sau đó, trong cuộc gặp tại Busan ngày 30/10, bên lề các hoạt động liên quan đến APEC, hai nhà lãnh đạo thống nhất các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng thương mại. Ông Trump công bố giảm mức thuế đối với hàng hóa Trung Quốc từ 57% xuống 47%, trong khi Bắc Kinh cam kết nối lại mua đậu nành Mỹ và điều chỉnh các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm.
Vấn đề Đài Loan vẫn là vấn đề nhạy cảm, đặc biệt là việc Mỹ bán vũ khí cho hòn đảo này. Bắc Kinh coi đây là “lằn ranh đỏ” trong quan hệ Trung – Mỹ. Ngoài ra, xung đột Mỹ – Iran đang leo thang căng thẳng. Chính quyền ông Trump áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế khắc nghiệt chưa từng có đối với Tehran, trong khi Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Iran.
Ngày 18/9/2026, Tổng thống Trump đã ký ban hành đạo luật về các biện pháp trừng phạt Nga và Iran (Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026). Đạo luật được đặt theo tên cố Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, cho phép mở rộng các lệnh trừng phạt, thuế quan và lệnh cấm đối với Nga, đồng thời gia hạn các biện pháp trừng phạt đối với Iran.
Đạo luật cho phép áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia thuộc nhóm năm nước mua dầu thô hoặc khí đốt Nga nhiều nhất trong 12 tháng trước khi luật được ban hành và tiếp tục thực hiện các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của luật. Các biện pháp này có điều kiện, ngoại lệ và quyền miễn áp dụng. Trung Quốc là một trong những nước có thể chịu tác động.
Mỹ chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa kỳ được tổ chức ngày 3/11/2026. Theo khảo sát Reuters/Ipsos công bố ngày 21/9, tỷ lệ tán thành cách điều hành của Tổng thống Trump giảm xuống 32%, phản ánh sự bất mãn của cử tri đối với các vấn đề kinh tế và chi phí sinh hoạt. Để tranh thủ phiếu bầu cho Đảng Cộng hòa, việc giải quyết các vấn đề trong quan hệ với Trung Quốc có ý nghĩa to lớn.
Chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra chưa đầy 6 tháng sau chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vào tháng 5/2026, thể hiện tầm quan trọng của việc duy trì kênh đối thoại trực tiếp ở cấp cao nhất.
Cả Washington và Bắc Kinh đều có nhu cầu định hướng chiến lược, thúc đẩy quan hệ ổn định và tạo động lực mới sau các biến động về kinh tế toàn cầu cũng như cạnh tranh công nghệ.
Kết quả chuyến thăm
Tổng thống Trump mô tả các cuộc đàm phán với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là “tuyệt vời và rất hiệu quả”. Phát biểu với báo giới ngày 28/9, ông đánh giá cuộc gặp ở mức 12/10 điểm.
Trong khi đó, ông Tập Cận Bình gọi cuộc đối thoại với Tổng thống Trump là “chân thành và sâu sắc”. Ngoại trưởng Vương Nghị gọi chuyến thăm này là lịch sử, đặt nền móng cho sự ổn định chiến lược.
Kết quả quan trọng nhất là Trung Quốc và Mỹ đã đồng ý xây dựng mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng dựa trên sự tôn trọng, công bằng và có đi có lại.
Các nhà phân tích chính trị cho rằng chuyến thăm Mỹ của ông Tập Cận Bình chưa giải quyết được các vấn đề mà trật tự thế giới đang phải đối mặt hiện nay, nhưng không vì thế mà coi là thất bại vì hai cường quốc lớn nhất thế giới có lợi ích trực tiếp trong việc ngăn chặn sự sụp đổ của các mối quan hệ.
Thượng đỉnh Mỹ – Trung có thể tạo cơ hội để bắt đầu phát triển các quy tắc quản lý rủi ro, chứ không phải để đạt được thỏa thuận toàn diện điều chỉnh cạnh tranh.
Một kết quả cụ thể về kinh tế là hai nước thỏa thuận gia hạn đình chiến thương mại, vốn dự kiến hết hạn ngày 10/11/2026, thêm hai tháng đến ngày 10/1/2027. Hai bên cũng nhất trí dành đối xử thuế quan thuận lợi hơn cho các nhóm hàng hóa không nhạy cảm trị giá khoảng 30 tỷ USD theo mỗi chiều thương mại.
Đây là giá trị hàng hóa thuộc diện giảm thuế, không phải số tiền thuế được cắt giảm. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết việc gia hạn tạo thêm thời gian để đàm phán một thỏa thuận lớn hơn.
Container hàng Trung Quốc và một công nhân tại cảng Los Angeles, bang California, Mỹ, ngày 14/1/2026. Ảnh tư liệu minh họa hoạt động thương mại Mỹ – Trung. Ảnh: Reuters
Các nhóm hàng Mỹ được đề cập gồm nông sản, thủy sản, gỗ, mỹ phẩm và thiết bị y tế. Các nhóm hàng Trung Quốc gồm thiết bị gia dụng nhỏ, đồ chơi, đồ trang trí và ghế an toàn trẻ em dùng trên ô tô. Trung Quốc cam kết nhập khẩu ít nhất 10 triệu tấn than từ Mỹ trong năm 2027 và tiếp tục nhập khẩu ít nhất 10 triệu tấn trong năm 2028.
Hai bên cũng đưa các cơ chế Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư vào hoạt động, đồng thời thành lập nhóm công tác về các rào cản tiếp cận thị trường trong lĩnh vực nông nghiệp.
Hai bên đồng ý gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại, nhưng khó có thể thay đổi cuộc cạnh tranh cơ bản. Washington dường như không sẵn sàng từ bỏ thuế quan và hạn chế đối với chip tiên tiến, còn Bắc Kinh cũng không sẵn sàng từ bỏ việc sử dụng đất hiếm như một con bài trong quan hệ với Mỹ.
Các nhà phân tích đồng ý rằng thành công của các cuộc đàm phán sẽ không chấm dứt sự cạnh tranh chiến lược và công nghệ giữa Washington và Bắc Kinh, nhưng sẽ giữ quan hệ trong khuôn khổ ổn định có thể quản lý được và tránh leo thang.
Trên thực tế, hai bên vẫn giữ nguyên quan điểm của mình và thỏa thuận đình chiến thương mại hiện tại (hết hạn ngày 10/11/2026) chỉ được kéo dài hai tháng đến ngày 10/1/2027, một khoảng thời gian quá ngắn đối với thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, việc duy trì đối thoại tích cực giữa hai cường quốc lớn nhất thế giới đã gửi đi một tín hiệu tích cực cho cộng đồng quốc tế.
Những vấn đề còn tồn tại
Ngoài kinh tế, hai nhà lãnh đạo đã thảo luận các vấn đề an ninh toàn cầu, công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo.
Hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển AI lành mạnh, an toàn và có trật tự. Hai bên đồng ý thiết lập kênh liên lạc song phương để xử lý các sự cố liên quan đến AI, đồng thời khởi động đối thoại về rủi ro và lợi ích của công nghệ này. Phía Mỹ gọi cơ chế đó là Đối thoại Mỹ – Trung về Siêu trí tuệ (Super Intelligence), trong khi phía Trung Quốc sử dụng tên gọi Đối thoại Trung – Mỹ về AI.
Mục tiêu là hướng tới sự minh bạch hơn giữa hai cường quốc hàng đầu trong lĩnh vực AI. Ông Tập Cận Bình và ông Trump đồng ý bắt đầu đối thoại để trao đổi quan điểm về những rủi ro và lợi ích liên quan đến công nghệ này. Vòng trao đổi tiếp theo dự kiến diễn ra vào tháng 11/2026.
Về quân sự, theo Bộ Ngoại giao Trung Quốc, hai quân đội nhất trí sớm hoàn tất một biên bản ghi nhớ về liên lạc và phòng ngừa khủng hoảng, cũng như tiếp tục hợp tác tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trên lãnh thổ Trung Quốc.
Về xung đột Mỹ – Iran, ông Trump yêu cầu Trung Quốc chấm dứt hỗ trợ Iran, trong khi không có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng gây áp lực lên Iran để buộc Tehran nhượng bộ trước các yêu cầu của Mỹ. Ông Tập kêu gọi Mỹ và Iran quay trở lại khuôn khổ Bản ghi nhớ Islamabad đạt được trong tháng 6/2026 và nối lại đối thoại.
Hai nhà lãnh đạo đồng ý rằng Iran phải thực hiện cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời không quốc gia hay tổ chức nào được áp đặt phí quá cảnh trên các tuyến đường thủy quốc tế.
Tàu thuyền tại eo biển Hormuz nhìn từ Musandam, Oman, ngày 16/6/2026. Ảnh tư liệu. Nguồn: Reuters
Bắc Kinh tuyên bố không thể chấp nhận các biện pháp trừng phạt đơn phương được thông qua mà không có sự thông qua của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và đe dọa sẽ trả đũa để “bảo vệ chủ quyền, lợi ích phát triển, quyền và lợi ích của các công ty”.
Về các vấn đề toàn cầu như cuộc khủng hoảng ở Trung Đông, Ukraine và bán đảo Triều Tiên, hai bên nhất trí rằng nhiều thách thức không thể được giải quyết nếu thiếu sự phối hợp giữa hai siêu cường.
Ông Tập Cận Bình đã nhắc lại sự hợp tác giữa các lực lượng Trung Quốc và Mỹ trong Thế chiến II, gọi đó là “tình hữu nghị được thử thách trong máu lửa”. Ông kêu gọi người đồng cấp Mỹ “cùng nhau phát triển những bông hoa tươi đẹp của tình hữu nghị Trung – Mỹ” và “viết một chương mới về mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước”.
Bên cạnh các kết quả về thương mại, đối thoại AI và hợp tác chống ma túy, chuyến thăm còn có những cam kết về giao lưu nhân dân. Trung Quốc thông báo đưa hai con gấu trúc tới sở thú Atlanta theo thỏa thuận cho thuê và mời 100.000 thanh niên Mỹ đến Trung Quốc trong 5 năm tới để tham gia các chương trình giao lưu, học tập nhằm tăng hiểu biết giữa hai nước.
Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump dự kiến gặp nhau thêm hai lần nữa trong năm nay, dịp hội nghị cấp cao APEC tại Thẩm Quyến ngày 18–19/11/2026 và hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami ngày 14–15/12/2026.
Trong bối cảnh tình hình thế giới bất ổn hiện nay và đối đầu căng thẳng trong quan hệ Trung – Mỹ, việc lãnh đạo cao nhất của hai siêu cường gặp nhau, nói về tình hữu nghị là một bước tích cực, mở ra triển vọng giảm căng thẳng trong quan hệ hai nước và tạo bầu không khí giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu.
